KUR DINE KACA VINTE NË DITËLINDJEN TIME...




Në vend të një elegjie për një shok, për një mik...

Pesë dhjetor 2020... Ai, DINE KACA, iku... Iku, larg Kodrës së Kace, Ku lindi dhe u rrit... Ku shkroi trimëritë e saj, Iku larg Dibrës, Ku u burrërua dhe u kalit, Si luftëtarë i kohës së vet... Iku për tu tretuar larg tyre, Në Itali, në dhe të huaj... Oh sa dhimbje! Oh sa tragjedi! Koha shtrigë, na bëri të jetojmë... Dine Kaca erdhi një ditë nga Italia... Në ditëlindjen time, Në të 79-tën, 11 maj 2020! Po e përcjell... Sa ëmbël shkruante, Sa respekt ndillte... E prisja të vijë, si gjithnjë, Edhe në të 80-tën Nuk do të vijë... Do më marrë malli, për të qeshurën e tij, për zërin, për fjalën, Peshë në kuvend. Nga arkivi, kapa, fluturimthi, disa kujtime fotografike... Mes shokësh, Mes miqsh, Mes njerëzish që i deshe, Dhe të donin... Lamtumirë mik! Lamtumirë! Kurajo Xhavit djali, Të rrosh! Ta kujtosh! Ta nderosh!

Dardhës i mungon një bust Nderi e respekti...

Athinë, 5 dhjetor 2020 * * *


Abdurahim! Sot 11 Maj. Në mes të njerëzve të zemrës feston ditëlindjen. Në të tilla raste i hedh një vështrim rrugëtimit tënd të jetës. Prirjet, vullneti dhe vendosmëria jote të ngjitën në nivele të admirueshme, por më shumë u dashurove me fushën e gazetarisë, me të cilën vazhdon pa ndërprerje edhe në ditët e sotme. Ajo është bërë pjesë e jetës tënde, nuk ndahesh dot prej saj. Është një arsye e force madhore që të mbajnë të pazgjidhshëm. Në mes të saj janë njerëzit e punës e të luftës, të heroizmave të tyre për transformime të gjithanshme për zhvillime e përparime. Ty i dashur Duro u ke qëndruar pranë këtyre njerëzve në frontet më të vështira: në dimër, në verë, në të ftohtë e në pikun e zhegut, për të pasqyruar punën e madhe të atyre njerëzve. Ndaj ata të kanë futur në zemër, të kane memorizuar, të duan dhe të respektojnë. Të gjithë ata njerëz, edhe ne koleget, shokët, miqtë, dashamirët jemi në festen e ditëlindjes tënde. Njëzëri të urojmë shëndet të mirë edhe mbi 100 vite të tjera të festosh ditëlindje me mendje të freskët, me plotë të mira e gëzime familjare përkrah Natashës dhe të gjithë njerëzve të zemrës. Shuuume urime për ty Duro.

Dine Kaca.

Itali, 11 Maj 2020.

QËNDRESA HEROIKE NË KODËR TË KACËS


Si u mposht ekspedita fashiste e Xhafer Balit, nga malësorët trima të Reç e Dardhës

Nga Dine KACA

Besëlidhja e qëndresës antifashiste

Pas disfatës në Dibër të Madhe me forcat kryengritëse të drejtuara nga luftëtari trim e i paepur Haxhi Lleshi, ajo që e shqetësonte më shumë fashizmin do të qe se dibranët mbanin armë të fshehura dhe se një ditë Dibra, do të mund të ngrihej në luftë të armatosur kundër fashistëve dhe bashkëpunëtorëve të tyre, deri në çlirimin e plotë të Shqipërisë.

Prandaj në vazhdim të masave ndëshkimore, fashizmi do të organizonte ekspedita operacionale në të gjithë Dibrën për dorëzimin nga dibranët të armëve të fshehta dhe municioneve. Kjo u diktua edhe nga qëndrimi që mbajtën shqiptarët në luftë kundër agresionit fashist që ndërmori Italia ndaj popullit grek, në vitin 1940. Ekspeditat kryen operacione në të gjithë krahinat e Dibrës, ndërsa krahinat Reç e Dardhë, qenë lënë për në fund. Gjatë operacioneve, pati rezistencë të fortë, por gjithsesi ato kishin mundur të grumbullonin një sasi të vogël armësh e municionesh.

Në strategjinë e taktikën fashiste, jo pa qëllim ishin lënë për në fund krahinat Dardhë e Reç. Kjo për faktin historik se ato njiheshin si krahina të lidhura shumë ngushtësisht njëra me tjetrën dhe se bijtë e tyre qenë shquar për trimëri e atdhetarizëm Ata patën dhënë prova të forta kundër pushtuesve, ç’ka e vështirësonte së tepërmi çarmatimin e tyre. E kjo qe bërë mos represioni do të ndikonte që edhe Reç e Dardhë t’i nënshtroheshin këtij operacioni. Fashizmi nuk kishte nevojë për armë, por donte të shuante ç’do vatër e lidhje patriotike që përbënin rrezik për të.

Termi “çarmatosje” tingëllonte shumë rëndë në veshin, psikologjinë dhe mentalitetin e popullit të Reç e Dardhës. Nëse do të ndodhte kjo, do të ishte për ta poshtërim i madh, do t’a quanin veten se nuk ishin më askushi. Edhe para fashizmit, pushtues të tjerë që nga turqit osmanë, bullgarë, austro-hungarez e të tjerë, apo regjime antipopullore, nuk kanë mundur as t’i çarmatosin dhe as t’i nënshtrojnë. Arma në duart e tyre ishte gjithçka. Historikisht, luftërat e njëpasnjëshme, ua kishin imponuar që ta konsideronin armën pjesë të jetës, të qënies së tyre. Me armën ata patën lidhur jetën e tyre, mbronin familjen, dinjitetin, nderin, lirinë, atdheun për të cilin nuk kursenin as jetën.

Ata kishin një përvojë shumë të pasur, të trashëguar brez pas brezi, pavarësisht se në të gjitha luftërat e betejat me armiqtë pushtues, në raportin e forcave, ata kishin qenë në pakicë, por shpirti liridashës e luftarak, atdhetarizmi, optimizmi dhe vendosmëria i bënin superiorë. Kurdoherë fitorja ishte në anën e tyre. Edhe ky ishte një faktor që i bënte këto dy krahina të ishin të vendosura në qëndresë me ekspeditën ushtarake fashiste për çarmatimin dhe e kishin të sigurt fitoren ndaj saj.

Krahinat Dardhë e Reç të Dibrës, gjithmonë kanë vepruar me organizmat e zgjedhura nga vet populli. Ato kishin detyra e të drejta komplekse, për të gjithë jetën e krahinës, ku më kryesorja ishte ajo e mbrojtjes së atdheut. Kështu, krahina e Dardhës drejtohej nga të “15-tët e dheut” ose siç mund të quhet një “Kuvend – Parmament” i Dardhës me përfaqësues të denjë me integritet, si: Hysen Ndreu, Hysni Kaca, Hysen Bara, Hysen Çera, Misim Ahmeti (Cerpja), Rrahman Rasha, Ahmet Kaziu, Vesel Sula, Muharrem Hoxha, Taf Shira, Ali Bajram Ndreu, Sul Cani, Met Kaca, Selim Hysa e Can Gjoka. Më vonë për arsye vdekje, janë zgjedhur të tjerë nga populli si, Xhetan Hakiku, Haziz Poleshi, Mehdi Kaca e Sadik Çera. Një organizëm të ngjashëm drejtimi me Dardhën kishte edhe krahina e Reçit, por jo me kuvend, por me pleq.

Të dyja këto organizma të këtyre krahinave kishin përcaktuar pikat e besëlidhjes të qëndresës antifashiste. Debatimi dhe marrja e vendimit qe bërë në bazë fisi, fshati e krahine me moton “besa-besë”.

Përfundimisht u vendos:

Së pari, në përballjen me ekspeditën u caktua nga një burrë për shtëpi, (aty ku kishte disa burra në disa shtëpi, të vinin dy edhe tre), kryesisht të moshuar, të sprovuar në luftëra dhe ky organizim ishte konsideruar si skalion i parë. Burrat e tjerë dhe moshat e reja, do të qëndronin të gatshëm në rast nevoje si skalion i dytë për luftë të armatosur frontale.

Së dyti pjesëmarrësit e të dy krahinave do të grumbulloheshin në mënyrë të organizuar në Kodër të Kacës të Dardhës.

Së treti, asnjë armë nuk do t’i dorëzohej pushtuesit. Kur pushtuesit do të kërkonin dorëzimin e armëve, fillimisht pjesëmarrësit do të heshtnin deri në kulmin e durimit.

Së katërti, në momentin që do të shanin apo do të përdornin forcën, do të hidheshin në sulm deri trup me trup për ta çarmatosur të gjithë ekspeditën. Nëse do të qëllonin me armë e do të kërkonin forca ushtarake shtesë për të shtypur popullin me dhunë, do të nxirreshin armët dhe do të ngriheshin në “shtatë e shtatëdhjetë” në luftë kundër pushtuesit fashist.

Kjo përgatitje nuk u bë brenda një apo dy e tre ditësh. Jo. Kishte kohë që punohej për këtë. Unë dhe moshatarët e mi i kujtojmë me hollësi, se si baballarët dhe gjyshërit tanë na patën përgatitur për çdo lloj situate. Ata kanë një meritë të veçantë ndaj brezit tonë. Armët dhe municionet e fshehta, ashtu siç dinin vetë t’i përdornin, na i kishin mësuar edhe ne të rinjve. Jo vetëm si mbahet, si përdoret, si merret vija e shënimit për të godit me plumbin e parë në shenjë, por edhe si mund të ndeshesh trup me trup dhe t’i marrish edhe armën armikut, e shumë gjëra të tjera. Kishte gati dy muaji që Reç e Dardhë bënin përgatitje. Sa do që kalojnë vitet, edhe pse tani jemi në ekstremet e moshës, i kujtoj me nostalgji, me respekt, me shumë dashuri dhe u jemi mirënjohës atyre burrave trima, atyre “tigrave” të asaj kohe. Ata na brumosën me virtytet më të larta dhe ndjenjën e dashurisë për atdheun tonë, Shqipërinë.

8 Shtator 1941 – Qëndresa e “tigrave” të Reç e Dradhës, për të mos dorëzuar armët

Sapo zbardhi drita, fshatarët e fshatrave të largëta të Reçit filluan lëvizjen drejt Kodrës së Kacës të Dardhës. Të parët ishin burrat e fisit Doda në Tejmallë, në kufi me Arnin e Kukësit, të fiseve Laçi, Gjurra, Poga ne Gjurre-Rec; Lusha, Leka, Sinani, Laçi, Doda, Toshi, Lala e Troci në Ndërshenë e Hurdhë – Reç; Shehu, Cara, Prençi e Hasani në Bardhaj – Reç; Troci, Leka, Tanushi, Lala, Meçi, Murati, Elezi e Uklala në Thark e Zall-Reç; Troci, Kuqi, Doda, Peca, Shoti, Çajka, Prençi, Halili dhe Hasani Draj-Reç; Koka, Marku, Mziu, Vladi, Tafa, Lami, Skeja, Sufa, Hysenaj, Bardholi e Shehu në Kraj-Reç.

Aty nga ora 9.00, rreshtat e burrave të krahinës së Reçit u futën në teritorin e Dardhës, ne tre drejtime kryesore: Lashkizë – Tartaj –Kodër e Kacës, Soricë –Merskanë – Tartaj – Kodër e Kacës dhe Shënlleshën –Zall Dardhë – Lugjej – Kodër e Kacës. Në këtë kohë krahina e Dardhës ishte gati në pritje të vëllezërve reçjanë, me të cilët u bashkuan, sipas fiseve: Çerpja, Hysa, Rasha, Topuzi, Ndreu, Cani, Poleshi e Hoxha në Lashkizë, Soricë e Merskanë; Kaca, Çera, Xhediku, Çajkri, Luca, Bara, Xhaferi, Demiri, Braka në Tartaj e Nezhej; Kazia, Cani, Sula, Murati, Ndreu, Hoxha, Shira, Rama, Çepja, Hysa, Bara, Gjoka, Dervishi, Pira, Luca, Cala, Topuzi e Lushi në Shënlleshën, Zall-Dardhë e Lugjej të Dardhës.

Kodra e Kacës ku do të mblidheshin “Tigrat e Maleve” të Reç e Dardhës ishte vendi më strategjik. Njerëzit që patën mbetur nëpër shtëpia, ishin në ankth. Ata qëndronin në gatishmëri. Shumë domethënës ishte momenti kur takohen reçianët me dardhjanët, shtrëngimi i duarve, besa e lidhur, vendimi i marrë, i bënte ata të ecnin me kokën lart pa iu dridhur qerpiku.

Burrat e këtyre anëve kur shkonin në kuvende për beteja lufte me armikun, visheshin me rrobat më të mira. Nënat, gratë e motrat e tyre i kishin përgatitur me kostumet më të bukura kombëtare të krahinës. Që nga opingat me gjalma të bardha, çorape të qëndisur, tirq me gajtanë, këmisha të bardha me mëngë të lëshuara, breza leshi të thurur me larmi ngjyrash, xhamadanë të llojeve të ndryshme e me gajtanë, plise të bardha (qeleshe të bardhë) e deri tek sumbullat e xhamadanëve e qestekët e sahateve që xixëllonin nga rrezet e diellit e që krijonin shije artistike mahnitëse dhe të dukej sikur ata ishin me të vërtetë krushqit e një dasme madhështore.

Me këtë veshje karakteristike të krahinave i jepnin të kuptonte ekspeditës fashiste dhe Major Balit që e komandonte atë se: “ne jemi një popull me kulturë, kemi personalitetin e dinjitetin tonë, se dimë të vishemi, dimë të flasim, dimë shumë mirë të njohim mikun dhe armikun.., dimë të luftojmë e të mbrohemi…,se kemi ardhur këtu me një mendim e betim të përbashkët: “O fitojmë dhe nuk dorëzojmë asnjë armë, O vdesim të gjithë”. Vetëm një gjë na mungon sot: Ajo që kërkoni ju,“Maliheri”. Atë e kemi lënë në shtëpi dhe kurrë s’keni për ta marrë. Paçka se sot jemi të paarmatosur, ne dimë të luftojmë edhe pa armë! Provojeni…”

Kodra e Kacës, në ora 10:00, qe mbushur me rreth 700 trima “Tigra”, ulur pranë e pranë njeri – tjetrit. Në sytë e tyre lexohej karakteri burrëror, vendosmëria, besimi në fitoren e përballjes që pritej të ndodhte nga çasti në çast. Ekspedita ushtarake ishte dislokuar aty afër. Në momentin para se të fillonte të fliste, komandanti fashist Xhaferr Bali dha sinjal dhe ekspedita krijoi një kordon në formë rrethi, 15 metra larg nga vendi ku ishin ulur malësorët trima. Të gjithë vëzhgonin mënyrën e lëvizjes të ekspeditës dhe armatimet. Fiksonin në detaje se si mund t’i kapnin e t’u merrnin armët kur do të bëhej përleshja, vërenin se ku kishte gurë, gardhiqe për të marrë hunjtë e mjete të tjera të forta për të sulmuar ekspeditën.

Më pas edhe vetë komandanti i saj me suitën që e shoqëronte u pozicionua përballë gjigantëve. Major Bali qe befasuar kur të gjithë trimat e Dardhës e të Reçit gozhduan sytë tek ai dhe shoqëruesit e tij. Ai qe vënë përballë një force shkatërruese të papërballueshme.

Gjithsesi, e kishte filluar fjalën duke ju dridhur zëri: “fashizmi është garantuesi i mbrojtjes tuaj, i qetësisë publike, i së ardhmes, prandaj nuk keni nevojë të mbani armë e municione. Ato do t’i dorëzoni …”. Për disa minuta ai u përpoq t’iu mbushte mendjen dhe u drejtohej: “ Hëë, kush do të flasë!?” Asnjë nuk e kishte marrë fjalën! Ata flisnin me gjuhën e trupit. Sytë nuk ia kishin ndarë Xhaferr Balit. Me këtë qëndrim, ata i thoshin: “mos u gënje se do t’ju dorëzojmë armë, mos guxo të përdorësh forcën”.

Heshtje! Xhaferr Bali kishte filluar të acarohej, rriti disi tonet e të folurit urdhërues ushtarak. Ndërsa malësorëve po u ziente gjaku e urrejtja nga brenda. Ata po e lexonin njëri – tjetrin në sy.

I pari ishte ngritur Can Gjoka nga Dardha: “Or zotni, ti na kërkon të dorëzojmë armët, por s’i t’ia bëjmë?! Ne nuk kemi armë dhe aty ku nuk ka s’ke se çfarë merr”.

Unë. – kish thënë Bali – nuk kam ardhur këtu të dëgjoj fjalë boshe, por dua të dorëzoni armët”!.

Pastaj e kish marrë fjalën Sadik Doda nga Reci: “Ti more zotni, na kërkon armë? Por arma ka qenë shpirti e jeta jonë. Me ato kemi luftuar pushtuesit, por për fat të keq nuk i kemi. Po t’i kishim në dorë në këtë moment edhe ne do t’i kishim “dhënë” e me kaq ta mbyllim”.

Xhaferr Bali, i acaruar u kishte thënë malësorëve se: “nuk largohemi prej këtej pa grumbulluar armët, mos hezitoni t’i dorëzoni ato, për ndryshe do të keni pasoja!”

U ngrit Hysni Kaca nga Dardha: “O zotni major! Siç na shikon gjithë këta burra kemi ardhur këtu. Të gjithë sa jemi, kemi qenë të armatosur. Kemi luftuar kundër pushtuesve turq, serb, bullgarë, kundra Nemces etj. Sa për ta ditur, edhe unë kam pasur pushkë. Atë ma kishte dhuruar Elez Isufi në luftë. Ato i kemi dorëzuar. Ju jeni shqiptar e duhet të na kuptoni, paçka se ti je komandant i kësaj ushtrie të armatosur që na ke rrethuar. Mirë është të mos e zgjasim me këtë punë se s’kemi çfarë të të japim…”.

Xhafer Bali që e kishte pa se nuk po bënin efekt kërcënimet, përdori një taktikë tjetër. Nga Çidhna pati marrë tre burra nën vërejtje, gjoja se ato kishin ngelur pa dorëzuar armët. Që të frikësonte burrat e Reçit dhe të Dardhës dha sinjalin që të përdorej dhunë ndaj njërit prej tyre dhe të arrestohej Medi Kaca. Në kohën që u bënë gati dhe filluan të zbatonin urdhërin e tij, ky qe momenti i duhur për t’i vënë shkëndinë benzinatës dhe si si vetëtima u dëgjua zëri i Mahmut Laçit nga Gjurrë-Reçi: “Burra, me dor t’i kapim?!”. Thirrja e tij ishte pasuar nga Rrahman Rasha e Halim Lika (Cani), Musa Gjoka e Vesel Sula, Riza Poleshi e Riza Ndreu, Dali Leka e Dali Lami, Bajram Lusha e Ahmet Cani, Selman Halili e Mer Troci, Isuf Dervishi e Halim Kaca i Kodres etj.

Të 700 burrat, si vetëtima qenë vërsulur me thirrjen: “besa-bese-burra-aaa ha ha ha”, oshtiu zëri i tyre i fuqishëm, duke rrokur ç’fare gjetën përpara: gurë, hunj, fturqe, sëpata e mjete të tjera të forta. Në ndihmë të menjëhershme u erdhën burrat e tjerë të shtëpive të fisit Kaca që ishin shumë afër dhe të fisit Xhediku e Çera, që u ofronin mjete të forta. Si tigra u lëshuan mbi major Xhafer Balin, grupin që e shoqëronte dhe ekspeditën. Ai e pa se njeri i gjallë nuk do shpëtonte nga kjo forcë shpërthyese. I dha urdhër ekspeditës që të mos shkrehej asnjë armë e vetme dhe të tërhiqeshin me shpejtësi të rrufeshme për të dalë nga flakët e zjarrit përvëlues.

Të goditur nga breshëritë e mjeteve të forta e deri në përleshje trup me trup, Xhafer Bali, i mbrojtur nga shoqëruesit dhe tërë ekspedita, u larguan si mos më keq. Trimat i ndoqën fashistët deri sa kaluan territorin e krahinës së Dardhës. Edhe nëpër fshatin Mustafaj të krahinës së Çidhnës nuk e ndalën vrullin. Ekspedita kaloj Drinin dhe mori rrugën për në Peshkopi.

Pas fitores ndaj Xhafer Balit u vendos itifaku: Të evitohen grindjet dhe hasmëritë

Pas qëndresës, të gjithë malësorët u kthyen përsëri në vendin ku ishte zhvilluar përleshja. Aty u përcaktuan detyra të reja për çdo situatë të papritur. Unanimisht u vendos itifaku: Të evitohen grindjet dhe hasmëritë. Të 15-tët e Dardhës dhe Pleqtë e Reçit, do të siguronin informacionin e nevojshëm për përshkallëzimin e veprimeve të dhunës që mund të ndërmerrte pushtuesi ndaj dy krahinave si hakmarrje, ndaj kërkohej të viheshin menjëherë në dijeni që të organizoheshin sa më shpejt kundër tij.

Edhe njëherë ishte theksuar se duhej të ishin të gjithë të bashkuar, në një mendje, të vendosur se edhe me këtë pushtues do të ishin në luftë të vazhdueshme deri sa ta shporrnin e të çlironin atdheun.

Asnjë forcë ushtarake fashiste si dhe çdo forcë tjetër civile që bashkëpunonte me fashizmin, nga ajo ditë e në vazhdim, nuk do të lejohej të futej në territoret e Dardhës e të Reçit, qoftë edhe për rrugëtim.

Pas këtyre vendimeve dardhnjanët i ftuan dhe i morën për drekë në shtëpitë e tyre të gjithë bashkëluftëtarët reçjanë. Sidomos ata të fshatrave: Tartaj, Lashkizë, Merskanë, Soricë morën kryesisht luftëtarët e Ndërshenës, Gjurrë-Reçit e të Tejmallës, Hurdhë – Reçit, Tharkut. Ndërsa nga fshatrat e tjera, Dardha, Shenlleshni etj, morën luftëtarët e Draj – Reçit e te Zall-Reçit. Gjatë orëve të drekës, vetëm për qëndresën në Kodër të Kacës u bisedua dhe tregimet bëheshin me hollësi, ashtu siç u zhvilluan në fakt.

Demonstrimet e krahinave te Reç e Dardhës, dëshmojnë më së miri se këto dy male nga “Nënte Malet” e Dibrës, kanë qenë, janë e do të mbeten të lidhura ngushtësisht, si dy vëllezër të vërtetë. Që kur janë formuar për herë të parë si dy krahina e deri në ditët e sotme, Reçi e Dardha janë shquar në veprimtarinë e tyre si bashkudhëtarë, bashkudhëheqës, bashkorganizatore, bashkëluftëtarë, si dhe bashkëfitimtarë, ndaj edhe kanë një histori të përbashkët.

Filozofia popullore i ka emërtuar ato, si: “rëra dhe gëlqerja” që asnjëra nuk ben pa tjetrën! Midis tyre asnjëherë nuk është shfaqur ndonjë grindje, konflikt apo ndarësi. Ato kanë ditur të bashkëjetojnë në harmoni kurdoherë dhe në çdo situatë, të ruajnë identitetin e vet, shpirtin atdhetar e luftarak që i ka karakterizuar kundër pushtuesve të huaj dhe që i ka bërë këto dy krahina unitare, të cilat janë konsideruar si një “ushtri e rregullt pa uniformë”, me një art të nivelit të lartë. Ndonëse Reç e Dardhë kanë qenë në vështirësi ekonomike, atyre kurdoherë u ka kënduar pushka kundër armiqve, u ka buzëqeshur mikpritja e bujaria, besa e trimëria për atdheun dhe për mikun.

Në vargun e rrugëtimeve që pati bërë në Shqipërinë e Veriut, Edith Durham, do të kalonte edhe në Lurë të Dibrës, në Mirditë e në disa zona të tjera. “Lura, – thoshte ajo- është bajraku kryesor i grupit të tmerrshëm të Dibrës, ‘Tigrave’ të Dibrës…”.

Masiviteti antifashist i të dy krahinave ishte një qëndresë e menduar me mençuri, me objektiva të qarta, me një organizim të përsosur. Kjo u shndërrua në një lëvizje antifashiste mbarëpopullore dhe me ndërgjegje të lartë kombëtare. Ajo u bë pikë referimi edhe për krahina të tjera të Dibrës gjatë Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare.

Dibranët demonstruan qartazi se qenë për dere patriotë

Fashizmi nuk ndërmori më operacione për çarmatosjen apo ndëshkimin e Reç e Dardhës. Atij nuk i interesonte të hapte një vatër lufte të nxehtë përvëluese në ato dy krahina të Dibrës, që përveç forcës njerëzore të pathyeshme, ato i favorizonte edhe terreni strategjik.

Në ato gryka të thella, male e maja të larta, shkëmbinj të thepisur e kodra kishin gjetur vdekjen të gjithë ata pushtues që kishin synuar për tu futur në këto treva edhe më parë.

Krahina e Dardhës dhe ajo e Reçit qëndruan të vendosura në vendimet që patën marre pas qëndresës në Kodrën e Kacës. Këto treva u bënë të pakalueshme, duke mos lejuar që fashizmi e veglat e tij të fusnin kthetrat e të depërtonin në to.

Kjo u provua në pranverën e vitit 1942, kur fashizmi do të ndërmerrte një operacion në krahinën e Lumës me forca të shumta ushtarake dhe të milicisë civile fashiste. Këto forca sipas planit fashist, do të kalonin nëpër territoret e Dardhës e Reçit dhe të futeshin në trevat e Lumës.

Posa u informuan Dardha e Reçi, nën udhëheqjen e drejtimin e prijësve të tyre, sensibilizuan popullin, u organizuan dhe u vendosën në vende kyçe, frontalisht për luftë. U dërguan njoftime krerëve fashistë, si Halil Alisë e të tjerëve, se nëpër territoret e Dardhës e Reçit nuk mund të kaloni.

Forcat ushtarake fashiste dhe milicia që bashkëpunonte me to, u detyruan të ndryshonin itinerarin e lëvizjes. Një ditë më vonë ata do të futeshin në Lumë nga një rrugë tjetër jashtë territoreve të Dardhës e të Reçit.

Dibranët në përgjithësi, demonstruan qartazi, se qenë përdere patriotë, u shfaq lartë ndërgjegjja kombëtare, se dibranët ishin të gatshëm edhe për beteja te tjera.



21 views0 comments

Shkrimet e fundit

fjalaelireloadinggif.gif