KLIRONOMI VASIL DHE FJALA E TIJ MIOPE...!


KLIRONOMI VASIL DHE FJALA E TIJ MIOPE...!


KAM FRIKË SE DO MË SPIUNOJ...SI GREK QË ËSHTË!


Çuditrisht zoti Klironomi matet me Prof.Dok.ESHREF YMERI!...


VASILLAQI...E DI SE SA I VOGËL JE TI PARA PROFESORIT...?


JE AQ I VOGËL..SA NJË KOKËRR ELBI!

TANI LEXO KËTU TË MËSOSH SE SA TË VLENË LËKUR

ARQILE V GJATA

Ç’KANË THËNË STUDIUES, KRITIK , PROFESOR, PEDAGOG, TË FUSHËS SË LETËRSISË E GJUHËSISË, PER VLERAT E STUDIMEVE TE MIJA ....

Gjovalin Shkurtaj<shkurtajgj@icloud.com>

I nderuar Zoti Arqile Gjata,

Nepermjet prof.Albert Habazajt sot mora librin tuaj me te ri “Trokas me ligjerime” (permbledhje artikujsh), Milosao,2018, qe me erdhi i dhuruar e me perkushtim nga Ju,prandaj ju falenderoj dhe ju pergezoj per kete ndihmese te re, si dhe per botimet tuaja te meparshme.

Mbas vleresimeve te recensuesve dhe, sidomos, mbas parashtreses hyrese ne parathenien e shkruar nga prof.dr.Bardhosh Gace, lexuesit i zgjohet kureshtja dhe i hyn menjehere leximit te librit.Ashtu bera edhe une.

Me terhoqen ne menyre te vecante pjeset qe u ke kushtuar gjuhes se arvaniteve (f.49-79), “Vlera artistike e frazeologjise ne poezine came” (f.98-107), “Gjuha, konteksti shoqeror dhe ndikimi i pashmangshem i fese tek vepra e Rexhep Vokes” (f.146-156) etj.

Per te folmet e arvanitasve kam shkruar edhe une, se pari, ne librin J.Gjinari-Gj.Shkurtaj “Dialektologjia” (Tirane,1997, f.331-347 dhe ne ribotimet e tij), pastaj edhe ne librin tim”Dialektet e shqipes”, Tirane,2012 (dhe ribotim 2016), f.182-189).

Trashegimia gojore dhe etnofolklorike e arvaniteve,eshte nje fushe me shume interes dhe me rendesi per njohjen e struktures dialektore te shqipes,si dhe per historine e shqiptareve e te shtegtimeve arberore ne Greqi e me gjere.

Kam pasur gjithmone deshire te meresha nga afer me hulumtimin konkret te atyre te folmeve, por…sa qeme te rinj,nuk kishim asnje mundesi e as leje per nje pune te tille, kurse tashti, vitet e shumta qe kam mbi supe, nuk me lejojne me te ndermarr ekspedita ne terren. Qofshin dorembare ata qe i kane tashti mundesite per kontakte e hulumtime konkrete ne mjediset arberore (arbvanite).Pra, edhe nje here,Ju pergezoj dhe ju uroj edhe libra te tjere dhe faleminderit qe ma derguar ketedhurate.

Me nderime,

Gjovalin Shkurtaj

Prof. Dr VALTER MEMISHA

Mirembrema, i nderuar. Me vjen sinqerisht shume mire qe MEMISHAprof. Gjovalini i ka pare materiaket dhe ka bere vleresimin qe e meritoni. Kurse me Vilmen kam folur per librin dhe me ka thene do ta sjelle. Nuk eshte faji im, apo jo? Une e vleresova punen tuaj a priori (pa e pare fare materialin) ne Prishtine, me 9 tetor, duke ju perfshire ne grupin e njerezve qe regjistrojne e mbledhin pasurine gjuhesore te ngulimeve shqiptare ne Ballkan, perkatesisht Greqi. Ju uroj veçse shendet e mbaresi.

PROFESOR TANUSH SHASKA


Uroj te jeni mire. Urime per kete pune te shkelqyer qe beni.

Ne shkencen e sotme keto 10 vitet e fundit eshte krijuar nje fushe e re qe quhet "computational linguistics" ose ne Shqip " Linguistika kompjutacionale". Ideja eshte qe perdoren metodat e sotme te inteligjences artificiale per te krahasuar gjuhet me njera tjetren.

Per kete se pari duhet krijuar "Corpora" e Gjuhes Shqipe, ose ndryshe fjalori elektronik i cili do te mblidhte cdo gje nga gjithe trevat shqiptare. Nuk kerkon ndonje shpenzim te madh. Une kontaktova njehere ish-ministern e kultures Mirela Kumbaro, kam kontaktuar edhe Kryeministrin, edhe Akademine e Shkencave. Fatkeqesisht njerezit ose nuk e kuptojne se sa rendesi ka kjo ose nuk cajne koken. Ndoshta eshte edhe e meta ime qe nuk e shpjegoj si duhet kete ide, por eshte jetike per ekzistencen e Shqipes. Gjuha jonë sot rrezikohet seriozisht dhe pas 50-100 vjetesh nuk do te ekzistoje me ne se ne nuk bejme disa gjera qe ta mbrojme.

Ju uroj sa me shume suksese ne kete pune fisnike qe beni.

I juaji,Tanush Shaska

FATMIR MINGULI

MESAZHERI I VLERAVE

Pershendetje Arqile.!Lexova punen e jashte zakoneshme qe keni bere per studimin gjithe pasion e perkushtim te rrenjeve te gjuhes sone ametare , te kuptimit te toponimeve ne trojet ilire, te mbeshtetur ne nje argumentim shkencor, llogjik dhe gjuhesor. Vleresoj shume studimet ne fushen e krijimtarise poetike te shume poeteve te shquar mjeshteria e tecilve duket ne brumin e shqipes ,qe e lartesojne poezine,e bejneme te kendeshme,jo vetem permes fjales,por edhe permes tingullit,melodise,ngjyres..Ju me kete rast keni dhene nje kontribut te cmuar per ne ne kete kohe boshlleku ku keto studime eshte i dukshem,por edhe nje rruge te hapur per brezat e ardheshem..Urime per punen dhe sakrificen ne sherbim te kombit .!

FATMIR MINGULI

Shume mire Arqile, rreth 90 % te referuesve i njoh nga afer dhe me behet qejfi per sa ata shkruajne per vepren tende. do te gjej kohe te pershtatshme e t'i shoh me vemendje1 do jemi ne kontakt!

Mirmbrema Arqile! i hodha nje sy librit "Trokas ne ligjerime" si dhe botimeve tuaja. te them te drejten nuk kam pasur informacion per krijimtarine tuaj. te libri 'Ligjerimet..." me ben pershtypja e metodes analitike te perfshirjes se shume problemeve brenda nje teme. Jam impresionaur nga studimi per gjuhen arvanitase.

Me duhet pak kohe qe te reagoj edhe per temat e tjera si psh: "Frazeologjia ne poezine came" Poetet emigrante ne Greqi' dhe patjeter studimi per Musine Kokalarin. Ju falenderoj qe me dhate kete kenaqeis tejet intelektuale.

Persa i perket temes mbi gjuhen e arvanitesve kam objeksionet e mia, meqe jam marre shume ne nje liber qe kam botuar me titullin 'Daniel Arnaut- simptoma te poezise se shkruar shqipe ne shek. XII-XIII"

Mua me ka pelqyer konstatimi shkencor i Bardhyl Gaces, teper konkret Ndjese, miku im, permbledhjet kishin ardhur qe ne tetor, por kompjuteri i kishte futur tek junk. Keto dite pata mundesi t’i shoh. Çmoj sidomos guximin per te kontribuar edhe ne kritiken letrare, madje edhe ne gjuhesi. Suksese e qofsh mire

Stavro Nikolla Risto

Jam vërtet i mrekulluar nga mjaft studime të mikut tim të nderuar Arqile Vasil Gjata!

Këto studime përbëjnë realisht një pasuri të mirfilltë shkencore e cila duhet të bëhet objekt për t’u përvehtësuar prej jo vetëm studentëve të degëve përkatëse por edhe institucioneve akademike dhe vet Akademisē së Shkencave!

Urime dhe suksese në punën tuaj i nderuar Arqile Gjata!

BASHKIM PECI

Z. Arqile,

Ju faleminderit për materialet qe me percollet.

U hodha nje sy, ne menyre vertikale. Do te gjej kohe per ti lexuar, pse jo edhe per ti perjetuar më në thellesi.

Nga sa mund te shprehem paraprakisht, mund te them se keni mbledhur si bleta polenin e vargjeve çame. Permes rreshtave perjeton hallet, dertet, vajet, melankolite, dashurite dhe shumeçka të kultivuar ne truallin e krahines martire Çame.

Punimin tuaj do te doja ta krahasoja per nga risite qe sjell per te njohur kulturen, libri i Kadarese: Autobiografi e popullit tim ne vargje.

Ju uroj gjitheçka te mire!

Me konsiderate, Bashkim Peçi

Doc.Odise Çaçi

19 August 2018

Mendime për librin “Trokas me Ligjërime” të poetit, shkrimtarit e studuesit Arqile Gjata

Nga doc: Odise Çaçi, Vlorë, më 20.8.2018

Poeti, shkrimtari, publicisti, studiuesi dhe kritiku letrar vjen këtë rradhë me përmbledhje artikujsh “Trokas me ligjërime”, të botuar dhe të kopsitur shumë bukur nga shtëpia botuese “Milosao “ Sarandë”, 2018.Mendoj ,se libri është ndërtuar mjaft mirë, ku opnenca nga prof.dr.Ermelinda Kashah, reçensa e paraqitur nga Yllka Kënaçi dhe Mirela Taçi, një parathënie me mjaft brum e prof.dr.Bardhosh Gaçe, Mjeshtër i Madh, pasthënia e prof.dr.Shpresa Gjergji si dhe redaktimi nga prof.dr.Shpresa Fundo, korektor Murat Aliaj ja shumfishojnë vlerat kësaj vepre të re të Arqile Gjatës.

Unë pata rastin ta takoj Arqilene tek miku im , poeti Thodhori Baba, ku e përgëzova për këtë vepër dinjitoze dhe me vlera të veçanta shkencore, artistike dhe kritike.Vepra e tij rrok disa tema që për për mendimin tim janë mjaft të nxehta dhe që duan kurajo, guxim dhe forcë artistike , që mikut tim Gjata nuk i ka munguar.Ai ka diskutuar në auditore me studentë, sudiues, historianë e akademikë ku ka parashtuar dhe mbrojtur me fanatizëm gjuhën shqipe, origjinën e saj pellazge.Referatet e tij në universitetin e Gjirokastrës, në universitetin e Tetovës, në revistat letrare brenda dhe jashtë Shqipërise ,si në Bukuresht, në Greqi etj i japin vlera të veçanta studimeve të tij si dhe mendimeve të hedhura për shumë probleme letrare sot, që një pjesë kalojnë në nihilizëm dhe disa te tjera ngrihen në qiell pa ndonje vlerë artistike.Reçensuesit kanë dhënë shumë gjëra pikante, po ashtu dhe dy prof.e nderuar Bardhosh Gaçe dhe Shpresa Gjergji, të cilët e vlerësojnë lart penën e prof.Arqile Gjatës.Të gjitha shkrimet e tij kanë në thelb atë që ka çdo shqiptar i ndershëm e patriot, pavarësisht se ku jeton.

Prof.dr.Bardhosh Gaçe e perifrazon punën e këtij studiuesi me një shprehje shumë dinjitoze, ku thekson se Arqile Gjata “ na sjelll” një vizion të ri në studimet tona letrare”, f.19, ndërsa prof. Ermelinda Kashah bën këtë vlerësim”Letërsia e shkrimtarit ka një laborator të madh krijues, me të dhënat që afron, më bën të kuptoj se ka shumë mbretëri librash dhe pak princër letrarë, që do të thotë se minus me minus formojne plusin”.

Ndërsa profesore Shpresa Gjergji bën këtë vlerësim për librin e prof.Arqile Gjatës.Ajo na sjell në kujtesë një shprehje të Akademikut të shquar shqiptar, prof.dr.Rexhep Qose se “gjuha është biografi e popujve, sepse në gjuhë dhe me gjuhën, më mirë se në çdo dokument material, ruhet historia e tyre intelektuale, sociale, morale”R.Qoshja, Panteon i rralluar, tiranë 1988 f.621. dhe vazhdon z.Gjergji se”Ligjërimi është një fjalë shumë e gjërë...dhe ndërsa shfetoj “Trokas me ligjërime”, ndjejë peshën e koloritit poetik që vrullshëm vjen e më motivon me një komunikim të hapur, pak befasues do të thosha për autorin, nga që e njoh për nga vargu dhe poezia që lëvron më shumë, por kjo “erë” ndryshe më pëlqen...një punë me shpirt, e detajuar, me një tematikë mjaft të pasur dhe me vlera historiko-gjuhësore...”

Pra, vlerësimet nga koleg dhe njerëz të artit e shkencës i bëjnë një vlerësim maksimal punës së këtij studiuesi vlonjat.

Unë do të ndalem tek dy kumtesat e tij “Gjuha arvanitase e folur arkaike, apo , “zhargon” dhe “Vlera Artistike e Frazeologjisë në Poezinë Çame”.

Të dya këto referate janë të ngjashme pasi na sjellin gjuhën e vjetër shqipe si një gjuhë e lashtë si dhe të folmen çame në treven e Thesprotisë.Analiza e fakteve që sjell autori të çon në thellësine e shekujve për të parë origjinën tonë, bashkëjetesën me greket dhe vllazërimi që duhet të ekzistojë mes popujve, larg shovinizmave të ndonjë individi dhe qeverive të tyre.Gjuha arvanitase ka lënë vlera dhe thesare gjuhësore.Ai ndalet tek ndikimet që kanë ndikuar mbi të , si i shkollave greke, intitucioneve , fqinjësia dhe shoqëria greke, shtypi i shkruar, kisha dhe predikimet në gjuhën greke, politikat shtetërore në interes të gjuhës greke si dhe mungesa e një alfabeti në gjuhën arvanitase.Këtu nuk duhet lënë pa përmendur Fallemeyer, ” i cili shikonte në përbërjen gjenetike të grekëve modernë elementin e fuqishëm shqiptar”,f.52.Poeti grek Odhisea Eliti , me origjinë arvanitas duke marrë çmimin Nobel , tha:”Nga arvanitët, paraardhësit e nënës sime, kam trashëguar një sedër, që më ka dalë për mbarë.”

Ka sot mbi 976 fshatra që flasin gjuhën arvanitase, si në Atikë, Thiva, Peloponez,Spata,Evia, ishujt Hidra dhe Speca, Andros, Salamina, Korfuz, Korinth et.jGjuha e tyre është një e folur arkaike.Këtë gjuhë e fliste “Karbakov Mjauli/Boçari dhe gjithë Suli”.

Origjina e shumicës së heronjëve të revolucionit grek 1821 ishin arvanitas dhe flisnin gjuhën arvanitase dhe me të vërtetë Aristidh Kola na thotë se “në fshatin e tij- Kaçkavel, po të mos dija Arvanitika-shqip, shokët të tallnin”.

Arvanitët janë grekë shumë të lashtë me origjinë shqiptare”, kështu shprehej poeti Arvanitas Evangjeli Andreu.

Autori nuk ndalet pa na kujtuar rolin e Kollokotronëve në revolucionin grek, ku i quan”Kollokotronët me nam”, flet per Boçarët, Vangjel Llapi,, për Aristidh Kolën, Jorgo Maruga, Jorgo Miha,Llambi Gjikuli,Dhimitri Leka,Jorgo Gjero,Tasu Arvaniti,Alqi Gjika, Fisi Pangallos, këngëtarit Thanas Moraiti etj, ku siç shprehet Aristidh Kola ”Në Greqi pak njerëz nuk e kanë gjyshen apo gjyshin arvanitas”..ai nuk harron rolin e alfabetit të Diskut të Fetos(Alfabeti i Dhaskal Todrit me 53 shkronja)”.

Por studiues gjerman si ArthurMilchkofer shkruan se, “Nga çdi unë , këngët popullore greke, i janë përshtatur këngëve të vjetra arvanite të dashurisë, lirisë dhe kaçakë”.

Emri "Çamëri" një emër i hyjnyshëm pellazgjik, një trevë e banuar prej pellazgeve, ilireve dhe epirotëve.Atë asgjë nuk mund ta ndajë nga trualli amtar shqiptar, me një sipërfaqe prej 9302 km katrorë Më 1885 sipas enciklopedisë turke të hartuar nga Sami Frasheri Çameria kishte 305 fshatra. Me shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë më 28 nëntor 1912, dhe me vendimet e Konferencës së Ambasadorëve në Londër në vitin 1913 ,krahina e Çamërisë me qytetet kryesore Janinën, Prevezën, Artën etj i kaluan Greqisë.Studiuesi Arqile Gjata analizon poezinë çame, që lidhet me temën e patritizmit. Gjithçka e ndodhur në një treve të tillë është e dhimbshme, pasi tallazet e historise e kanë dënuar disa herë, në periudhën romake, bizantine, osmane, gjatë luftrave ballkanike dhe dy luftrave Boterore, 1914-1918 dhe 1939-1945, si dhe gjatë luftës civile ne greqi 1949-1953, “ku ullinjtë kullojnë gjak, si klumushti i gjirit dhe varret e mermerit si sythe të bardhë pikëllimi” dhe “përditë grindem me perënditë, kafshoja veten, thithja gjak gjarpëri, Atdheun e mora me vete, here ne tokë dhe herë në qiell”.

Në Çamëri si pasojë e genocizmit janë vrarë nga dora gjakatare e Zervës , 2771 civile , dhe 2000 të tjerë vdiqën rrugës për në Shqipëri dhe 28.000 të jenë larguar për në Shqipëri, ku u vendosën në periferi të Vlorës, Durrësit , Tiranës, në Borsh e Vrinë..(vitet 1940-1945). Qeveria greke ende sot nuk e ka njohur genocidin shtetëror grek ndaj shqiptarëve autokton të Çamërisë . Përpjekjet e qeverive greke për ti paraqitur çamët ,si bashkëpunëtorë të fashizmit nuk ka bazë. Ekzistojnë dokumente të RAJH-ut gjerman, se gjatë Luftës së Dytë Botërore ,në Greqi ka patur 30 mijë bashkëpunëtorë të gjermanëve, mes tyre dhe gjeneralet Zerva , Ralis e Janaqi. Më 23 maj 1947 Gjykata e Janinës shpalli fajtore në mungesë 1930 çamë për bashkëpunim me forcat pushtuese fashiste, një pjesë me dënim me vdekje dhe konfiskim të pasurisë dhe çamëve iu hoq shtetësia greke. Pasuritë e çamëve në prefekturën e Thesprotisë u shpronësuan dhe iu shpërndanë grekëve pa tokë. Kështu rreth 800 pasuri të shtetasve shqiptarë që banonin ose jo në Greqi në atë kohë, të vlerësuara në 350 milionë dollare u shtetëzuan.

Me gjithë atë autori na kujton se kjo gjuhë e lashtë nuk u la kurrë që të shkruhej “Gjuha jonë vetëm thuhet, nuk e lanë që të shkruhet.Bëmë k