KËNGA E TOKËS


Resmi Osmani Novelë

KËNGA E TOKËS

1.Më jepni një copë tokë,tu bëj një mrekulli!

Po e them që në fillim: jam jetim. Fëmijë pa fëmijëri, i ri pa djalëri.Kjo është e djeshmja.Të nesërmen nuk e dua të jem burrë pa burrëri. Prindërit vdiqën në një aksident automobilistik. Prapësitë e verbëra të jetës, si të kishin humbur udhën labirinteve të tyre të pafund, gjetën të lirë shtegun e jetës sime. Mbeta fillikat. Pa të afërm, më shpunë në shtëpinë e fëmijës. Sido që kujdeseshin, nënë e baba s’të bëhet kush. Më shumë na e nxinte jetën një shprehje që përdorej shpesh nga pastruesja Xhija : Të shkretët bonjakë, sa zbardhen pendët e korbit, aq zbardhet fati i jetimit! Kur mbarova nentvjeçaren më dhanë një bursë për shkollën profesionale ”Kristo Isak” në Berat, ne degen agrobiznes. Kur e mbarova isha tetëmbëdhjetë vjeç. Notat e mia ishin të pamjaftueshme për të ndjekur shkollën më tej “Detyra jonë mbaroi- më thanë në shkollë-ti je në moshë që duhet t’i dalësh zot vetes. Udha e mbarë dhe paç fat! Fati im ishte një firmë ndërtimi në Fier. Më strehuan në një dhomë të një pallati të përfunduar por që kish mbetur pa shitur.Fillova të punoj si ndihmës i një mjeshtri që shtronte pllakat. Puna ishte e lodhshme po isha i ri dhe me dëshirë për të punuar dhe mësuar. E përvetësova shpejt mjeshtërinë me ato yçklat e vogla të zanatit dhe ma shtuan edhe pagën. Por firma falimentoj, dhe si i thonë, tani kam mbetur ne diell! E shtyj me ato pak pagesa të rrogave të prapambetura që firma na I shlyen si me pikatore. Edhe per të mbledhur kanoçe ne kazanët e të fshirave, nuk ka vend, atyre, veç qenve, u kanë dalë zot me kohë të tjerët dhe s’të lenë t’u hysh në pjesë.

E gjitha kjo që do t’u rrëfej, nisi nga nje lexim ne internet. Si i ngeshem e i papunë po vozitja ne internet. Diku, ne mes pallateve u shfaq nje kopsht perimesh, gje jo e zakonshme ne qytet. Nje komentues kishte shkruar: “Më jepni një copë tokë dhe unë do t’u bëj një mrekulli !” Dikush tjetër kishte shkruar me shpoti thënien :”Më jepni një pikë ku të mbështetem dhe unë do të lëviz globin!” Ai që do të bënte mrekullinë, ishte një professor i vjetër e i njohur i bujqësisë, i dyti që gaxhitej, një emër i panjohur, i stisur per t’u zderhallur ne feisbuk. Kaluan ditë. isha katandisur për të qarë hallin,më shumë i uritur e i panginjur larë e palarë, po kush ta qan hallin? Gjithkujt i sosin e i teprojnë hallet e tij.

Kishte rënë mbrëmja dhe isha shtrirë në shtrat. S’po më zinte gjumi.Perfundova së lexuari Robinson Kruzonë që e kasha blerë te një bukinist me çmim të ulur. Mëndja gjezdiste azat në livadhet e fantazisë. ” Më jepni një copë tokë dhe unë do t’u bëj një mrekulli!” S’më hiqej që s’më hiqej nga mendja kjo e thënë. Një copë tokë!A nuk ishte dhe ajo një copë tokë si ishulli i Robinsonit, një ishull pa det? E ç’mund të bëhet në ‘të? Nisi të punojë përfytyrimi e fantazia, vegimit iu shfaqën mirazhe marramendëse të lbyrta e ylberore:një lulishte me trëndafila, jasemin, jargavanë, zambakë e karafila e stolisur mrekullisht me mozaikun e ngjyrave, një arë me grurë të pjekur që zverdhon si ar dhe e valëvit era, me misrin shtat hedhur e gjelbërim, perimet ku midis kuqëlojnë domatet,jeshilojnë specat e sallatat, ermirojnë pjeprat,harbojnë shalqinjtë,zverdhojnë lulediellit e dashuruara pas yllit të ditës që e ndjekin atë nga lindja deri në perëndim. Livadhet e lulëzuara ku blegërijnë delet e lodrojnë shqerrat. Edhe mbi shkëmbenj, ku ka një grusht tokë, mbin e lulëzon një lule, edhe në shkretëtirë, atje ku del një burim në oaz rritet një hurma e gjallon jeta. Toka, një nga kater elementet. Kur mbruhet me djerse dhe punë, prej saj rritet mrekullia. Nuk ka tokë të keqe, por bujq të këqinj!Na ushqen dhe na jep strehën e fundit.Për të janë bërë luftëra, është mbjellë me eshtra dhe mbrujtur me gjak. Jo më kot të lashtët i kishin dhene asaj nje Perëndi: Demetrën. Më e vjetër se jeta, por çuditërisht e përjetshme dhe me pjellori të pashterrshme, që ushqen miliardat që e popullojnë. E madhe pafund, por për të bërë mrekullinë nuk duhet veç një copë e saj dhe për strehën e fundit një pëllëmbë e saj dhe urimi: të qoftë e lehtë toka!Tokë, nëna jonë e mirë.Ti asnjëherë nuk na bëhesh njerkë.Je e bekuar me shënjtëri. Mbi ty janë themelet e shtëpive tona, tek ti fillon pragu i tyre, ti je Atdheu, aq e dashur sa burrat kur nisen në udhen e mergimit, marin një grusht prej teje si hajmali…..

Mirë. Por që të bëhet mrekullia duheshin: një copë tokë, që unë se kasha,vullneti për punë, dituria për bujqësinë dhe kapitali. Toka mund të gjendej,vullneti për punë s’më mungonte, dituria mund të përfitohet nga përvoja dhe leximet, por kapitali? Këtu rashë ngusht, por tek e fundit’ puna a nuk ishte vlerë e kapitalizuar?

Mendohu e mendohu dhe më në fund:

E vendosa: çfarë? Mos u ngutni ta dini, shpejt do t’a merrni vesh!

2.Ishulli pa det.

Udhes, kur shkonim me kamion per të marrë inerte ne shtrat të lumit, në të ngjitur te qafës, majtas niste një kodër me majë të dystë, më pas vinte pylli me dushqe, kurse anash ndahej rruga që të shpinte në fshatrat e luginës. Në faqen jugore kishte dhe një burim të ftohtë ku ne qëndronim, pinim ujë dhe shplanim pluhurin. Ishte tokë e komunës. E dija që komunat jepnin toka me qira. Para se të vendosja, mora mikrobuzin e linjës dhe shkova e pashë. Djerrina e sheshtë, me barëra, shkurre e ferra të rralla, ishte ndoca një hektar e më shumë. Toka vinte si në të murrme-kafe e shplarë e nuk dukej e lyrshme, por barërat, trifilidhe gramoret gjethe ngushta dukeshin të shëndetshme. I rashë rrotull deri te fillimi i pyllit me dushqe dhe shkurre që zinte tërë shpinën e kodres së ulët deri te lugina midis dy kodrave ku dukeshin ca ara te vogla të mbjella. Kur dielli zuri të digjte, qëndrova nën hijen e një gorrice kurorëmadhe te ngarkuar me fruta, që ishte e vetmja pemë. Zbrita te burimi dhe u freskova. Uji këndonte këngën e tij. Dikur rridhte nëpër një sylinë hekuri dhe kishte pasur një mur mbajtës me gurë, por ato ishin prishur e rrënuar dhe uji kishte hapur udhën e rrjedhjes së tij. Kjo tokë plotësonte kushtet që më duheshin për të bërë atë mrekullinë që mendoja: ishte pranë xhadesë dhe rrugës që shkonte për në fshat, e rrihte dielli thuajse gjithë ditën e lume, kishte pranë pyllin që do të më jepte shumëçka dhe burimin me ujë të bollshëm.Anës udhës shkonte një linjë elektrike për në një stan matanë kodrës. Kjo nuk ishte më e mira, por toka dhe vendi që më duhej. Vendosa ta marr me qera, dhe ta lidh jetën time me të! Natyrisht po të ma jepnin.

Kur shkova në zyrat e komunës ishte mesi i majit. Kryetari nuk ndodhej aty dhe mu desh të prisja gjatë. I shkova në zyrë. Trupbëshëm, me kokëne rruar si top dhe sy të fryrë e rrëmba të kuq. Gogësinte.Dukej që s’ishte nginjur me gjumë. Më ftoi të ulesha dhe më pyeti se pse kasha kërkuar të takohesha me të. Ia spjegova si munda. E pashë që kërkesa iu duk e pazakontë dhe u bë esëll. Uli mbi tyryezë hartën dhe ndali gishtin te vendi që i kisha thënë.

-Sa hektarë kërkon dhe për sa kohë?

-Dy për arë dhe tre pyll. Për pesëdhjet vjet! Dua tëjem I sigurtë që s’ka pronar.

Ai nuk ktheu përgjigje. Zakon burokratësh. Me siguri do fillonte të bënte të vështirën për të treguar se po më bënte nder të madh.

-Nuk ka pronar, por na prish punë. Është kullotë e fshatit.

-Unë them ti ndërroj faqen atij vendi dhe përfitimi do të jetë shumë më i madh se i kullotës.

-Paske qënë çudi njeri. Shokët e tu çajnë ferrën: ca në Greqi, Itali,gjermani, Amerikë dhe Angli e deri në Honolulu,teksa ti do të bësh një fermë në një djerrinë. Buzëqeshte dhe s’ma ndante shikimin. Dukej që s’ia mbushja synë.

- Ata që ikin, shkojnë të përfitojnë duke shitur krahun e punës, nga begatia dhe pasuria e të tjerëve, duke lënë shkretë e të pa përdorura pasuritë tona natyrore, që po të vihen në punë, do ta bëjnë po aq të begatë sa edhe vëndet ku ata shkojnë. Mendoj se kjo është detyra jonë, ndryshe, si do t’a bëjmë Shqipërinë si gjithë Evropa?

- Bravo për idealizmin tënd!Më fole si ata analistët e televizioneve. E di ç’ke, bëj një kërkesë me shkrim. Di ta bësh? Ç‘pyetje koti bëj dhe unë ,ti je me shkollë. Hidh në letër ato që më the me gojë. Shko e shkruaje në paradhomë te sekretarja. Unë po dal për një kafe. Kur t’a mbarosh, firmose dhe lerja sekretares. Do t’a shqyrtojmë në këshillin e komunës nga fundi i javës. Zere se e ke të marrë. Të hënën e ardhme eja të marrësh përgjigjen dhe të lidhim kontratën. U morëm vesh?

Nga padurimi numëroja ditët.Të hënën, mora mikrobuzin dhe pas një ore sosa në qëndër të komunës.

Kryetari ishte shënd e verë e me të mira. Më priti si një të njohur të vjetër. Vendimi ishte marrë, qeradhënia ishte miratur. Sekretarja nxori në ekranin e kompjuterit një format standard të kontratës dhe shënoi gjeneralitetet e mia, pastaj e printoi. Kryetari lexoi detyrimet e palëve. Pasi unë u shfaqa mirkuptues me kushtet, firmosëm dhe akti u vulos. Kontrata u shoqërua edhe me një skicë ku ishin konturuar me të kuqe kufijtë e ekonomisë që mund ta bëja timen .

-Tashti,or mik, ta lagim!- më zuri për krahu dhe shkuam në lokalin e vetëm.-Raki, konjak, fërnet?- I thashë që nuk pëlqeja pije alkolike. Ai porositi raki, unë një çaj.- E po, t’a gëzosh or mik! Po hele-hele, na thuaj ndonjë gjë për vete dhe ç’ke ndër mend të bësh?

I fola për vete dhe ëndërrat e mia.Se në atë copë tokë doja të bëja një mrekulli dhe se do të prodhoja për vetkonsum , ashtu siç duhet të bëjë çdo bujk në tokën e tij, thuajse gjithë ç’duhej për jetesë dhe tepricën për treg. Pa ia fshehur që isha trokë. Më dëgjoi dhe në fund mu duk i mallëngjyer.

-Kjo është goxha trimëri, çdo gjë nga e para! “Më jepni një copë tokë dhe unë do t’u bëj një mrekulli” ,përsëriti ai. Te kjo s’më kishte shkuar mendja. Këtu tek ne gjysma e tokave janë batall dhe të gjithë ankohen nga varfëria! Si e the atë citatin nga Bibla?”Kush punon tokën e tij, do t’a mbushë barkun me bukë!” Dhe ku pa? Në ato shkretëtirat dhe gjysmëshkretëtirat e Izraelit, pa lere këtu në këto tokat tona gjithë tul!

Heshti dhe gjerbi rakinë duke u menduar gjatë.

-Do të ndihmojmë sa të mundemi. Kemi në magazi pajisje nga ato që na u dhanë për familjet që u përmbytën herën e fundit: çadra, shtresa, orendi vegla pune. Zgjidh ç’farë të të duhet. Mjafton që magazinieri ti bëjë dalje dhe ti të firmosësh.Me to mund ta shtysh deri sa të zënë shirat e vjeshtës, pastaj do të duhet nje rulot. Po deri atëhere, me të parë e me të bërë. Si thonë :ditë e re nafakë e re!

Magazinieri, që e thërrisnin Çize, mesoburrë, kockë e lëkurë, me një shapkë të zgjyrosur e të vënë mënjanë, me laps në vesh, e bllokun e fletëdaljeve në dorë, më rrëfeu pirgun e rrëmujshëm të pasurisë së tij. “Zgjidh e merr”- më tha- ti heq Çizja mënjanë. Dhe unë që s’u besoja syve zgjodha: një çadër të madhe dhe paisjet për ta ngrehur, kunja hekuri, një direk-strumbullar, dyshek, batanie, një shtrat portativ, vegla pune, orendi kuzhine të aluminta…. U bë një pirg. Isha bërë i pasur! I nxorëm përjashta dhe i palosëm dhe vum rregull.

-Po….?

-Mos ki kasavet se Çizja ka edhe gurin edhe arrën!

-Gjemani atë lapangjozin,Baçin e dum-dumit, se kemi ca plaçka për të hequr- u tha ai ca fëmijëve që ishin duke luajtur.

Baçi, që ishte thuajse në moshë time, erdhi duke vërshëllyer e me duar në xhepa.

-Më thirre xha Çize?

-Sille këtu atë harvallinën se kemi për të mbartur ca plaçka.Porosi e kryetarit.

-Deri ku?

Ja spjegova.

-I lyen gjë rrotat ti or mik?

Ngrita supat dhe pashë nga Çizja i dëshpëruar. Ato pak lekë që kisha thashë të blija bukë dhe ca ushqime te dyqani i atyshëm.

-Naftën do t’a jap unë, po çap e mos bëj dysh llafin e kryetarit, se ja, as gjysmë ore udhë nuk mban!

E hodhëm në rimorkio ngarkesën, hipa dhe vetë në të dhe dum-dumi, ashtu siç kishte dhe emrin, mori të përpjetën e udhës së kalldrëmtë duke bubutirë e lënë pas një fjollë tymi të zi.

Bashkë me Baçin e shkarkuam pajën time. Ngritja e çadrës dhe sistemimi i atyre pak gjërave, deshi ca kohë. U largova që ta shihja pak përsëlargu. U duk sikur mbiu nga dheu apo ra nga qielli.A nuk kishte rënë kështu mbi malin Ararat arka e Noes? Kjo do të ishte shtëpia ime e re. Nga jashtë nuk kuptohej, por brenda ishte e bollshme.Hapa shtratin portativ, ormisa shtresat, në krahun tjetër vendosa tryezën e ulët dhe një stol plastik. Enët i vendosa në një arkë kartoni, kurse ato pak ushqime që bleva, në një kanistër plastmasi. Fenerin e vara në strumbullar. Veglat e punës: kazma, lopata, beli, shati, sëpata, dhe një sharrë dore, që do të ishin armët e mia, i lashë përjashta. “E po të shkoftë mbarë e mirë!” urova veten. Befas ndjeva uri. Kishte kaluar mesdita. Thashë të bëja një pilaf e me të të mblidhja drekë e darkë. Hapa një gropë të vogël, vura një dorë shkarpa e mbi to dru më të plota që i kasha me shumicë, dhuratë nga pylli. Në vënd të këmjeve vura tre gurë e mbi to tenxheren. I dhashë flakë zjarrit, shkarpat e thata morën menjëherë dhe flakët ndrinë posht tenxheres. Hodha harxhet dhe tërë lezet po prisja gjellën. Sa të bëhej, i rashë edhe një herë rrotull djerrinës. Kur u ktheva, besoja se pilafi duhet të ishte bërë, por mos! Në vend të pilafit, ishte bërë një llapa si ajo që u bëjnë fëmijëve. Nuk kisha ditur të merrja masat e ujit dhe orizit. Shija ishte e shplarë. I shtova dhe pak kripë dhe e hëngra me bukë si të ishte supë. U binda që gatimi ishte mjeshtëri më vete që duhej mësuar.

3.Midis tokës dhe qiellit.

Do ta mbaj mend gjatë atë natë të parë që bujta në atë tokë që do të ishte pjesë e jetës sime për aq shumë vite. Nën çadër bënte vapë. Dola përjashta, shtrova batanien dhe u shtriva në shpinë. Frynte një puhizë, ajri ishte i ermiruar me amzën e barërave dhe bimësisë. Isha fillikat. I vetëm dhe vetmi. Më dukej vetja si një gjeth që era e kishte shkëputur nga pema e madhe e jetës dhe e kishte degdisur në këtë qoshe të braktisur. Per dyshek kisha tokën, për mbulesë qiellin pa fund e anë të stolisur me hënë e yje. Mund të jesh vetëm, por jo i vetëm. Janë kujtimet. I thërras, vijnë, ashtu siç janë, më së shumti të trishtuara e të zymta por edhe të gëzuara e të ndritura, me plot të njohur, që më kanë dashur e i kam dashur, por edhe të tjerë që s’më kanë dashur e shkaktuar dhimbje. Sido qofshin janë jeta ime dhe unë vozis mes tyre duke ripërjetuar përfytyrimin e së shkuarës. Është hëna, atje lart, që herë si drapër e herë si monedhë e artë , kalëron nga lindja në perëndim, edhe ajo është shoqja ime. Pafundësia e yjeve, që dërgojnë dritën e zbehtë për të parë se ç’bëjmë ne këtu poshtë. Janë zogjtë e natës që këndojnë në pyll, qyqe-qyqe vera, moj vajzë lesh prera, që kërkon vëlla gjonin,që i përgjigjet por as shihen as takohen. Është jeta e natës që gëlon, që ne e ndjejmë por se shohim, janë mendimet dhe dëshirat që më kaplojnë, në to regëtin ajo flakëza e kaltër e shpresës. Humbas në gjumë dhe bashkë me të vijnë dhe ëndërrat…

Sapo ranë rrezet e para të mëngjesit u zgjova.Reth e qark ishte shpërndarë një tufë dele që kullosnin. Bariu, burrë I vjetër, që s’ia ndante sytë çadrës, më uroi mëngjesin , u afrua dhe u mbështet mbi kërrabë.

- Më quajnë Ismail, po më thërresin Malo Çobani.Po ty si të quajnë,se edhe ti do ta kesh një emër?

-Jo një, por dy. I pari Agim Xhani, i dyti, që sot, Robinson.

-Si i pa dëgjuar ky emër, duhet të jetë llagap allafrënga, puna jote. Sido qoftë,t’i gëzosh!

-Që sot e tutje, kjo është pronë private- i thashë,- e ke futur tufën gabim.

-Kjo është musha e fshatit. Që kur i doli pronari?

-E kam marrë me qera.

-Mos je nga ata që kërkojnë antika? Nuk e di që këtu të ketë patur ndonjë kala apo qytezë!

-Kam dëgjuar se këtu kanë fshehur një qyp me flori. Do gërmoj sa ta gjej dhe kur ta gjej, do bëj një mrekulli!

Më pa i habitur, me siguri mendoj se isha ndonjë i lajthitur.

-Luaj vendit more! Mos je gjë magjistar? Kjo tokë-fang, nuk ka nga ai madem që thua ti, gërmo, por shiko se floririn e ke sheshit, mbi dhe, këtu dhe në gjithë çeltirat e pyllit. Janë bimët mjekësore, që më par i mblidhte fshati, por tani s’merret njeri me to. I njeh?

-Jo.

- E bëjmë kështu: do ti rrëfej unë, një për një,por ti ama do më lësh të kullos deri sa ta punosh tokën. Si yst, do të jap edhe ndonjë napë djathë dhe bidon qumësht. Mblidhi bimët, janë me leverdi, bëjnë një thes me para. Vijnë e ti marrin në vend.

Ujdija mu duk e pranueshme. I lam dhentë azat dhe Malua, nisi të më rrëfente bimët: rigonin, trumëzën, bar-bletën, lule basanin, kinë-fushën, lule–murrizin, lule–shtogun, kamomilin, mullagen, gjethet e manaferrës, hithri

ën, rrushkullin e shumë të tjera. Mora mostra nga të gjitha dhe i lidha tufa.

-Si ja bën për të ngrënë?

-Me të parë e me të bërë.

-Dëgjo Malon ti dhe vëre vath në vesh: pa miell, pa vaj pa djathë e kripë mos e ler veten asnjë herë. Në i paç këto je i ushqyer. Se mielli, de, bëhet bukë, petulla, kulaç, petë e makarona, byrek, trahana, vaji po hyn në të gjitha, djathi është gjellë për çdo vakt, e kripa lezeti i të gjithave. Po deshe, hajde në stan dhe merr një saç për të pjekur bukën se mua s’më lipset më . Epo t’u bëftë e mbarë, or çun!

Malua shkoi pas tufës në të tjera kullota, duke lënë pas mirësi.U bëm miq dhe këshillat e tij më shërbyen shumë. Ndjeva se më kishte marrë uria. Laga pak miell, e rraha, vura tiganin dhe bëra dy petulla të mëdha.

Mora një kuti teneqeje bosh, i lidha një tel si dorezë, hodha dy lugë qumësht pluhur, ujë dhe një lugë kafe”Lori” dhe e vura në prush. Kafja binte erë të mirë. Hëngra dhe mëngjesi më shijoi goxha.

Erdhi një teknik nga komuna dhe bëri lidhjen e korentit elektrik nga linja që shkonte në fshat. Çadra u ndriçua e u bë ditë. Më shumë iu gëzova karikimit të baterisë së celularit, ishte e vetmja lidhje ime me botën.

Më prisnin punët. Por nga t’ia filloja? Nisa të vij rrotull, mëndja bluante, përpiqej tu vinte radhë gjërave: ferma duhej thurur me hendek dhe gardhuar së paku nga dy anë, e gjithë toka për arë duhej pastruar nga shkurret, burimi duhej bërë i ri, ndën të mund të bëhej një hauz për ujitje të terracave që mund t’i hapja për perimet dhe bimët që donin ujitje, duhej filluar punimi i tokës që do të mbillej në vjeshtë dhe puna që s’priste, mbledhja e bimëve mjekësore pasi u ikte koha. Punët ishin shumë, por unë vetëm një i vetëm, synimet të shumta, mundësitë të pakta. Bëra një skicë. Patriarku Noe, sefte bëri një vresht dhe mbolli ullinj.Andej do ta filloja dhe unë: Në krye vreshti, ullishtja dhe pemishtja, më poshtë toka e bukës dhe bimëve të tjera, në shpatinë taracat e perimeve. Një brezi i bukur i ngjeshur me selvi , gardh i gjallë duhet të zëvëndësonte shëmtinë e atij, me ferra e driza. Caktova dhe vendin ku do të ngrihej shtëpia dhe, patjetër edhe lulishten me trëndafila!Në përfytyrimin tim u shfaq dhe lulëzoi si mirazh, ajo që profesori i ditur e kishte quajtur mrekulli. Por vegimet u davaritën shpejt, u gjenda me këmbë në tokë dhe para vetes kisha djerrinën, ishullin pa det të Robinsonit, ku duhej të vija në provë vullnetin tim.

4.Kohë e mbushur me punë.

Kishin kaluar dy muaj. Dy muaj sfilitje, mundim. Tokën e thura me hendek dhe e gardhova nga dy anë, që të mos ishte si han pa porta. Rregullova burimin me mure guri dhe i vura një sylynë të re. E gjithë dita ishte e zënë me punë: dielli më thoshte mirmëngjes dhe unë i thosha natën e mirë. Punoja tokën që do të mbillja në vjeshtë. Djerrina ishte e thatë dhe e ngjeshur.Në çdo goditje të kazmës ngriheshin cirka dheu dhe pluhuri që më ngjiteshin në trup dhe fytyrën e djersitur. Djersa kullonte çurg, më verbonte e përcëllonte sytë, çdo plis po lagej e mbruhej me djersën time. Duart në fillim mu bënë me flluka, më pas, pasi u përthanë u kthyen në kallo si guall breshke. Gjithë trupi më therte, por sidomos shpatullat, si t’i kisha ngarkuar me një barrë të rëndë që më mehte frymën dhe gjithë lodhja mblidhej në bel. Ecja ngadalë, si breshka, centimetër pas centimetri që mezi bëheshin metro. Kur i hidhja një sy asaj që duhej punuar, më zinte frika, më dukej sikur kisha për të shëmbur një mal! Nuk e lija punën, pa bërë njëqind metro katrore gërmim në ditë. Ç’po ndodhte me mua, mos po bëhesha skllav i tokës dhe po humbja lirinë time?Jo. Ishte një “skllavëri” e pranuar, ishte punë e padetyruar, punë për vete që e bëja me dëshirë, që do të më siguronte lirinë duke më çliruar nga skllavëria ekonomike!Thonë që buka të shpie në derë të hasmit, mua më kishte çuar në kazanët e të fshirave! Ne,unë dhe toka, po lidheshim bashkë. Na lidhte puna dhe dashuria. Ishte punë fisnike, po e ngjallja këtë djerrinë, po i jepja shpirt nga shpirti im, dashuri nga dashuria ime, po e çliroja nga shterpësia prej beronje dhe po i ktheja pjellorinë.

Kur shtrëngonte vapa, shkoja mblidhja bimët mjekësore. Mbarova rigonin, pastaj lulebasanin, trumzën, lulemurrizin dhe shtogun, barbletën. I thava në hije të gorricës, i pastrova, lidha në rufa dhe ambalazhova në thaës plastmasi. Gjeta adresën në internet te firmës”Mediherb” dhe u dërgova një mesazh. Erdhen me një kamionçinë “Tojota” kur e kisha humbur shpresën. E kishin sjellë peshoren me vete. E pashë që u pëlqyen. I peshuan, i ngarkuan dhe më paguan me para në dorë. S’u besova syve. Aq para s’kisha pasur asnjë herë! Ishte fruit I parë i punës sime. Malo Çobani kishte të drejtë kur tha se floriri ishte sheshit. Ika bashkë me ta dhe hapa një llogari në bankë. Nuk mund t’i mbaja aq shumë lekë në çadër. Mbajta aq sa më duheshin për të shkuar ditët. Bëra Pazar, dhe u ktheva në fermë me taksi! Këtë herë ja lejova vetes këtë luks.

Qëllonte që të kisha vizitorë. Erdhi një kushëri nga fshati i largët dhe më solli një trashëgim që ma kishte lënë gjyshi nga nëna, një armë gjahu, çifte me gjithë pajisjet: fishekët, kapsollet, saçmet e plumbat, gjerdanin, një kuti me barut dhe më mësoi sesi ta përdorja. Më tha se do të më duhej.Dukej mosbesues përsa kasha nisur.Gjithsesi, më uroi fat dhe u largua. Vizitorët e tjerë Ishin nga fshati afër. Kur u binte udha, hapnin lesën e gardhit dhe ktheheshin. Kishte nga ata, të cilët fjalët që i thashë Malos se kërkoja qypin me flori, i kishin marrë si të vërteta. Hidhnin një sy, më njatjetonin, seç thoshin me vete dhe largoheshin. Me siguri dikush u kishte thënë që isha i marrë. Por pata edhe vizita të tjera: në fillim të korrikut, një bletë që kishte roitur kushedi se ku, u vesh në një degë të gorricës si të ishte një bistak rrushi, tërë kohës gumzhinin.Me droje se mos më iknin i ndoqa me sy tërë pasditen. Kur erdhi mbrëmja, mora një arkë druri me kapak, i hapa një deriçkë posht dhe i puthita mirë kapakun, pastaj bëra një sherbet të ëmbël me sheqer dhe i lyeva paretet. Kur ra muzgu, e shkunda roin në arkë dhe i vura kapakun. Bëra një pod me gurë posht hijes së gorricës dhe e vura aty. Të nesërmen isha në ankth, por bletës i pëlqeu dhe nisi të dilte për kullotë. U bëmë tre. Tre punëtorë.Si në përrallë: unë, bleta dhe familja e milingonave. Bletët vallzonin lule më lule dhe mblidhnin mjaltë , unë përpiqësha të nxirja mjaltë nga toka. Milingonat e kishin folenë pranë çadrës. Jo vetëm i admiroja, por kur ligështohesha, më jepnin edhe zemër. Një varg dilte nga mbretëria përrallore e nëndheut nëpër rrugëzën e pastruar dhe shpërndahej lëndinës në kërkim të zahiresë, tjetri kthehej, ngarkuar me gjithëfar farëzash, shpesh më të mëdhaja se pesha e tyre, sa u kërrusej shpina dhe u merreshin këmbët, hynin në fole dhe mbushnin hambarët e tyre për dimërin që vinte. Kështu gjithë ditën, me të njëjtin zell, pa pushim.Të punosh si milingonat, me po atë zell! Ishin pjesë e jetës sime të përditshme. Ato bënin mrekullinë e tyre, unë përpiqesha të bëja timen.

Një ditë nga ditët, sapo kisha lënë punën dhe po gatisja drekën, kur u shfaq i drojtur miku i paftuar. Në sy i lexohej trishtim por edhe mosbesim, më shihte me ndrojtje. Aroma e salçiçeve që po fërgoheshin e këndellte. Në shenjë miqësie e besimi luante lehtë bishtin tufëlor. Qeni ishte shtatmadh, kercinjgjatë, veshllapush, me mantel të kuqërremtë, gjoksgjerë, me një blanë të bardhë në ballë.Nofulla të fuqishme,por sytë të pikëlluar e pa dritë, të trishtuar si të ishin sy njeriu në vuajtje. Në vesh kishte një pullë plastmasi të verdhë. Ishte i dobët nga të pa ushqyerit. Me siguri në vuajtje, i braktisur e fatkeq.

“Eja, o mik, mos kij frikë. Të kanë përzënë, të kanë lënë rrugëve në fatin tënd? Si erdhe tek mua, e di që ke gjetur një të ngjashëm nga fati, rrugët tona puqen. Ku ta dish, unë që kam vendosur ti dal zot vetes, mund të jem bamirësi yt!”

I dhashë një salçiçe. E kullufiti shpejt. Duket që i pëlqeu se sytë iu zbutën dhe filloi të lëpihej, por dukej që kishte uri. U ul në bisht dhe s’ma ndante shikimin lutës. Hyra në çadër dhe i bëra përshesh me qumësht në një tas plastmasi. E lashë sa hëngri dhe e thirra të vinte.

U afrua, me hapa të ngadaltë duke kuisur me zë të ulët, si të lutej. U tregua i afrueshëm. Mu dhimbs. E ledhatova midis veshëve e pastaj në shpatulla. I pranoj ledhatimet dhe mu fërkua pas këmbëve.

“Si thua, bëhemi shokë? Si e ke emrin? S’di të ma thuash, por sido që ta kesh, unë do të quaj Çapi. Si thua, të pëlqen Çapi?”

Përgjigja qe një ungërimë e mbytur si kuisje, që s’më thoshte asgjë. Ky emër mu kujtua se e kishte qeni i gjyshit nga nëna në fshat.

Çapi qëndroi me mua. Qëlloi i mençur dhe i dëgjueshëm. U bëm shokë të pandarë.

5.Ardhja e Lindës

Ra njkë shi e zbuti dhenë. Nuk e di pse mu kujtua ky varg i një kënge të vjetër. Kur nuk pritej, në mesgushti, pasdite qielli u zu e u mbulua me re që sa vinin e dëndësoheshin. Nuk pati as bubullima as shkrepëtima. Shiu filloi i qetë e i shtruar, zbriste nga qielli ngadalë. Toka e tharë dhe e plasaritur nga të nxehtit, kishte hapur gjoksin dhe e priste me etje duke pirë çdo pikë, dihaste e frymëmerrte duke çliruar atë aromën e veçantë pakëz si të amësht e të pikërrt që është parfumi i trupit të saj,si aroma e gruas pas banjos. E ndjeja me gjithë qënien time. Shiu kurdo që bie, eshte një bekim, por ky i gushtit është një dhuratë me bereqet. Nuk rreshti gjith natën. Pikat trokisnin mbi çadër dhe kënga e shiut më nanuriste si ninullë. Bëra gjumë të qetë e pa ëndërra.

Mirëmëngjes o diell!

Mirmëngjes o ditë e re!

Qielli, pylli, kodrat e lugina të lara nga shiu llapsnin e ndrinin. Ndjehej freskia e këndshme. Mora Çapin, hodha çiften në krahë dhe bëm një shëtitje nëpër pyll. Vesa më freskonte pulpët.Merrja frymë me gjithë mushkritë. Kur u kthyem, bëra një kafe të madhe me qumësht pluhur, me të përcolla biskotat që ishin bërë gur të forta, pastaj, o burra në punë! Toka ishte lagur e zbutur, kazma hynte si në brumë. Mora në dorë plisat e ugarit,që i kishte pjekur dielli, nga shiu ishin thërrmuar e shkoqur si bukëvale dhe u derdhën nëpër hapësirat e gishtave. Punova me dëshirë e pa ndërprerje, se e dija që dielli do ta thante sërish tokën, por u detyrova ta ndërpres. E lehura e Çapit bëri të shihja që dikush ishte te lesa e gardhit. E qetësova Çapin dhe e hapa lesën.Para meje qëndronte një vajzë e re, këmbëhollë, mbathur me atlete pa çarape, pantallona të shkurtëra xhins(pantallona u thënçin se ishin si breçka)me funde të zhduritura e fijezuara. Kanotjerja me gushë të hapur, i linte t’i dukeshin të ndarat e gjinjve, flokët të prera shkurt e të ngrira me xhel si gjemba iriqi. E bukur? S’mund ta them..simpatike? Po. Buzëqeshja i shkonte shumë. Në shpinë kishte hedhur një çantë udhëtimi me rripa. Më ngjau se diku e kisha parë. Më shihte drejt në sy me një buzëqeshje të shtirë.

-Kështu i pret miqtë! Nuk po më fton të hyj brenda?

-Njihemi gjë?

-Pa mendohu mirë!

- Nuk më kujtohet gjë. Kush je ti?

- Liza në botën e çudirave.

- Qënke në humor.

Në vend që të përgjigjej, ajo, pa prtitur ja shkrepi të qarit dhe lotët i rrodhën çurk. Po kjo ç’qe? U çudita e u zura në befasi. Ç’është e drejta lotët si duroj dot.

-Pse, kaq shumë kam ndryshuar sa s’më njeh dot. Jam Linda, kam qënë dy vjet posht teje në shkollë. Si edhe ti kisha ardhur nga shtëpia e fëmijës. E mban mend sa herë kemi kërcyer në mbrëmjet e vallëzimit?

-Ah, tashti po, më kujtohesh. Eja Brenda.

Më ndoqi pas. Qëndruam të heshtur , ndën hije të gorricës, pa ditur nga t’ia fillonim.

-Hiqe çantën, me se e paske mbushur aq shumë?

- Me gurë, që të mos më marrë era!- e hoqi çantën nga supat dhe u ul.

- Si më gjete?

- Pas zërit kokoshit, ta gjeta shtëpinë-cicëriu ajo- duke më treguar celularin, pastaj nxori një pasqyrë të vogël dhe fshiu me kartopecetë vazhdat e zeza të rimelit që i kishin mbetur nga lotet nëpër faqe.

S’po i jepja dot udhë kësaj ardhjeje të Lindës. Kujtuam vitet e shkollës, të njohurit e përbashkët, mësuesit dhe pastaj biseda shterri. I vetëm me të, u ndjeva në zor. E pyeta pse kishte ardhur.

Më tha se në qershor kishte mbaruar shkollën në degën e “Hoteleri turizmit”. I kishin gjetur punë në një butik si shitëse. Kishte punuar dy muaj, por e kishin pushuar se gjasme s’dinte të sillej mirë me klientet, por e kishin liruar vendin për një tjetër. Më pas, ishte punësuar në një motel periferik që e quanin Apollon si kameriere. Më la të kuptoja se atje i kërkonin ca shërbime që ajo nuk i honepste dhe nuk mund t’i bënte. Pastaj ma tha troç:

-Mora vesh për ty dhe erdha. Ne jemi njësoj, të dy jetim, pa njerëz të afërm, fatkeq. Të ngjashmit gjejnë njëri-tjetrin. Dua të rri me ty, e t’i ndajmë tok të mira e të këqia!

Kjo ishte e ç’ishte!

- Si të rrish me mua? Thuajse pa u njohur dhe ….pa u dashur!

- Kush tha të më duash? Zere se më ke kushërirë apo ca më shumë, motër, njeri të afërm, si të jemi rritur tok. Bëhemi ortakë. Ke për të parë se edhe unë di të punoj. Pastaj do kujdesem për ty: do të gatuaj, do të laj ndrresat, do të arnoj çorapet dhe do të bëj shoqëri, ti nuk do të jesh më vetëm. S’do të jem barrë për ty, ke për ta parë do t’a nxjer vetë bukën e gojës! Fliste shpejt e si me gulç, në sy i lexohej lutje e përgjërim, pamja e fytyrës ishte për t’u mëshiruar.

- Gjë që s’bëhet- ja preva pa u menduar gjatë- shko nga ke ardhur!

Ajo ja shkrepi të qarit. Supat i dridheshin, sytë e saj luteshin.

-Ku të shkoj? Në këtë botë të madhe, por që s’ka një vend për mua. Jetime, pa njeri, e vetme, pa punë, pa shtëpi, pa katandi. Fatin e jetimit mos e pastë as qeni! Ç‘them dhe unë, ti qenin e ke pranuar! Si thua, më pak se ai vlej unë për ty?

Ngashërehej, fliste me gulçe, lotët i rridhnin nëpër faqe. Ishin lot dhimbjeje, dëshpërimi, mbledhur në shpirt si vrer kushedi prej sa kohësh, apo nga një e keqe që i kishte ndodhur së voni. Ishte për t’u mëshiruar, por ç’mund të bëja unë? Kur nuk po merrte një pergjigje, qaramania u bë grifshë;

-Për mua ka dy zgjidhje: ose nikoqire, në daç edhe ortake në fermën Robinson, ose lavire në motelin Apollon se kjo më ka mbetur! Këtë do ti mor i pashpirt, që unë të shes trupin? Hë, folë, këtë do?- Fytyura iu egërsua, sytë i shkrepëtinë, më zuri fort këmishën në gjoks dhe më shkundi fort. U shqita dhe u zbrapsa se mos më jepte ndonjë shuplakë.

-Pse, këtu ka arritur puna? Ti je njeri i lire. Kërko një mundësi dhe do ta gjesh. Mos u kap pas meje! Pastaj, ti je femër,