Isopolifonia – kjo perlё shqiptare e jugut


Fatmir Minguli

Nga Fatmir Minguli


Isopolifonia – kjo perlё shqiptare e jugut


(Shёnime mbi librin “Identiteti iso-polifonik “ Milosao, 2018 tё studjuesit Timo

Mёrkuri )

Pra isoja ёshtё mbёshtetje,

aprovim, unanimitet.

Ismail Kadare,

“Autobiografia e popullit nё vargje” f.9

Fshatrat tona kishin mё shumё

qytetari se ç’kanё sot disa

qytetarё. Kishin mё shumё

diplomaci se disa diplomatё

sotёm. Qysh dje shikonin mё

larg se e sotmja jonё, shikonin te e

nesёrmja qё do tё vijё edhe ne.

Timo Mёrkuri, “Identiteti isopolifonik” , f.111


Nuk ka shumё kohё qё pa dritёn e botimit libri i poetit dhe studjuesit bregdetas tё Sarandёs,Timo Mёrkuri, qё edhe pse mban pёrcaktimin “sprovё” nuk ёshtё i tillё por ka formatin e njё vepre dinjitoze me plot argumetime serioze nё lёmё tё artit popullor tё Jugut shqiptar.

Nёse do tё diskutoj mbi strukturёn e kёtij libri, do thoja se ёshtё njё model mbi mёnyrёn e zbёrthimit tё njё pasurie kulturore tashmё me vlera tё jashtёzakonshme, atё tё iso-polifonisё.

Nё kёtё libёr kemi njё pёrqёndrim tё ideve tё shprehura mё parё nё disa libra tё botuar nga po ky autor, mes tё cilave pёrmend “Madhёria e saj- kёnga isopolifonike” sprovё, “Shёnjtёria e isos” – sprovё, “Vesa mbi kёngё” – sprovё, “Vajzё e valёve” – sprovё, libra qё trajtojnё gjerёsisht kёtё traditё madhёshtore tё njё populli tё lashtё.

Duke qenё libёr qё vesh petkun e vёrtetimeve bazuar nё fakte, ai ndeshet dhe i kundёrshton me llogjika tё gabuara tё shprehura nё libra e artikuj tё ndryshёm ku kёrkohet pёrjashtimi i fjalёs “isopolifoni” dhe tё zёvendёsohet me fjalёn e thjeshtё “polifoni”. Madje kёrkohet nga njё grup njerёzish qё tё zhbёhet klasifikimi nga UNESKO i kёtij thesari popullor shqiptar, duke hequr fjalёn “iso” nga emёrtimi “iso-polifoni”.

1. Pёrse termi iso-polifoni?

Kuptohet se Timo Mёrkuri nuk ёshtё zgjeruar nё shumё emra njerёzish qё e kundёrshtojnё kёtё fjalё qё ka fituar vendin e saj tё merituar nё UNESKO. Pak rёndёsi ka pёr tё. Ai zgjedh rrugёn e vёrtetimit me anё tё argumentave jetёsorё, me vetё librat e tij tё shumtё qё analizojnё gjer nё kapilarёt mё tё hollё lёvizjen e gjakut poetik dhe muzikor tё kёngёs iso-polifonike labe dhe himjariote e mё tej, gjak qё rrjedh dhe nё damarёt e vetё Timo Mёrkurit.

Kёto damarё e kapilarё nё trupin e kёngёtarёve madhёshtorё tё iso-polifonisё nuk janё gjё tjetёr veçse “ çarje shpirti”, ashtu si uji i kulluar i maleve mbi det qё çan shkёmbin e rrjedh teposhtё brigjeve tё jetёs. Eshtё ky kumt qё vjen nga pёrkufizimi qё vetё Timo Mёrkuri ka bёrё pёr natyralitetin magjik tё lindjes sё kёngёs polifonike. Dhe gjithçka ka aromёn e pavarёsisё!

Atje, nё atё vend ku pavarёsia ёshtё e paprekur dhe origjinale edhe kultura e tillё ёshtё. E brenda kulturёs ёshtё dhe kёnga. Prandaj me tё drejtё Timo Mёrkuri nё librin e tij mё tё fundit”Honestra e kёngёs himariote” shkruan:

“ Kёshtu ndodh edhe me kёngёn popullore. Honestra e kёngёs grumbullon nё vetёdijen tonё ngjarje, pёrvoja, pёrjetime momentale, luftra, akte individuale ose kolektive tё cialt janё “shiu”, “uji” i tё cilit depёrton nё tokё e mbush honestrёn, ku pas “filtrimit” prej tij precipiton e zakonshmja nё harresё dhe mbetet esencialja, qё rrjedh si ujёt e burimit, nёpёr kёngё. Ne njohim kёngёtarin autor, atё qё kёndon i pari dhe nuk na shkon mendja se ai ёshtё thjeshtё “gryka e burimit”, shkёmbi qё u ça nga dhimbja a nga malli dhe