Homazh për aktorin THANAS BORODANI


Miho Gjini "Mjeshtër i Madh"

"ME TRE AKTORË NGRIHET NJË TEATËR DHE ME NJË TEATËR RIKRIJOHET E GJITHË JETA!"


-Homazh për aktorin THANAS BORODANI-

Thënien e mësipërme e kam për të tre aktorët amator që "gjeta" në Elbasan në vitin 1963, kur më emëruan si Drejtor-Regjisor-aktor të Teatrit Dramatik Profesionist "Skampa".Sapo kisha dalë nga e para Shkollë e Lartë e Aktorëve "Aleksandër Moisiu" , 23 vjeç djal dhe, kur vajta aty do të përballesha me tre aktorë, të cilët ma mbushën synë plotë, po edhe me disa të tjerë nga lëvizja amatore. Mirëpo këta të tre ishin ca më të mëdhenj se unë: më i madhi prej tyre, Haxhi Seko, i shëndetshëm deri në rrumbullosje e me zë fondamental prej basi, më i riu,-një vit më i madh, quhej Demir Hyskja,- djal i ri e i pashëm, shumë simpatik e me një zë të bukur, me timbër, ndërsa i treti ishte Thanas Borodani, paksa më i larti prej tyre,që m'a kalonte 12 vite, me pamjen e një burri të pjekur e të këndshëm, si edhe me zë të mëndafsht, prej tenori. Nuk u tremba. Se, qoftë edhe me tre të tillë, bëhej teatri. Akoma e kam parasysh edukatën e përkryer të Thanas Borodanit , të cilit i afroi dita e përvjetorit,-e këtij burri, sa të qetë, aq edhe të përmbajtur, që me fjalën e tij të shtruar e të mënçur, me buzëqeshjen e hollë dhe me humorin spontan, afrohej për t'a bërë bisedën të këndshme. Qe i biri i Pandi Borodanit që e njihte i gjithë Elbasani, i një kasapi fjalëpak e hokatar, që dinte të bënte prokopi e të vinte pasuri me punën e vet të ndershme dhe që, bash për këtë , do të bëhej pre edhe i komunistëve që erdhën në pushtet. Po edhe nipi i një aktori, nga më të mirët e më fisnikët, që kishte Teatri Popullor i atëhershëm në Tiranë, i Sandër Prosit, në shtëpinë e të cilit qe ritur e ëma, Urania, një grua me vyrtyte nga më të rrallat. E me këta të tre aktorë, shtuar edhe me disa të tjerë , do të vazhdonim veprimtarinë tetarore (profesioniste!) që e kishte nisur para një viti Regjisori Lec Shllaku nga Shkodra, duke vën në skenë dramën e Naum Priftit "Rrethimi i Bardhe".

Pata shkruar diçka, per "Rrethimin e Bardhë", para se të vija këtu, ne nr. e 11 gushtit të gazetës "Drita", para se ta ndalonte atë Diktatori dhe e vlerësoja, si një "poemë liriko-romantike" për njerëzit e rinjë..që izoloheshin diku, në veri të vendit...,pa britma, pa efekte të zhurmshme..., ku personazhi kryesor, Bashkimi, u jepte zemër që të mos "thyheshin"e u thotë atyre me vendosmërinë, qartësinë e thjeshtësinë e tij se :"s'ikim, sepse s'mund të ikim!""E, këtë personazh kryesor e interpretonte po ky Thanas Borodani që takova këtu, i cili interpretonte me vërtetësi, bindje dhe mënçuri, në atë qëndresë në rrethanat e një izolimi të natyrshëm, që nuk kishte të bënte fare me "rrethimin borgjezo-revizionist " , sipas atij që bënte "gjëmën" e që trazohej edhe me punët e teatrit! Po, që nga ajo kohë, ndodhën përmbysje të mëdha, u shemb "kështjella e vjetër", u shqyen kufijtë, asnjeri prej tyre nuk ështe më dhe tani na duhet t'i kujtojme me nderim e nostalgji, ata, më të mirët që kishim e që kemi akoma..Dhe ja tani, tek po vjen data 8 dhjetor, që na sjellë nostalgjinë e figurës së Thanas Borodanit, njerit prej këtyre aktorëve që jetoi edhe me gjatë dhe u largua nga jeta bash në këtë ditë te vitit 2015, si një nga aktorët më të nderuar profesionist të këtij teatri, ku munda të punoja edhe unë me ta, për tre vjetë. Aq më tepër se, me Thanas Borodanin ndjeja siguri në përballimin e repertorit e shpesh më duhej të këshillohesha me të e me Demirin, në afrimin që fillimisht më rrëfyen me shumë dashuri. Dhe vija re se nuhatja e tij artistike nuk mungonte, inteligjenca e artistit që e njihte skenën, po edhe përshtatja me rolet që i besoheshin dhe që ai i realizonte ato me natyrësinë që i'a kishte dhën talenti dhe përvoja skenike e tij shume e gjatë. Ndofta dhe ai gen i rrallë artistik i trashëguar nga Dajua i së ëmes Urani , Sandër Prosi i Madh. Elbasanas puro! I lindur po këtu, më 10 prill 1926, në një qytet me shumë kulturë, në një mjedis artdashës, ku kishte shume shkolla e mësonjtore të gjuhës shqipe, ku do të kryesonte Shkolla Normale , me nje traditë fort te pasur në përhapjen e dijeve, gjuhës, kulturës e artit. Jo më kot Kasapi i njohur i Rrapit të Bezistanit, Pandi Borodani, do ta vendoste të birin pikërisht në këtë shkollë, që Thanasi nuk arinte dot ta kryente përfundimisht. Qe kohë lufte dhe nxënësi Thanas Borodani , sa kishte mbaruar vitin e tretë të kësaj shkolle, bashkë me disa të rinjë të tjerë, rrëmbyen pushkët e u bashkuan me çetat partizane. Po, kur lufta do të mbaronte, do të rikthehej që ta mbaronte edhe shkollën, me po ato ideale e ëndrra që i lindën. Bashkë me një frymëzim të ndritur për jetën. Me dashuri për dijen, gjuhën, kulturën e artin, Me respektin ndaj mesuesve të shquar të kësaj shkolle me emër, me figura të shquara të shkencës tonë,si Aleksandër Xhuvani e Aleks Buda. Edhe dashuria e tij e hershme për teatrin, prej këndej do të niste. Ai e dinte se, në këtë shkollë u edukuan edhe nxënës, të cilët më pas, do të mernin pjesë direkte në ecurinë e dramaturgjisë e te teatrit të këtij qyteti, sikundër qene Et'hem Haxhi Ademi, Abedin Çaushi, Faik Haxhiymeri, Faik Pajuni, Bukurosh Sejdini, Vasil LLapushi, Skënder Hoxha, Hysen Biza dhe shumë të tjerë... Është për t'u përmëndur se, që nga fillimet e shekullit të kaluar , prej kësaj plejade që e zhvilluan lëvizjen teatrore në Elbasan, do të jepesihn një varg shfaqjesh, me vepra kombëtare si "Besa " e Sami Frashërit, "Lulja e Kujtimit" e Faqion Postolit, " Ali Pashë Tepelena", " Skëndërbeu", "Triumfi i lirisë","Margarita Tutulan" etj. Paralelisht me repertorin kombëtar që do të zinte vëndin kryesor, do të viheshin në skenë edhe vepra të huaja klasike , të antikitetit dhe të periudhës së mëvonshme, si "Andromaka", "Ulisi", "Akili", "Hajduti i Amstredamit", "Kopraci", "Cubat".etj. Kishte lindur në Elbasan një lëvizje teatrore e pazakontë, sistematike, krejtësisht me një aksent patriotizmi të flaktë, po edhe me një vlerë njohjesh morale, sociologjike e historike, me shfaqje të rralla që ai nuk kishte patur mundësi t'i shihte vetë, po jehonën e tyre edhe e dëgjonte. Si edhe ato fare pak spektakle të të rinjëve të shkollë s normale, herë i shihte e herë të tjera kishte dëshirë të futej ndër to, të lozte teatër, qofte edhe si figurant. Se keshtu vinin të gjitha dashuritë e të rrinjve.... E gjurma do të linte gjurmë edhe ne shpirtin e këtij djaloshi akoma shumë të ri në moshë, të vëmëndshëm e energjik. Mirëpo, me mbarimin e asaj shkolle, arsimtarin e ri Borodani, do ta emëronin diku largë, në një fshat të Dibrës, për të shpën atje dijet e veta. Dhe "gjurma" mbetet, fiksohet, tok me përvojën e jetës së atjeshme, me mënçurinë dibrane, me humorin e hollë e shpotitë e vendit, me bujarin e nderet që aq mirë i kishin ata njerëz atje. Në vitin 1950 Thanas Borodanin e kthejn në qytetin e vet , ku ishte "gatuar" ëndërra e dashuria e rinise, si Drejtor i Shtëpisë së Kulturës e i Krijimtarisë Popullore. Kështuqë, aktivizimi i tij real me teatrin, do të ndodhte menjëherë në dy shfaqje nga dramaturgjia Ruso-Sovjetike, ku ai do përballej me role më të plota, si tek drama "Nën gështenjat e Pragës", të Kostandin Simonovit, me rolin e Rojës Kombëtare dhe "Vreshta e Arsenit", me rolin kryesor, të Arsen Tomasjanit, në komedinë e Nair Zarihanit,-një shfaqje që u dha me shumë sukses në krejt qarkun e Elbasanit. Paralelisht i vihet kërkesave të tij rigoroze, për të patur aty një organikë definitive, me disa seksione: Kultura Masive, Teatri dhe Estrada, Koreografia, Kinemaja, Salla e Ekspozitave , duke parashikuar edhe një grupim për Teatrin e Kukllave. Ndofta, në këtë drejtim, Thanas Borodani, qe i pari që mendonte t'a strukturonte institucionin e kulturës, me një gamë e vizion më të gjërë, edhe pse nuk do t'ia arinte qëllimit plotësisht, për vetë ngushtësinë e organikave egzistuese, në mvartësi nga qendra e Partisë në Pushtet! Dhjetë vjetë më vonë , unë do të gjeja aty një tjetër drejtor , Nazmi Ipekun, pikërisht në kohën e shkëputjes së Kulturës nga Drejtoria e Teatrit"Skampa" e sapo krijuar , e cila kishte në mvartësin e saj edhe Estradën "Profesioniste", të krijuar disa vite më përpara, pa patur asnjë profesionist (!) brenda saj. Dhe kështu do të ndodhte edhe me teatrin, edhe me Thanas Borodanin që po e kujtojmë sot, si njerin nga ata aktorë profesionist të teatrit , që do të hynte në Teatrin e Dramës, pa shkollën e lartë ta aktrimit, i cili këndej e tutje do të interpretonte në shfaqje të rendësishme me aktorë të afirmuar të rangut Kombëtar , sikundër ishin Robert Ndrenika e Shpëtim Shëmili, pa stonuar aspak. Si edhe me një grupim aktorësh me arsimin e larte qe do të vinin paskëtaj , sikundër ishin Tomor Himçi, Qemal Mehmeti, Xhalal Bilali, Tomor Shishmani, Astrit Çerma, Spiro Duni, Bruno Shllaku, Veronika Todri e shumë të tjerë Të dy personazhet që do t'i besoja unë Thanas Borodanit, pa parë asnjë shfaqje të mëparshme të tij, Dr. Steniusin në dramën Finlandeze të Hell