HAJRI SHEHU: “KUFIRI I REPUBLIKËS SË KOSOVËS”

PROF. DR. MURAT MEHA, “KUFIRI I REPUBLIKËS SË KOSOVËS”

(STUDIM DHE DOKUMENTE)”

PROF. DR. HAJRI SHEHU

Jam i lumtur që kam mundësinë të flas për librin e Prof. Murat Mehës, “Kufiri i Republikës së Kosovës (Studim dhe Dokumente)” në këtë auditor të shquar. Tema e librit është shteti i Kosovës dhe kufijtë e tij. Është një temë e madhe së cilës Profesor Meha i ka kushtuar vite pune dhe studimi. Nuk ka shtet pa territor. Nuk ka shtet që nuk e kufizon territorin e tij, mbi të cilin shtrin sovranitetin dhe integritetin e tij. Edhe Kosova jonë, më në fund, ka shtetin e vet. Së bashku me historinë e saj të shkëlqyer të luftës për çlirim kombëtar, ajo ka edhe shtetin e vet. Për përcaktimin e kufijve të shtetit të Kosovës, - thotë autori, - u përdorën dokumente origjinale - vendase dhe ndërkombëtare, tekstuale dhe kartografike me gjeoinformacion përkatës. Interpretimi ishte ligjor, matematikor dhe gjeometrik, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. Dokumentacioni mbi kufijtë dhe territorin e Kosovës është arkivuar gjithashtu në Këshillin e Sigurimit të OKB-së. Edhe kjo është një ide e zgjuar në vetvete.

E para qeveritare Komisioni për Kufijtë e shtetit të Kosovës u krijua më 27 mars 2008, me vendimin nr. 6/13. Komisioni kishte 5 anëtarë. Autori, Prof. Murat Meha, ishte një nga anëtarët. Komisionit iu ngarkua detyra të zbatonte dokumentacionin mbi të cilin u shpall Pavarësia, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare, përkatësisht Kushtetutën e Republikës së Kosovës, Ligjin për kufijtë dhe Deklaratën e Pavarësisë. Dhe kështu u bë. Profesor Meha mori pjesë me përkushtim të plotë në të gjitha zgjidhjet shtetërore. Libri pasqyron mjaft mirë aktivitetin e këtij Komisioni. Libri i Profesor Mehës përbëhet nga kapituj. Njëri më i spikatur se tjetri.

Para se të shpjegojë se si u krijua shteti aktual i Kosovës, autori na çon nëpër historinë e Kosovës. Është një histori e kolonizimit të Kosovës nga Serbia. Dhe, kjo histori trajtohet me vërtetësi, sigurisht, përmes dhimbjes dhe tmerrit. Ajo fillon gjatë viteve 1912-1913, kur Fuqitë e Mëdha e ndanë dhe e copëtuan Shqipërinë në Konferencën e Ambasadorëve në Londër. Konferenca e Paqes në Paris (1919-1920)... nuk solli asgjë të mirë as për Shqipërinë. Ndërkohë, Italia e mbajti Vlorën, derisa një kryengritje shqiptare (në vitin 1920) e detyroi të tërhiqej. Rezistenca e shqiptarëve ndaj tokave të tyre stërgjyshore nuk pushoi kurrë. Megjithatë, shumë territore shqiptare mbetën jashtë kufijve të Shqipërisë. Ato mbetën brenda Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (më vonë - Jugosllavi) dhe në Greqi. Në këtë kontekst, autori tërheq një paralele: Pse Shqipëria e la Kosovën jashtë territorit të saj në vitin 1912? Pse Kosova la jashtë vetes tre komunat shqiptare në Serbi (Presheva, Bujanovci, Medvegja) në vitin 2008, si dhe komunat shqiptare në Maqedoni (Kumanovë deri në Ohër dhe Manastir-Manastir), edhe pse ato ndajnë vazhdimësi territoriale me Kosovën? Historia e Kosovës vazhdon deri në çlirimin e saj. Megjithatë, jo të gjitha tokat shqiptare janë çliruar.

Autori vazhdon me historinë. Në vitin 1926, pra 14 vjet pas shpalljes së Pavarësisë, Shqipëria mbylli kufijtë me fqinjët e saj. Brenda territorit të Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene, mbetën territoret shqiptare - Kosova e sotme dhe pjesë të tjera përgjatë kufirit - Mali i Zi, Serbia dhe Maqedonia. Çamëria mbeti në Greqi. Territori i banuar nga shqiptarët përbëhej nga 85,000 km2. Ndërkohë, kishte ndarje të tjera në Mbretërinë Serbe. Një pjesë e Kosovës, e marrë nga Mali i Zi, ishte në rajonin e Zetës. Pjesët e tjera - nën Serbinë dhe Maqedoninë - rajonet e Moravës dhe Vardarit. Nga viti 1912 deri në qershor 1999, thotë autori, territori i Kosovës ishte i pushtuar nga Serbia. Megjithatë, Serbia e ka humbur përgjithmonë Kosovën pasi kjo e fundit tashmë ka fituar pavarësinë. Serbia ka humbur gjithashtu mundësinë për të ndryshuar kufirin e Kosovës me Kushtetutën e vitit 1974 të RSFJ-së: "Kufiri i krahinave nuk mund të ndryshohet pa pëlqimin e krahinës përkatëse" (Neni 5). Kufiri midis Republikës së Kosovës dhe Republikës së Serbisë, si dy shtete të pavarura, është përcaktuar, njësoj si për shtetet e tjera të formuara nga shpërbërja e RSFJ-së. Vija kufitare midis Kosovës dhe Serbisë bazohet në Kushtetutën e RSFJ-së të vitit 1974 në kufijtë e republikave dhe krahinave, në Kushtetutën e SA të Kosovës, sipas dokumentacionit dhe metodologjisë kadastrale të matjes së kufirit komunal, sipas parimit universal "uti possidetis", domethënë sipas gjendjes së kufijve në momentin e shpalljes së Pavarësisë dhe sipas parimeve të Komisionit Badinter 1991-1993. "Propozimi Gjithëpërfshirës për Statusin e Kosovës" nga Pakoja e M. Ahtisaarit (2007) është zbatuar edhe në Deklaratën e Pavarësisë së Republikës së Kosovës. Autori thekson fuqimisht se kufijtë e brendshëm të Republikës Federale të Jugosllavisë, republikave dhe krahinave u njohën si kufij ndërkombëtarë sipas parimit (ndërkombëtar) uti possidetis. Parimi uti possidetis, Kushtetutat Jugosllave mbi kufijtë e brendshëm, baza kadastrale, Deklarata e Pavarësisë së Kosovës, e drejta ndërkombëtare garantojnë se kufiri i Republikës së Kosovës nuk mund të ndryshohet. Argumentet dhe faktet që autori përmend në librin e tij janë mjaft të mjaftueshme. Dokumentet zyrtare mbi kufirin dhe territorin e Kosovës së sotme janë të arkivuara në arkivat e Kosovës, Serbisë dhe Republikës Federale. Kosova ka kufijtë që kishte si Krahina Autonome Socialiste e Kosovës - të pandryshuar. Më pas vjen përfundimi i mençur i autorit, Prof. Meha: Nëse do të ishte çështje kufijsh të rinj, ata do të trajtoheshin përmes shumë komponentëve të tjerë, veçanërisht atyre që lidhen me tokat historike shqiptare.

Një moment kthese për shtetin e Kosovës ishte Deklarata e Pavarësisë së Kosovës me 12 pika, e lexuar nga Kryeministri i Kosovës, Z. Hashim Thaçi, dhe e miratuar nga Kuvendi i Kosovës. Ajo trajton drejtpërdrejt çështjen e kufirit. Në librin e Profesor Mehës, 12 pikat e Deklaratës citohen të plota. Në kapitullin e shtatë, “Baza ligjore dhe standardet e kufijve dhe llogaritja e sipërfaqes së Kosovës”, autori dallon tre komponentë: 1. Komponentin tekstual përshkrues; 2. Hartën, si një paraqitje grafike e territorit, ku shtrihet kufiri; 3. Bazën e të dhënave dixhitale, e cila merret edhe me vizualizimin e dy komponentëve të parë. Harta kadastrale është paraqitja zyrtare më e saktë e vijës kufitare shtetërore. Autori u tregon tabelave të gjykatave ndërkombëtare dokumentet e pranueshme ligjërisht: gjeoinformacionin, hartat me saktësi centrimetrike, të dhënat ligjore kadastrale të pronës, etj. Për fat të mirë, - thotë autori - të dy shtetet ndajnë të njëjtin dokumentacion. Gjithçka sipas standardeve gjeodezike - kadastrale dhe kartografike të shtetit. Institucioni kryesor që përcakton dhe përgatit standardet është Agjencia Kadastrale e Kosovës.

Dokumentacioni ndërkombëtar mbi kufirin e Kosovës (1999-2008) ishte në tavolinat e gjykatave ndërkombëtare: Komisioni Badinter, 1991-1993, Marrëveshja Ushtarako-Teknike, 9 qershor 1999 (harta e Kosovës me kufijtë e vitit 1974); Rezoluta 1244/1999 e Këshillit të Sigurimit; harta topografike e NATO-s; Deklarata e Pavarësisë së Kosovës / 17 shkurt 2008, etj. Në libër, lexuesi gjen të gjitha të dhënat mbi sipërfaqen e shtetit të Kosovës. Kosova ka një sistem kadastral unik. Për të verifikuar sipërfaqen e Kosovës, janë llogaritur të gjitha sipërfaqet e parcelave në vend, dhe si rezultat gjenden të dhënat e mëposhtme: mbi 2.23 milionë parcela, me rreth 607,000 pronarë dhe 1,305 zona kadastrale në 38 komuna. Por, ndërkohë, - thotë autori, - dinamika e ndarjes dhe bashkimit të parcelave i ndryshon këto parametra. Prandaj, sipërfaqja e Kosovës mund të llogaritet vetëm nga shuma e sipërfaqeve të parcelave ose vetëm nga shuma e sipërfaqeve të 1,305 zonave kadastrale, ose shuma e sipërfaqeve të 38 komunave, ose duke llogaritur sipërfaqen e kufizuar nga vija kufitare e Kosovës. Autori na jep edhe interpretimin matematik përmes një formule të thjeshtë. Një e dhënë tjetër është vija kufitare e Kosovës me vendet fqinje. Vija kufitare midis Republikës së Kosovës dhe Republikës së Maqedonisë së Veriut është 173 km e gjatë - 434 piramida dhe 5678 pika. Pikat janë, p.sh. mesi i një rruge, mesi i një lumi, bregu i një lumi, kufiri i një parcele, një shkëmb i gdhendur, etj. Piramidat kryesore dhe ndihmëse quhen me një emër të përbashkët - monumente. Matjet gjeodezike janë bërë për secilën piramidë në vijën kufitare. Më 21 mars 2018, Parlamenti i Kosovës ratifikoi marrëveshjen kufitare me Malin e Zi (Ligji 06/1 L - 060, Neni 1). Raporti përfundimtar i Komisionit Ndërkombëtar konfirmoi se Republika e Kosovës nuk humbi territor duke shënuar kufirin me Malin e Zi. Gjetjet dhe ligjshmëria pasqyrohen në këtë.

Lexova çfarë shkruan profesori për qytetërimin shqiptar: Intelektualët, shkrimtarët dhe banorët kanë mbledhur informacione dhe të dhëna rreth kufirit dhe marrëdhënieve të shqiptarëve me malazezët, veçanërisht në gjysmën e parë të shekullit të 20-të. Ato janë rrëfime të dëshmitarëve të gjallë rreth kufirit dhe ngjarjeve tragjike që ndodhën më parë. Autori citon edhe veprën e Osman Shalës, nga fshati Drelaj në Rugovë, “Aroma e Malit”, Pejë 2022. Për fat të mirë, vijat kufitare midis Republikës Socialiste të Serbisë dhe Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës u matën në terren dhe u paraqitën me gjeoinformacion në hartë - bazuar në të njëjtën Kushtetutë, ligje dhe standarde. Autori i kushton faqe të tëra demarkacionit të gjashtë pikave kufitare në kufirin Kosovë-Serbi (në disa pika kufitare): Bërnjak, Jarinjë, Merdarë, Mutivodë, Dheu i Bardhë, Muçibabë. Jepen përshkrime të hollësishme. Për këdo që dëshiron të pretendojë të jetë në ato zona. Nga pikëpamja juridiko-teknike, trajtimet e profesorit me analiza krahasuese të hartave kadastrale për territoret midis Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut, Kosovës dhe Malit të Zi, Kosovës dhe Serbisë, dhe vendosja janë krahasuese me dokumentacionin. Ato përshkruhen në detaje.

Me vetë Shqipërinë, vendosja e kufirit ishte e lehtë. Autori jep arsyet. Një nga arsyet është kjo: Kufiri shtetëror Shqipëri - Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve u vendos gjatë viteve 1922-1925 dhe u konfirmua nga Protokolli i Firences, i datës 25 korrik 1926. Megjithatë, duke u marrë me kufirin Kosovë-Shqipëri, autori me të drejtë bën një koment kritik: Republika e Kosovës dhe Republika e Shqipërisë ende nuk kanë shkëmbyer dokumentacionin mbi piramidat kufitare midis dy shteteve. Për më shumë, kufiri midis Republikës së Kosovës dhe Republikës së Shqipërisë ende ruan (viti 2024) tabelat me mbishkrime nga RSFJ - periudha para vitit 1999.

Libri dokumenton në detaje bisedimet midis Kosovës dhe Serbisë (2011-2015) në Bruksel mbi kufirin brenda strukturave teknike. Mbi 30 marrëveshje u nënshkruan në Bruksel, - thotë autori, megjithëse shumica nuk u zbatuan. Sigurisht, nga pala serbe. Qëllimi i ekspertëve teknikë në Bruksel ishte, thotë autori, ndër të tjera, një menaxhim i integruar i kufirit Kosovë-Serbi, bashkëpunimi rajonal, kthimi i dokumentacionit kadastral dhe dokumentacionit të gjendjes civile, të grabitur nga Serbia gjatë luftës 1998-1999, si dhe njohja reciproke e diplomave universitare. Pala serbe, thotë autori, (autori ishte pjesë e ekipit diplomatik dhe profesional, të kryesuar nga znj. Edita Tahiri, Zëvendëskryeministre/më vonë Ministre), me asnjë dokument nuk arriti të kundërshtonte vijën kufitare, megjithëse ajo kundërshtoi emërtimin e saj (duke e quajtur atë vijë administrative), duke e quajtur atë me të drejtë me emrin e saj të vërtetë: kufiri.

 Në Bruksel, kufiri midis Republikës së Kosovës dhe Republikës së Serbisë u konfirmua si ai i dy shteteve fqinje. Ish-kufiri midis Krahinës Autonome të Kosovës dhe Republikës së Serbisë (brenda ish-Jugosllavisë) u riafirmua dhe u bë zyrtar - tani i transformuar në kufij shtetërorë. Aktualisht, ekziston dokumentacion ligjor, administrativ, teknik dhe kadastral për këtë. Praktika, thotë autori, vjen nga Gjykata Ndërkombëtare e Arbitrazhit, më 29 qershor 2017, për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve Slloveni-Kroaci.

 Një filizë interesante është ajo me titull: Konventa dhe teoria mbi kufirin shtetëror. Ka disa prej tyre: Libri përmban gjithashtu modele zgjidhjesh për problemet ndërkufitare; p.sh., Kosta Rika-Panama, Kinë-Nepal, Eritrea-Etiopi, Burkina Faso-Mali, etj. Koncepti Uti Possidetis (i nxjerrë nga e drejta romake) shmang problemet territoriale të kufijve. Filiza është për çdo burrë shteti, studiues, politikan, avokat, ekonomist, topograf, gjeodet, gjeograf, kartograf, student, etj.

 Në libër, gjithçka është e qartë dhe e thjeshtë. Dhe, bindëse. Jo vetëm me mënyrën se si është shprehur, shpjegimet dhe interpretimet, hartat dhe citimet, por edhe me përmbledhje të të dhënave kadastrale ligjore dhe teknike. Shihni, për shembull, përmbledhjet mbi gjatësinë e kufirit të Republikës së Kosovës me 4 vende fqinje. Ato janë hulumtuar nga vetë autori gjatë punës së tij në Komisionin Shtetëror të Kufirit (2008-2017). Gjatësia e kufirit Kosovë-Shqipëri është 113.63 km. Një përmbledhje tjetër (7/4) paraqet gjatësinë e vijës së përbashkët kufitare të secilës zonë kadastrale të Kosovës me vendin fqinj. Vjetarët statistikorë janë një tjetër specifikim i vlefshëm në libër.

Ka ende shumë për të thënë rreth studimit të Prof. Mehës. Megjithatë, si pikë e fundit, dua të veçoj një korrigjim të bërë nga autori: Periudha 2000-2024 përfshin sipërfaqen e Kosovës sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës. Autori konfirmon se sipërfaqja e Kosovës është 10,908 km2 në vend të 10,887 km2. Është një korrigjim edhe për tekstet shkollore të gjeografisë. Këto dhe të dhëna të tjera vijnë nga matjet gjeodezike në fushën e pikave në vijën kufitare dhe në hartë me anë të metodave dhe instrumenteve gjeodezike.

Libri, - siç thotë autori në Parathënien e tij, i dedikohet lexuesve profesionistë dhe publikut.

Për më shumë, libri është për ata që kanë më shumë dhe më pak njohuri. Është për të gjithë ata që duan të dinë më shumë rreth kufijve të Republikës së Kosovës dhe që dëshirojnë të njihen nga afër me territorin shtetëror dhe kufirin mbi të cilin u shpall Pavarësia e Kosovës.

Në përfundim, do të doja të përmendja vlerën e librit në pasurimin e leksikut dhe terminologjisë së kësaj dhe fushave të tjera që lidhen me të (si gjeodezia, gjeohapësira, gjeoinformacioni, zona kadastrale, brezi kufitar, kalimi kufitar, dukshmëria, harta tematike, pika poligonale, rilevimi gjeodezik, uti possidetis, etj.). Në një ribotim ose ribotim, libri mund të përmbajë një fjalor me shpjegime fjalësh dhe termash.

ENGLISH:

HAJRI SHEHU: “THE BORDER OF THE REPUBLIC OF KOSOVO”

PROF. DR. HAJRI SHEHU

PROF. DR. MURAT MEHA, “THE BORDER OF THE REPUBLIC OF KOSOVO”  

(STUDY AND DOCUMENTS)”

I am happy for the opportunity to speak about the book by Prof. Murat Meha, “The Border of the Republic of Kosovo (Study and Documents)” in this distinguished auditorium. The topic of the book is the state of Kosovo and its borders. It is a major topic to which Professor Meha has dedicated years of work and study. There is no state without territory. There is no state that does not limit its territory, over which it extends its sovereignty and integrity. Our Kosovo also has, finally, its own state. Along with its excellent history of the war for national liberation, it also has its own state. For defining borders of the state of Kosovo, - says the author, - original documents - local and international, textual and cartographic with relevant geoinformation - were used. The interpretation was legal, mathematical and geometric, in accordance with international law. The documentation on the borders and territory of Kosovo has also been archived in the UN Security Council. This is also a clever idea in itself.

The first governmental Commission on the Borders of the state of Kosovo was established on March 27, 2008, with decision no. 6/13. The commission had 5 members. The author, Prof. Murat Meha, was one of the members. The Commission was tasked with implementing the documentation on which Independence was declared, in accordance with international law, namely, the Constitution of the Republic of Kosovo, Law on borders and the Declaration of Independence. And so it was done. Professor Meha was part with full dedication in all the state solutions. The book reflects the activity of this Commission quite well. Professor Meha’s book consists of chapters. One more prominent than the other.

Before explaining as to how the present state of Kosovo came into being, the author takes us through the history of Kosovo. It is a history of colonization of Kosovo by Serbia. And, this history is treated truthfully, of course, through pain and horror. It begins during 1912-1913, when the Great Powers divided and fragmented Albania at the Conference of Ambassadors in London. The Paris Peace Conference (1919-1920) did not bring anything good for Albania either. Meanwhile, Italy held Vlora, till an Albanian uprising (in 1920) forced it to withdraw. Albanian resistance to its ancestral lands never ceased. However, many Albanian territories were left outside the borders of Albania. They remained within the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later – Yugoslavia) and in Greece. In this context, the author draws a parallel: Why did Albania leave Kosovo outside its territory in 1912? Why Kosovo left outside itself 2008 the three Albanian municipalities in Serbia (Presheva, Bujanovac, Medvegja) in 2008, as well as the Albanian municipalities in Macedonia (Kumanova up to Ohrid and Bitola-Manastir), even though they share territorial continuity with Kosovo? The history of Kosovo continues until it is liberated. Though, not all Albanian lands have been liberated.

The author continues with the story. In 1926, that is, 14 years after the declaration of Independence, Albania closed its borders with its neighbors. Within the territory of the Serb-Croat-Slovene Kingdom, Albanian territories remained – present-day Kosovo and other parts along the border – Montenegro, Serbia and Macedonia. Chameria remained in Greece. The territory inhabited by Albanians comprised of 85,000 km2. Meanwhile, there were other divisions in the Serbian Kingdom. A part of Kosovo, taken over by Montenegro, was in the Zeta region. The other parts – under Serbia and Macedonia – the Morava and Vardar regions. From 1912 until June 1999, says the author, the territory of Kosovo was occupied by Serbia. However, Serbia has lost Kosovo forever as the latter has already gained independence. Serbia has also lost the opportunity to change the border of Kosovo with the 1974 Constitution of the SFRY: “The border of the provinces cannot be changed without the consent of the respective province” (Article 5). The border between the Republic of Kosovo and the Republic of Serbia, as two independent states, has been determined, the same as for other states formed from the dissolution of SFRY. The border line between Kosovo and Serbia is based on the 1974 Constitution of SFRY on the borders of the republics and provinces, in the Constitution of the KSA of Kosovo, according to the documentation and cadastral methodology of the survey of the municipal border, according to the universal principle “uti possidetis” that is, according to the state of the borders at the moment of the declaration of Independence and according to the principles of the Badinter Commission 1991-1993. The “Comprehensive Proposal for the Status of Kosovo” from the M. Ahtisaari package (2007) has also been implemented in the Declaration of Independence of the Republic of Kosovo. The author strongly emphasizes that the internal borders of the Federal Republic of Yugoslavia, the republics and provinces were recognized as international borders according to the (international) principle uti possidetis. The uti possidetis principle, the Yugoslav Constitutions on internal borders, the cadastral basis, the Declaration of Independence of Kosovo, international law guarantee that the border of the Republic of Kosovo cannot be altered. The arguments and facts that the author mentions in his book are quite sufficient. Official documents on the border and territory of the present-day Kosovo are archived in the archives of Kosovo, Serbia and the Federal Republic. Kosovo has the borders it had as Socialist Autonomous Province of Kosovo - unchanged. Next comes the wise conclusion by the author, Prof. Meha: If it were a question of new borders, they would be treated through many other components, especially those related to historical Albanian lands.

A turning moment for the state of Kosovo was the Declaration of Independence of Kosovo with 12 points, read by the Prime Minister of Kosovo, Mr. Hashim Thaçi, and approved by the Assembly of Kosovo. It directly addresses the issue of the border. In Professor Meha’s book, the 12 points of the Declaration are quoted in full. In the seventh chapter, “Legal basis and standards of borders and calculation of the surface area of ​​Kosovo”, the author distinguishes three components: 1. Descriptive textual component; 2. Map, as a graphic representation of the territory, where the border lies; 3. Digital database, which also deals with the visualization of the first two components. The cadastral map is the most accurate official representation of the state border line. The author shows the tables of international courts the legally acceptable documents: geoinformation, maps with centrimetric accuracy, cadastral legal property data, etc. Fortunately, - the author says - both states share the same documentation. Everything according to the state’s geodetic - cadastral and cartographic standards. The main institution that determines and prepares the standards is the Kosovo Cadastral Agency.

The international documentation on the border of Kosovo (1999-2008) was on the tables of international courts: Badinter Commission, 1991-1993, Military-Technical Agreement, June 9, 1999 (map of Kosovo with the borders of 1974); Security Council Resolution 1244 / 1999; NATO topographic map; Declaration of Independence of Kosovo / 17 February 2008, etc. In the book, the reader finds all the data on the surface-area of ​​the state of Kosovo. Kosovo has a unique cadastral system. To verify the surface-area of ​​Kosovo, all parcel areas in the country have been calculated, and the following data is found as a result: over 2.23 million parcels, with about 607,000 owners and 1,305 cadastral zones in 38 municipalities. But, in the meantime, - says the author, - the dynamics of the division and merger of parcels changes these parameters. Therefore, the area of ​​Kosovo can be calculated only from the sum of the surface-areas of the parcels or only from the sum of the areas of 1,305 cadastral zones, or the sum of the surface-areas of 38 municipalities, or by calculating the area limited by the border line of Kosovo. The author also gives us the mathematical interpretation through a simple formula. Another data is the border line of Kosovo with neighboring countries. The border line between the Republic of Kosovo and the Republic of North Macedonia is 173 km long – 434 pyramids and 5678 points. The points are, e.g. the middle of a road, middle of a river, a river bank, border of a plot, a carved rock, etc. The main and auxiliary pyramids are called by a common name - monuments. Geodetic measurements have been made for each pyramid on the border line. On 21 March 2018, the Parliament of Kosovo ratified the border agreement with Montenegro (Law 06/1 L – 060, Article 1). The final report of the International Commission confirmed that the Republic of Kosovo did not lose territory by marking the border with Montenegro. The findings and legality are reflected in this.

I read what the professor writes about Albanian civility: Intellectuals, writers, and residents have collected information and data about the border and Albanian relations with Montenegrins, especially in the first half of the 20th century. They are accounts of living witnesses about the border and the tragic events that occurred earlier. The author also cites the work of Osman Shala, from the village of Drelaj in Rugova, “Mountain Scent”, Peja 2022. Fortunately, the border lines between the Socialist Republic of Serbia and the Autonomous Socialist Province of Kosovo were measured on the ground and presented with geoinformation on the map – based on the same Constitution, laws and standards. The author devotes entire pages to the demarcation of six border points on the Kosovo-Serbia border (at certain border crossings): Brnjak, Jarinje, Merdarë, Mutivodë, Dheu i Bardhë, Muçibabë. Detailed descriptions are given. For anyone who wants to pretend to be in those areas. From a legal-technical point of view, the professor’s treatments with comparative analyses of cadastral maps for the territories between Kosovo and North Macedonia, Kosovo and Montenegro, Kosovo and Serbia, and the establishment are comparative to the documentation. They are described in detail.

With Albania itself, establishing the border was easy. The author gives the reasons. One of the reasons is this: The state border Albania - Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes was established during the years 1922-1925 and was confirmed by the Florence Protocol, dated July 25, 1926. However, dealing with the Kosovo-Albania border, the author rightly makes a critical comment: The Republic of Kosovo and the Republic of Albania have not yet exchanged the documentation on the border pyramids between the two states. For more, the border between the Republic of Kosovo and the Republic of Albania still retains (year 2024) the signs with inscriptions from the SFRY - the period before 1999.

The book documents in detail the talks between Kosovo and Serbia (2011-2015) in Brussels on the border within technical structures. Over 30 agreements were signed in Brussels, - says the author, though most were not implemented. Of course, by the Serbian side. The aim of the technical experts in Brussels was, the author says, among other things, an integrated management of the Kosovo-Serbia border, regional cooperation, return of cadastral documentation and civil status documentation, looted by Serbia during the 1998-1999 war, as well as the mutual recognition of university diplomas. The Serbian side, the author says, (the author was part of the diplomatic and professional team, headed by Mrs. Edita Tahiri, Deputy Prime Minister / later Minister), with no document managed to oppose the border line, though she opposed its naming (calling it an administrative line), by calling it by rightfully by its true name: the border.

In Brussels, the border between the Republic of Kosovo and the Republic of Serbia was confirmed as that of two neighboring states. The former border between the Autonomous Province of Kosovo and the Republic of Serbia (within the former Yugoslavia) was reaffirmed and made official – now transformed into state borders. Currently, there is legal, administrative, technical and cadastral documentation for this. The practice, says the author, comes from the International Court of Arbitration, on June 29, 2017, for the resolution of the Slovenia-Croatia disputes.

An interesting sprout is the one entitled: Convention and theory on the state border. There are several of them: The book also contains models of solutions to cross-border problems; e.g., Costa Rica-Panama, China-Nepal, Eritrea-Ethiopia, Burkina Faso-Mali, etc. The Uti Possidetis concept (derived from the Roman law) avoids territorial border problems. The sprout is to every statesman, researcher, politician, lawyer, economist, topographer, geodesist, geographer, cartographer, student, etc.

In the book, everything is clear and plain. And, convincing. Not only with the way it has been expressed, the explanations and interpretations, maps and quotes, but also with overviews of legal and technical cadastral data. See, for example, the overviews on the length of the border of the Republic of Kosovo with 4 neighboring countries. They have been researched by the author himself during his work at the State Border Commission (2008-2017). The length of the Kosovo-Albania border is 113.63 km. Another overview (7/4) presents the length of the common border line of each cadastral zone of Kosovo with the neighboring country. The statistical yearbooks are another valuable specification in the book.

There is still much to say about Prof. Meha’s study However, as a final point, I want to single out a correction made by the author: The period 2000-2024 includes the area of ​​Kosovo according to the Kosovo Agency of Statistics. The author confirms that the area of ​​Kosovo is 10,908 km2 rather than 10,887 km2. It is a correction for geography textbooks as well. This and other data come from geodetic measurements in the field of points on the border line and on the map by geodetic methods and instruments.

The book, - as the author says in his Preface, is dedicated to both professional and public readers.

For more, the book is for both the more and less knowledgeable. It is for all of those who want to know more about the borders of the Republic of Kosovo wishing to get to know firsthand the state territory and border on which the Independence of Kosovo was declared.

In conclusion, I would like to mention the value of the book in enriching the lexicon and terminology of this and other fields related to it (such as geodesy, geospatial, geoinformation, cadastral area, border strip, border crossing, visibility, thematic map, polygonal point, geodetic survey, uti possidetis, etc.). In a reprint or republication the book may contain a glossary with explanations of words and terms.