Gurra popullore në penën e shkrimtarit Andon Andoni


Bashkim Saliasi


Gurra popullore në penën e shkrimtarit Andon Andoni

Përjetime nga leximi i vëllimit me tregime “Fryma e bardhë”



Nga e djathta: Andon Andoni, Viron Kona dhe Bashkim Saliasi


Ditët e marsit 2020 erdhën mjaftë të vështira jo vetëm për ne shqiptarët, por për mbarë njerëzimin. Një pandemi botrore nënshtroi njerëzimin në karantinë. Për të mbushur këtë hapësirë kohore iu drejtova biblotekës sime dhe dora më shkoj te libri “Fryma e bardhë” shkruar nga Andon Andoni.

Kishte disa muaji që libri “flinte” në biblotekën time dhe priste radhën që një ditë të shfletoja. Dhe dita erdhi. Porsa fillova të lexoj tregimin e parë “Gishti”, libri më tërhoqi si me magji. Andoni me stilin e tij të një tregimtari të arrirë, arrin të të fusë në botën e tij dhe të duket se edhe ti je pjesë e këtyre tregimeve që burojnë nga gurra popullore.

Me penën e tij të hollë si mjeshtër i gëdhendjes dhe latimit të një guri pa formë ai konfiguron portretin e një heroi si dhe tipa dhe karaktere të njerzëve skurpuloz, që nuk e kanë për gjë të tallen me fatin e njerëzve në nevojë.

Në qendër të tregimit “Gishti” në librin “Fryma e bardhë” vihet personazhi Vani, që për të siguruar një vizë për në vendin fqinj, Greqi, i duhet të marrë babanë që kishte punuar emigrant në Greqi në tokat e Spiridhonit para mbylljes së kufijëve dhe ruante një kartë ku kishte vendosur gishtin.

Në konsullatë mbrriti pasdite.Ua tregoi kartën dhe priti zemërdridhur. Ia zgjati edhe pasaportat e gruas dhe të fëmijëve. Atë ditë ishte ky sarku në sportel, Spiridhoni. I lig. Vetullpërmbys. Lëre. Fati keq i vanit. Ç’të themi?

Vani rrahu të mburrej se i ati kishte punuar mote të tëra në tokat e Spiridhonit dhe doemos edhe Vanit me të tijtë i takonte të jetonin me karta të vërteta, si njerëz në atë vend.

Duke lexuar këta rreshta mendja të shkon te vitet e fundshekullit, kur diktatura ra dhe u hapën kufijtë me botën. Njerëzit për t`i mbijetuar situatës së krijuar, rendin në ambasada dhe konsullata për të siguruar një vizë për sigurimin e kushteve më të mira për jetesë.

Me stilin e tij të treguarit, Andoni shfaqet origjinal dhe me penën e tij lëvron të treguarit ashtu si bujku që hedhë farën në një tokë humusore dhe pret që prodhimi i tij të jetë jo vetëm me bollëk, por i një cilësie të parë. Farë e zgjedhur. Edhe tregimet e Andonit janë perla për lexuesin.

Duket se autori ngjyen penën e tij në kolorin e ngjyrave të ylberit dhe e përhap në faqet e librit nuanca vezulluese. Nëpërmjet këtyre personazheve në veprën “Fryma e bardhë” autori synon të na jap tipologjinë dhe karakteret e botës shqiptare të mbështetur në gurrën popullore të njerëzve në nevojë, që për hirë të sigurimit të një jete më të mirë, bëjnë sakrifica sublime deri dhe në sakrifikimin e jetës.

Duke ndjekur rrjedhshmërinë e të treguarit nga njëri tregim në tjetrin Andoni ka arritje interesante të treguara bukur artistikishtë. I mbështetur në gurrën popullore të trevës së vet, Devollit, vepra e tij bëhet më e besueshme dhe ajo që është e veçantë për të se tregimet kanë jetë dhe të duket vetja se edhe ti që i lexon këto tregime të bukura je pjesë e tyre.

Nga njëri tregim në tjetrin të zgjohet një botë e brendshme tepër interesante, me një bukuri fabulash, shprehjesh artistike dhe përshkrimesh, të cilat pasqyrohen në faqet e kësaj vepre artistikisht të arrira si nga ana gjuhësore dhe ajo letrare.

Në faqet e librit përshkruhet jeta në fshat. Skaliten dhe portretizohen personazhe me tipe dhe karaktere që të mbeten në mendje.

Në tregimin “Ata të dy takoheshin të shtunave”, të tërheq vëmendjen frymëzimi i gjallë artistikisht i trajtimit të temës aktuale të përfitimit të të mirave materiale në kurriz të tjetrit.

Nuk e mbaj mend ditën kur hyri për herë të parë në lokalin tonë, por do ketë qenë e shtunë. Vetëm e shtunë. Ky fiksimi i im për të shtunën u rrënjos pasi vërtet Amerikani dhe ajo, që duhet të ishte e rekomanduara për nuse takoheshin shumicën e herës të shtunave aty pasdreke.

Përvoja e pasur e njohurive në fushën e gjuhës dhe letërsisë, e ka ndihmuar autorin që si një specialist i mirë të ndjek problemet e njerëzve në nevojë dhe t`i pasqyroj me një frymë realiste në tregimet e tij.

Andoni është një shkrimtar këmbëngulës, i thellë. Me sa dije dhe njohuri kam nga fusha e letërsisë dhe si lexues i rregullt them se ai përdor me mjeshtëri prozën moderne, që mbi bazën e fabulës dhe gjetjes së tematikave në gurrën popullore, arrinë të portretizojë tipa dhe karaktere bashkëkohorë.

Në tregimin “Kohë e çmendur për dashuri” Andoni me një filozofi tepër moderne tegon se ndjenja e dashurisë arrinë të tiumfojë edhe në kohë lufte. Është një rrëfim tronditës, por njeriu duhet të njohë kohën në të cilën jeton, të dashuroj jetën duke u përballur me çdo dallgë dhe furtunë.

<