Fejzulla BERISHA: SHQIPTARËT – BOSHTI STRATEGJIK I SHBA-së

SHQIPTARËT – BOSHTI STRATEGJIK I SHBA-së NË BALLKAN DHE PORTA GJEOPOLITIKE E EVROPËS

Shqipëria Natyrale si projekt euro-atlantik i stabilitetit, sigurisë kolektive dhe i rendit të ri ndërkombëtar

Një analizë e zgjeruar gjeopolitike, juridiko-kushtetuese, diplomatike dhe ndërkombëtare mbi rolin strategjik të faktorit shqiptar në arkitekturën euro-atlantike të shekullit XXI

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Çështja shqiptare përbën një nga nyjet më të ndërlikuara historike, juridike, politike dhe gjeostrategjike në Evropën Juglindore. Për më shumë se një shekull, shqiptarët kanë qenë subjekt i copëtimit territorial, i mohimit të të drejtave kombëtare dhe politike, i shpërnguljeve të dhunshme, i diskriminimit institucional dhe i projekteve sistematike për dobësimin e identitetit të tyre kombëtar, kulturor dhe shtetformues. Megjithatë, përkundër tragjedive historike dhe padrejtësive ndërkombëtare të prodhuara nga diplomacia e fuqive të mëdha pas Kongresi i Berlinit dhe veçanërisht pas Konferenca e Londrës, faktori shqiptar jo vetëm që mbijetoi, por u konsolidua si një ndër elementet më stabile, më pro-perëndimore dhe më pro-amerikane në Ballkan.

Në realitetin e ri ndërkombëtar të shekullit XXI, koncepti i “Shqipërisë Natyrale” nuk mund dhe nuk duhet të interpretohet sipas paradigmave të vjetra të nacionalizmave ekspansioniste të shekujve XIX dhe XX, ku dominonin pushtimet territoriale, luftërat etnike dhe ndryshimet e kufijve me forcë. Në kontekstin bashkëkohor të së drejtës ndërkombëtare publike, të sistemit euro-atlantik dhe të globalizimit politik e ekonomik, Shqipëria Natyrale duhet kuptuar si projekt i integrimit funksional kombëtar shqiptar në dimensionin politik, juridik, ekonomik, kulturor, diplomatik dhe strategjik.

Ky koncept modern nuk synon destabilizimin e Ballkanit, por transformimin e hapësirës shqiptare në një zonë stabiliteti demokratik, sigurie kolektive dhe partneriteti strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, NATO-n dhe Bashkimin Evropian.

Në këtë kuptim, shqiptarët nuk përfaqësojnë vetëm një realitet etnik dhe historik në Ballkan, por një faktor me rëndësi të jashtëzakonshme gjeostrategjike për arkitekturën euro-atlantike të sigurisë në Evropën Juglindore.

DIMENSIONI HISTORIK DHE JURIDIK I ÇËSHTJES SHQIPTARE

Historia moderne e kombit shqiptar është histori e mbijetesës politike dhe juridike. Pas shpërbërjes së Perandorisë Osmane, fuqitë e mëdha evropiane, në vend që të aplikonin në mënyrë të drejtë parimin e vetëvendosjes së popujve, aplikuan standarde të dyfishta ndaj shqiptarëve.

Vendimet e Konferenca e Londrës copëtuan territorin etnik shqiptar dhe lanë jashtë shtetit shqiptar më shumë se gjysmën e popullsisë shqiptare. Kjo padrejtësi historike krijoi një krizë afatgjatë politike dhe juridike në Ballkan, pasojat e së cilës vazhdojnë edhe sot.

Në aspektin e së drejtës ndërkombëtare publike, shqiptarët kanë qenë ndër popujt më të dëmtuar nga moszbatimi konsekuent i:parimit të vetëvendosjes së popujve;parimit të barazisë sovrane;të drejtave kolektive kombëtare;mbrojtjes ndërkombëtare të të drejtave të njeriut.

Megjithatë, në fund të shekullit XX, ndërhyrja e NATO-s në Lufta e Kosovës shënoi kthesë historike në trajtimin ndërkombëtar të çështjes shqiptare.

SHQIPTARËT SI ALEATI MË PRO-AMERIKAN NË EVROPË

Në marrëdhëniet ndërkombëtare moderne, aleancat strategjike nuk ndërtohen vetëm mbi interesat ushtarake, por edhe mbi besueshmërinë politike, harmoninë e vlerave demokratike dhe orientimin civilizues të popujve.

Në këtë aspekt, shqiptarët përfaqësojnë një ndër popujt më konsekuentë në orientimin e tyre euro-atlantik.

Nga mbështetja historike e Woodrow Wilson për ruajtjen e shtetit shqiptar pas Luftës së Parë Botërore, e deri te ndërhyrja vendimtare e NATO-s, e udhëhequr politikisht nga Bill Clinton, shqiptarët e kanë parë Amerikën si garantuesin kryesor të lirisë, sigurisë dhe mbijetesës së tyre kombëtare.

Ndërhyrja ushtarake kundër regjimit të Slobodan Millosheviqit nuk ishte vetëm operacion ushtarak i NATO-s; ajo përfaqësonte rikthimin e parimeve humane të së drejtës ndërkombëtare në Ballkan, veçanërisht:mbrojtjen e popullsisë civile;ndërhyrjen humanitare;parandalimin e gjenocidit dhe spastrimit etnik;afirmimin e konceptit modern të përgjegjësisë për mbrojtje (“Responsibility to Protect”).

Pikërisht pas vitit 1999, shqiptarët u konsoliduan si një ndër popujt më besnikë ndaj aleancës euro-atlantike në Evropë.

SHQIPËRIA NATYRALE NË KUPTIMIN MODERN TË SË DREJTËS NDËRKOMBËTARE

Koncepti i Shqipërisë Natyrale duhet të çlirohet nga interpretimet primitive dhe propagandistike të prodhuara nga qarqe anti-shqiptare, të cilat synojnë ta paraqesin atë si projekt destabilizues.

Në realitetin bashkëkohor juridik dhe ndërkombëtar, Shqipëria Natyrale nënkupton:integrim kombëtar funksional;harmonizim institucional ndërshqiptar;treg të përbashkët ekonomik shqiptar;koordinim diplomatik dhe strategjik;bashkëpunim të avancuar në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes;unifikim të standardeve arsimore, shkencore dhe kulturore;integrim gradual në kuadër të strukturave euro-atlantike.

Pra, ky projekt nuk ka të bëjë me ndryshime kufijsh me forcë, por me integrim demokratik, funksional dhe evropian.

Në këtë drejtim, modeli shqiptar mund të krahasohet me:procesin e integrimit gjerman pas Luftës së Dytë Botërore;bashkëpunimin franko-gjerman pas vitit 1945;proceset integruese të Bashkimit Evropian;modelin e bashkëpunimit ndërmjet shteteve nordike.

HAPËSIRA SHQIPTARE SI NYJE GJEOSTRATEGJIKE NË BALLKAN

Pozita gjeografike e shqiptarëve paraqet një ndër avantazhet më të mëdha strategjike në Ballkan.

Hapësira shqiptare:kontrollon dalje të rëndësishme në Adriatik dhe Jon;lidh Mesdheun me Ballkanin qendror;ndodhet në korridore kyçe energjetike dhe infrastrukturore;ndikon drejtpërdrejt në sigurinë e Evropës Juglindore;shërben si urë lidhëse ndërmjet rajonit dhe strukturave euro-atlantike.

Në aspektin gjeopolitik, stabiliteti i hapësirës shqiptare është i lidhur drejtpërdrejt me stabilitetin e Ballkanit Perëndimor.

Pikërisht për këtë arsye, NATO dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë investuar vazhdimisht në forcimin e kapaciteteve politike, ushtarake dhe institucionale të shqiptarëve në rajon.

RËNDËSIA STRATEGJIKE E KOSOVËS NË ARKITEKTURËN E SIGURISË EURO-ATLANTIKE

Kosova përfaqëson një nga pikat më të rëndësishme gjeostrategjike në Ballkan.

Prania e bazës amerikane Camp Bondsteel nuk është rastësore. Ajo paraqet:qendër të rëndësishme operative të NATO-s;pikë monitorimi të zhvillimeve rajonale;mekanizëm për ruajtjen e stabilitetit;barrierë strategjike ndaj ndikimit ruso-serb në Ballkan.

Në kontekstin e rivalitetit të ri global ndërmjet Perëndimit dhe blloqeve autoritare, rëndësia strategjike e Kosovës rritet vazhdimisht.

Kosova sot nuk është vetëm çështje rajonale shqiptare; ajo është pjesë e arkitekturës së sigurisë euro-atlantike në Evropën Juglindore.

BALLKANI NË KONTEKSTIN E RENDIT TË RI NDËRKOMBËTAR

Ballkani historikisht ka qenë zonë përplasjesh ndërmjet fuqive të mëdha:Perandorisë Osmane;Austro-Hungarisë;Rusisë cariste dhe më vonë sovjetike;fuqive perëndimore.

Sot, rivaliteti vazhdon në forma të reja:ndikimi rus përmes Serbia;depërtimi ekonomik dhe teknologjik kinez;interesat gjeopolitike turke;konkurrenca energjetike globale;rivaliteti ndërmjet demokracive liberale dhe sistemeve autoritare.

Në këtë kontekst, shqiptarët paraqiten si një faktor stabiliteti pro-perëndimor dhe si partner afatgjatë strategjik i SHBA-së dhe NATO-s.

ILUSTRIME KONKRETE NDËRKOMBËTARE

Modeli gjerman-Ribashkimi i Gjermanisë nuk u realizua përmes konfliktit ushtarak, por përmes integrimit politik, ekonomik dhe diplomatik.Modeli korean-Koreja e Jugut është aleati më i rëndësishëm strategjik i SHBA-së në Azi Lindore për shkak të pozitës së saj gjeopolitike.Modeli izraelit-Izraeli konsiderohet aleati më strategjik i SHBA-së në Lindjen e Mesme për shkak të stabilitetit institucional dhe orientimit të tij perëndimor.

Në mënyrë të ngjashme, shqiptarët mund të ndërtojnë partneritet afatgjatë strategjik me SHBA-në mbi bazën e:besueshmërisë politike;orientimit euro-atlantik;stabilitetit demokratik;rëndësisë gjeostrategjike.

SFIDAT DHE PENGESAT E FAKTORIT SHQIPTAR

Megjithatë, shqiptarët përballen me sfida serioze:fragmentimin politik;mungesën e strategjisë kombëtare afatgjatë;diplomacinë joefektive;emigrimin masiv të të rinjve;korrupsionin institucional;ndikimet destabilizuese të faktorëve të jashtëm.

Pa kapërcimin e këtyre pengesave, potenciali strategjik shqiptar nuk mund të realizohet plotësisht.

ÇFARË DUHET TË BËJNË SHQIPTARËT?

Për t’u shndërruar në nyje strategjike të SHBA-së dhe NATO-s në Ballkan, shqiptarët duhet:të ndërtojnë unitet kombëtar strategjik;të forcojnë shtetin juridik dhe kushtetues;të investojnë në diplomaci profesionale;të zhvillojnë ekonomi konkurruese;të ndërtojnë kapacitete moderne të mbrojtjes dhe sigurisë;të harmonizojnë politikat Shqipëri–Kosovë;të fuqizojnë arsimin, shkencën dhe teknologjinë;të ruajnë orientimin e qartë euro-atlantik.