Fatmir Terziu: Poeti banon poetikisht, sepse jeton jo vetëm në hapësirë, por në kuptime

Poezia e Ilir H. Kukes mund të lexohet në mënyrë veçanërisht frytdhënëse përmes konceptit të Hölderlinit dhe Heideggerit se “njeriu banon poetikisht”. Në këtë këndvështrim, poeti nuk paraqet thjesht ndjenja personale, por mënyrën se si njeriu e ndërton dhe e banon botën e vet përmes kujtesës, mallit, kohës dhe dialogut me vetveten. Kjo është arsyeja pse të dy poezitë, “Malli digjet ngadalë” dhe “Gërmime në të kaluarën”, nuk janë vetëm poezi lirike, por edhe meditime ekzistenciale mbi qenien.

Në thelbin e poezisë “Malli digjet ngadalë”, malli nuk trajtohet si emocion kalimtar, por si një formë banimi shpirtëror. Ai nuk është një zjarr që shkatërron, por një prush që ruan vazhdimësinë e ekzistencës. Vargu “Rri brenda teje si prush i mbuluar me hi” e shndërron mallin në një hapësirë të brendshme ku njeriu vazhdon të jetojë bashkë me kujtimet e veta. Këtu gjendet pikërisht ideja heideggeriane se njeriu nuk banon vetëm në shtëpi, por në marrëdhëniet e tij me botën, me të kaluarën dhe me ata që kanë ikur. Prandaj objekti i zakonshëm, filxhani, muri, drita e korridorit, fiton një status poetik. Ato nuk janë më sende, por depozita kujtese, vende ku mungesa bëhet e pranishme.

Poeti ndërton një metafizikë të heshtur të mallit. Njerëzit “largohen një herë, por mbeten duke ardhur”, një paradoks që e kap me saktësi mënyrën sesi kujtesa sfidon kohën lineare. Në këtë aspekt, poezia nuk flet për humbjen, por për vazhdimësinë e qenies përmes kujtesës. Malli bëhet një mënyrë e të jetuarit, një formë banimi në kufirin mes pranisë dhe mungesës.

Edhe më i thellë bëhet ky dimension në poezinë “Gërmime në të kaluarën (fytyra ime tjetër)”. Këtu poeti ndërmerr një udhëtim arkeologjik në vetvete. Pasqyra nuk është më një objekt reflektimi fizik, por një vend ku takohen dy kohë: njeriu që është dhe njeriu që ka qenë. Pyetja “A u bëre ai që ëndërroje?” është një nga ato pyetje themelore që Heidegger do ta quante pyetje të qenies. Nuk kërkohet sukses apo dështim; kërkohet autenticiteti i ekzistencës.

Vlen të theksohet se poeti nuk kërkon më “fajtorë”. Ky është momenti i pjekurisë filozofike të tekstit. Në vend të gjykimit, ai zgjedh kuptimin. Në vend të revoltës, zgjedh pajtimin. “Kërkoj vetëm atë grimë drite që më ka mbetur nga njeriu që isha” është ndoshta vargu më domethënës i ciklit, sepse aty shfaqet ideja se identiteti nuk është një gjendje e ngrirë, por një proces i vazhdueshëm kërkimi.

Nga pikëpamja stilistike, Ilir H. Kuke përdor një gjuhë të thjeshtë, të përmbajtur dhe pa ornamentime të tepërta. Pikërisht kjo thjeshtësi i jep poezisë forcën e saj. Ajo kujton traditën moderne evropiane ku përvoja e thellë shpirtërore shprehet përmes sendeve të zakonshme dhe imazheve minimale. Filxhani, pasqyra, korridori, pluhuri mbi kujtime, të gjitha bëhen simbole të ekzistencës njerëzore.

Në tërësi, këto poezi dëshmojnë se Ilir H. Kuke e koncepton jetën jo si një rrëfim ngjarjesh, por si një proces të vazhdueshëm dialogu me kujtesën dhe me veten. Pikërisht këtu lidhet me shprehjen e Hölderlinit, se njeriu banon poetikisht, sepse jeton jo vetëm në hapësirë, por në kuptime. Malli, kujtesa, heshtja dhe vetë-reflektimi bëhen shtëpia e tij e vërtetë. Në këtë mënyrë, poezia e Kukes nuk është thjesht një rrëfim emocional, por një dëshmi se ekzistenca njerëzore fiton dinjitet dhe thellësi vetëm kur arrin të shndërrojë përvojën në kuptim dhe kujtesën në banesë shpirtërore.