Fatmir Terziu: Malli i mirë të rrëshqet nga dora

Ka një ligj të heshtur që nuk shkruhet në asnjë kushtetutë, por që përsëritet në historinë e çdo populli. Malli i mirë nuk humbet menjëherë. Ai fillimisht të rrëshqet nga dora. Dhe rrëshqitja është gjithmonë e padukshme. Askush nuk e ndien çastin kur fillon. E kupton vetëm kur sheh se vendi ku dikur prehej shpresa është bosh. Edhe Shqipëria e sotme ndodhet përballë kësaj prove të heshtur. Nuk është fjala vetëm për ekonominë, për statistikat, për shifrat e investimeve apo për ritmet e zhvillimit. Kombet nuk maten vetëm me prodhimin e tyre. Ato maten me atë që arrijnë të mbajnë pranë vetes, njerëzit e mirë, dijen, besimin, ndershmërinë, kulturën dhe kujtesën. Pikërisht këto janë “malli i mirë” i një vendi. Dhe këto janë edhe gjërat që rrëshqasin më lehtë nga duart tona.

Prej vitesh shohim të rinj që largohen me valixhe të vogla dhe me ëndrra të mëdha. Shpesh i përcjellim me krenari, duke menduar se suksesi i tyre jashtë është edhe suksesi ynë. Në një farë mënyre është. Por çdo avion që ngrihet mbart me vete edhe një copëz të së ardhmes sonë. Nuk është tragjedi të ikësh; tragjedi është kur një vend nuk krijon më arsye të forta për t’u kthyer. Një bujk i vjetër nuk e lë farën më të mirë në shi. Ai e ruan me kujdes, sepse e di se aty fshihet korrja e vitit tjetër. Nëse farën e shpërndan pa menduar, pranvera mund të vijë përsëri, por ara do të mbetet bosh. Edhe shoqëritë funksionojnë me të njëjtin ligj. E ardhmja nuk ndërtohet me fjalime, por me ruajtjen e farës më të mirë njerëzore.

Sot flitet shumë për rrugë, porte, aeroporte dhe ndërtesa të larta. Janë të gjitha të nevojshme. Por historia ka provuar se qytetërimet nuk shemben kur u plaken gurët; ato shemben kur u dobësohen njerëzit. Një bibliotekë e mbyllur, një shkollë që humbet cilësinë, një mësues që largohet, një mjek që emigron, një artist që hesht, janë humbje më të mëdha sesa duken në pamje të parë. Janë gurë që bien nga themeli, jo nga fasada. Shqipëria ka kaluar stuhi shumë më të rënda se kjo kohë. Ka mbijetuar pushtime, diktaturë, varfëri dhe tranzicione të pafundme. Prandaj nuk është pesimizmi ai që duhet të na udhëheqë. Përkundrazi. Pikërisht sepse kemi mbijetuar, kemi detyrimin të mësojmë të ruajmë atë që është e vyer para se ta kërkojmë me mall kur të jetë larguar.

Në jetën e përditshme dimë të kujdesemi për një send të çmuar. E mbështjellim, e ruajmë, e vendosim në vendin më të sigurt. Çuditërisht, kur vjen puna te pasuria më e madhe e një kombi,  njeriu, shpesh sillemi sikur ai të jetë i pafund. Nuk është. Çdo brez që humbet besimin është një kapitull që nuk mund të ribotohet. Malli i mirë nuk është vetëm ai që blihet. Është ai që krijohet me mund, me arsim, me qytetari, me ndershmëri dhe me kulturë. Këto nuk prodhohen brenda natës dhe nuk zëvendësohen me vendime administrative. Kërkojnë vite, ndonjëherë breza të tërë. Prandaj kujdesi për të ardhmen duhet të fillojë sot. Jo nesër, kur të numërojmë mungesat, por tani, kur ende kemi çfarë të mbajmë fort në duar. Një komb nuk bëhet i pasur vetëm kur shton pasurinë materiale; ai bëhet i mençur kur nuk lejon t’i rrëshqasë nga dora ajo që nuk blihet dot më. Dijeni malli i mirë nuk ikën me zhurmë. Ai largohet në heshtje. Dhe kur njeriu shtrihet ta kërkojë, kupton se nuk i ka mbetur veç kujtimi i peshës që dikur mbante në pëllëmbë.