Fatmir Terziu: Labirintet diskursive të dashurisë tek “Ekuinoks femëror”

Labirintet diskursive të dashurisë tek “Ekuinoks femëror”

Prof Dr Fatmir Terziu

Abstrakt

Si poete, Teuta Shaqiraj shfaqet me një profil lirik të konsoliduar, ku ndjeshmëria femërore ndërthuret natyrshëm me një figuracion të pasur simbolik dhe me një gjuhë poetike të kthjellët. Poezia e saj nuk mbështetet te efekti retorik apo te eksperimentimi formal, por te rrjedhshmëria e mendimit lirik dhe te aftësia për ta shndërruar përvojën e përditshme në përvojë estetike. Ajo krijon një univers ku natyra, stinët, deti, lumi, era, drita dhe kujtesa nuk funksionojnë si elemente përshkruese, por si projeksione të gjendjeve shpirtërore. Në këtë mënyrë, subjekti lirik fiton një dimension meditativ, ndërsa dashuria shndërrohet në boshtin filozofik rreth të cilit organizohet gjithë ligjërimi poetik.

Në planin estetik, poezia e Teuta Shaqirajt krijon afri me traditën moderne të lirikës shqipe të Mimoza Ahmetit në guximin për të eksploruar botën e brendshme të gruas, ndërsa në muzikalitetin e vargut, në përdorimin e metaforës natyrore dhe në tonin elegjiak afrohet me disa tipare të poezisë së Natasha Lakos. Në rrafshin evropian, universi i saj poetik sjell jehona të ndjeshmërisë së Alda Merinit për mënyrën se si dashuria, dhimbja dhe kujtesa shndërrohen në substancë poetike, si edhe të Anna Akhmatovas për lirizmin intim dhe forcën e përmbajtur emocionale. Megjithatë, këto janë afri të karakterit estetik e tematik dhe jo ngjashmëri të drejtpërdrejta stilistike.

Ajo që e veçon Teuta Shaqirajn është përpjekja për të ndërtuar një poetikë personale, ku feminiteti nuk paraqitet si një temë e veçuar, por si një mënyrë e të perceptuarit të botës. Poezia e saj mbetet besnike ndaj komunikimit me lexuesin, duke shmangur hermetizmin e tepruar, ndërkohë që ruan një dendësi të admirueshme figurative dhe simbolike. Pikërisht ky ekuilibër midis ndjeshmërisë lirike, kulturës letrare dhe qartësisë së shprehjes e vendos Teuta Shaqirajn ndër zërat premtues dhe autentikë të poezisë bashkëkohore shqipe. Ky studim synon ta lexojë poezinë e saj tek “Ekuinoks femëror” përmes konceptit të labirinteve diskursive të dashurisë, duke analizuar mënyrën se si autorja ndërton një sistem kompleks ligjërimor, ku dashuria shfaqet si kategori estetike, filozofike dhe ekzistenciale. Analiza do të ndalet te figuracioni simbolik, te intertekstualiteti me mitin, historinë dhe traditën kulturore, te marrëdhënia ndërmjet natyrës dhe subjektit lirik, si edhe te dimensioni metapoetik që përshkon të gjithë librin. Në këtë këndvështrim, vëllimi i Teuta Shaqirajt dëshmon se poezia bashkëkohore shqipe është në gjendje të ndërtojë një diskurs artistik të pasur, ku intimiteti individual shndërrohet në përvojë universale dhe ku dashuria mbetet forma më e lartë e njohjes së vetvetes, e tjetrit dhe e vetë artit poetik.

Në vend të hyrjes

Poezia moderne e ka çliruar dashurinë nga kufijtë e rrëfimit sentimental, duke e shndërruar atë në një hapësirë të gjerë interpretimi ku bashkëjetojnë kujtesa, identiteti, trupi, miti dhe gjuha. Siç ka vërejtur Roland Barthes në refleksionet e tij mbi ligjërimin amor, dashuria nuk është vetëm përjetim emocional, por një sistem shenjash që prodhon vazhdimisht kuptime të reja. Ndërkaq, Julia Kristeva e sheh universin poetik si një vend ku ndërthuren kujtesa individuale dhe ajo kulturore, ndërsa Gaston Bachelard e konsideron imazhin poetik një formë të veçantë të ekzistencës së njeriut, ku peizazhi i jashtëm bëhet pasqyrë e peizazhit të brendshëm. Pikërisht në këtë ndërthurje teorike mund të lexohet edhe vëllimi poetik “Ekuinoks femëror”  i Teuta Shaqirajt.

Ky libër nuk ndërtohet si një përmbledhje poezish të lidhura rastësisht nga motivi i dashurisë, por si një univers organik ku çdo tekst komunikon me tjetrin përmes një rrjeti të dendur simbolesh, figurash dhe motivesh. Deti, lumi, era, stinët, shiu, hëna, dielli, vjeshta, pishat, pulëbardhat, vera, heshtja dhe ëndrra nuk janë vetëm elemente të natyrës, por kategori poetike që organizojnë ligjërimin lirik. Ato krijojnë një arkitekturë estetike në të cilën dashuria shfaqet herë si mungesë, herë si kujtesë, herë si pritje, herë si shpresë, por gjithmonë si energjia qendrore që mban në lëvizje gjithë universin poetik.

Në qendër të këtij universi qëndron gruaja, jo si figurë e soditur nga syri mashkullor, por si vetëdije krijuese që rrëfen, interpreton dhe rindërton botën. Subjekti lirik i Teuta Shaqirajt nuk kufizohet në rolin tradicional të së dashurës apo të muzës; ai është njëkohësisht Eva dhe nimfa, nëna dhe poetja, gruaja reale dhe figura mitike, duke krijuar një identitet poetik shumëplanësh. Kjo shumësi rolesh e largon poezinë nga rrëfimi autobiografik dhe e afron me atë që kritika bashkëkohore e quan poetikë e subjektit, ku “unë”-i poetik nuk është individ i izoluar, por një hapësirë ku ndërthuren përvoja personale dhe memoria kulturore.

Baraspesha ndërmjet dritës dhe errësirës

Titulli “Ekuinoks femëror” përmbledh në mënyrë metaforike gjithë filozofinë e këtij vëllimi. Ekuinoksi, si moment i baraspeshës ndërmjet dritës dhe errësirës, bëhet simbol i ekuilibrit të brendshëm të shpirtit femëror, ku bashkëjetojnë butësia dhe forca, pritja dhe rebelimi, trupi dhe fryma, heshtja dhe fjala, dashuria dhe dhimbja. Kjo lëvizje e vazhdueshme ndërmjet poleve të kundërta krijon atë që mund të quhet një poetikë e transformimit, ku çdo poezi shfaqet si një stacion i ri në udhëtimin e pafund të vetëdijes njerëzore.

Vëllimi poetik “Ekuinoks femëror” i Teuta Shaqiraj ndërtohet si një hartë e ndërlikuar emocionesh, ku dashuria nuk paraqitet si një ndjenjë lineare, por si një univers diskursesh që ndërthuren, kundërshtohen, shpërbëhen dhe rindërtohen vazhdimisht. Në këtë libër nuk kemi të bëjmë vetëm me një poezi dashurie në kuptimin tradicional të fjalës, por me një eksplorim të thellë të qenies femërore përmes gjuhës poetike, ku dashuria shndërrohet në një kategori filozofike, ekzistenciale dhe estetike. Pikërisht për këtë arsye, diskursi poetik i autores krijon një lloj labirinti ku lexuesi nuk kërkon daljen, por dëshiron të humbasë për të zbuluar shtresëzimet e shumta të vetëdijes.

Që në poezinë hyrëse “Ku je ti?…”, subjekti lirik vendos koordinatat e këtij universi. Pyetja nuk është vetëm kërkim i tjetrit, por mbi të gjitha kërkim i vetes. “Ku je ti?” është njëkohësisht pyetje drejtuar dashurisë, shpirtit, kujtesës dhe identitetit. Kështu, dialogu nuk zhvillohet midis dy personazheve, por midis dy gjysmave të së njëjtës vetëdije. Kjo ndarje e unit në “herë nimfë e herë grua” është një nga metaforat më të rëndësishme të librit, sepse sintetizon dualitetin midis instinktit dhe arsyes, mitit dhe realitetit, ëndrrës dhe jetës së përditshme.

Një nga karakteristikat më të dukshme të këtij vëllimi është organizimi ciklik i motiveve. Stinët, deti, lumi, liqeni, vera, vjeshta, agimi, nata dhe malli nuk janë elemente dekorative të peizazhit poetik, por funksionojnë si kode semantike që ndërtojnë arkitekturën e diskursit. Vjeshta, për shembull, nuk simbolizon vetëm kalimin e kohës. Në poezitë “Copëza vjeshte”, “Vjeshtë” apo “Dashuri në stinë vjeshte”, ajo bëhet metaforë e pjekurisë emocionale, e erosit të matur, e kujtesës dhe e pranimit të cikleve natyrore të jetës. Dashuria nuk shuhet me kalimin e viteve; ajo transformohet në një energji më të thellë, më refleksive dhe më njerëzore.

Në këtë këndvështrim, diskursi poetik ndërtohet mbi një sistem të pasur metaforash hidrike. Uji është ndoshta simboli më dominues i të gjithë librit. Deti, lumi, dallga, liqeni, ujëvara, shiu dhe pika e verës krijojnë një semantikë të rrjedhjes së pandërprerë të ndjenjave. Në poezinë “E etur me lumin tim”, subjekti lirik identifikohet me vetë lumin, duke e bërë rrjedhën e ujit metaforë të jetës së brendshme. Kjo lidhje organike midis trupit dhe natyrës e vendos poezinë e Teuta Shaqirajt në një traditë moderne të ekopoetikës, ku natyra nuk përshkruhet, por përjetohet si vazhdim i qenies njerëzore.

Dimensioni mitopoetik

Një dimension tjetër i rëndësishëm është ai mitopoetik. Figura të tilla si Eva, Circe, nimfa, Hirushja apo Venusi nuk përdoren si zbukurime kulturore, por si modele arketipale të feminitetit. Në poezinë “Unë Eva”, autorja realizon një riinterpretim interesant të mitit biblik. Eva nuk paraqitet si bartëse e fajit, por si bartëse e dijes, e dëshirës dhe e vetëdijes njerëzore. Molla nuk është më simbol i mëkatit, por metaforë e zgjedhjes, e guximit dhe e emancipimit. Kështu poezia fiton edhe një dimension të qartë feminist, por pa rënë në retorikë ideologjike.

Një nga arritjet më të dukshme estetike të këtij libri është mënyra sesi ndërthuren sensualiteti dhe spiritualiteti. Dashuria trupore nuk paraqitet si kundërshtare e dashurisë shpirtërore. Përkundrazi, ato ndërtojnë një binom të pandashëm. Buzët, flokët, lëkura, aroma, vera, puthja, fryma dhe prekja nuk reduktohen në elemente erotike; ato bëhen shenja të komunikimit metafizik. Në këtë kuptim, erotizmi i autores është më shumë estetik sesa fizik. Ai ndërtohet përmes sugjerimit, ritmit dhe metaforës.

Një veçori tjetër stilistike është muzikaliteti i vargut. Poezitë mbështeten shpesh mbi rimën tradicionale, por ajo nuk e kufizon frymëmarrjen moderne të tekstit. Përkundrazi, ritmi krijon një lëvizje të vazhdueshme emocionale, ku alternohen qetësia meditative dhe shpërthimi lirik. Në shumë poezi vihet re përdorimi i anaforës, përsëritjes dhe paralelizmit sintaksor, elemente që i japin diskursit një karakter pothuajse muzikor. Nuk është rastësi që në disa poezi shfaqen referenca ndaj tangos, pianos apo simfonisë së dallgëve. Muzika dhe poezia bashkëjetojnë si dy forma të së njëjtës ndjeshmëri.

Po aq i rëndësishëm është edhe raporti midis kujtesës dhe kohës. Kujtesa në këtë libër nuk është depo e së kaluarës, por mekanizëm krijues. Malli bëhet energji poetike. Poezitë “Lulja e Kujtimit”, “Ca pengje”, “Ti ike pa mua” dhe “Akuarel” dëshmojnë se mungesa nuk përjetohet si boshësi, por si hapësirë ku lind fjala poetike. Pikërisht mungesa ushqen praninë e dashurisë. Kjo është një nga paradokset më interesante të këtij vëllimi. Nga pikëpamja diskursive, libri alternon vazhdimisht monologun intim me dialogun e nënkuptuar. Në shumicën e poezive ekziston një “ti”, por ky “ti” nuk ka identitet të përcaktuar. Ai është një figurë polisemike: herë i dashuri, herë kujtesa, herë vetja tjetër, herë vetë poezia. Kjo shumëkuptimësi i jep tekstit hapësirë interpretative dhe shmang ngurtësinë narrative.

Një element që meriton vëmendje të veçantë është metapoetika. Në poezinë “…për dikë e askënd”, autorja reflekton mbi vetë procesin e krijimit. Poezia personifikohet si një qenie femërore, me të cilën autorja bashkëjeton emocionalisht. Fjala nuk është më mjet shprehjeje, por partner ekzistence. Kjo vetëdije krijuese e vendos autoren në një dialog të vazhdueshëm me aktin e shkrimit dhe e bën librin të funksionojë edhe si reflektim mbi natyrën e poezisë.

Në planin gjuhësor, Teuta Shaqiraj preferon një leksik të pastër, figurativ dhe komunikues. Metaforat ndërtohen mbi elemente të natyrës shqiptare, mbi përvojën e përditshme dhe mbi simbolikën universale. Kjo e bën poezinë të mbetet e afërt me lexuesin, pa humbur kompleksitetin artistik. Gjuha nuk synon hermetizmin, por një transparencë poetike ku figuracioni lind natyrshëm nga përjetimi.

Poetika e dashurisë së pjekur

Në tërësi, “Ekuinoks femëror”  është një vëllim që ndërton një poetikë të dashurisë së pjekur, ku ndjenja nuk idealizohet, por problematizohet, meditohet dhe estetizohet. Dashuria shfaqet si kujtesë, mungesë, pritje, rikthim, trup, frymë, natyrë, kohë dhe fjalë. Pikërisht kjo shumësi kuptimesh krijon atë që mund të quhet labirinti diskursiv i dashurisë, një hapësirë ku çdo poezi është një korridor i ri drejt së njëjtës qendër: kërkimit të identitetit përmes përvojës së dashurisë.

Si vazhdim, “Ekuinoks femëror”  dëshmon se Teuta Shaqiraj ka ndërtuar një univers poetik me koherencë tematike, pasuri simbolike dhe ndjeshmëri estetike. Poezia e saj lëviz natyrshëm midis lirizmit intim, reflektimit filozofik dhe simbolikës mitike, duke krijuar një diskurs modern të feminitetit, ku dashuria nuk mbetet vetëm subjekt poetik, por shndërrohet në mënyrën më autentike të njohjes së vetes dhe të botës. Ky është një vëllim që fton jo vetëm për lexim, por për rilexim, sepse çdo rikthim në të zbulon një kthesë të re në labirintin e tij të pasur diskursiv.

Vijueshmëria e vëllimit poetik e zgjeron edhe më tej hartën semantike të dashurisë, duke e çuar atë nga përvoja intime drejt një universi kulturor, mitologjik dhe historik. Në këtë pjesë të librit, diskursi nuk mbetet më vetëm në territorin e ndjenjës personale, por shndërrohet në një dialog të vazhdueshëm me kujtesën kolektive të qytetërimit. Pikërisht këtu labirinti diskursiv i dashurisë fiton një dimension të ri: dashuria nuk është më vetëm histori e “unë”-it poetik, por bëhet histori e njerëzimit.

Poezia “Homazh dashurive të vrara” është një nga kulmet dramatike të vëllimit. Referenca ndaj Romeos dhe Zhuljetës nuk përdoret si një citim letrar, por si një arketip universal i dashurisë së pamundur. Autorja e zhvendos tragjedinë shekspiriane nga Verona në kohën moderne, duke e bërë atë metaforë të të gjitha dashurive që janë dënuar nga paragjykimi, dhuna, pushteti apo fati. Figura e Ponc Pilatit përforcon këtë ide, sepse nuk simbolizon më vetëm tradhtinë biblike, por indiferencën morale të shoqërisë përballë pafajësisë së vrarë. Në këtë mënyrë, poezia fiton një dimension etik, ku dashuria bëhet viktimë e historisë, ndërsa heshtja shfaqet si forma më e rëndë e bashkëfajësisë.

Palimpsesti kulturor

Një ndër tekstet më të realizuara për nga dendësia kulturore është “Ura e psherëtimave”. Këtu Teuta Shaqiraj ndërton një poezi që funksionon si palimpsest kulturor. Referencat ndaj Venecias, Dantes, Kuazimodos dhe Kazanovës krijojnë një rrjet intertekstual ku historia, arti dhe dashuria bashkëjetojnë. Ura nuk mbetet vetëm monument arkitekturor, por shndërrohet në simbolin e kufirit ndërmjet lirisë dhe robërisë, ndërmjet jetës dhe vdekjes, ndërmjet shpresës dhe humbjes. Psherëtima nuk është më vetëm frymëmarrje e të dënuarve, por metaforë e të gjitha dashurive që nuk arritën të jetohen plotësisht. Ky universalizim i përvojës personale është një nga cilësitë më të rëndësishme poetike të autores.

Në planin stilistik vihet re një zgjerim i vazhdueshëm i horizontit simbolik. Dashuria nuk lidhet vetëm me trupin apo me emocionin, por me qytetërimin. Çdo referencë kulturore nuk është ornament erudit, por nyjë kuptimore që pasuron tekstin. Kjo tregon një vetëdije të qartë letrare dhe një prirje për ta vendosur poezinë shqiptare në dialog me traditën evropiane.

Në një kontrast interesant me dramatizmin e poezive të mësipërme, krijime si “Lojë sysh”, “Çast lirik” apo “Dy sy” rikthejnë diskursin në intimitetin sensual. Megjithatë edhe këtu sensualiteti nuk është eksplicit. Ai ndërtohet mbi estetikën e shikimit. Syri bëhet organi kryesor i dashurisë. Në vend të prekjes fizike, autorja privilegjon kontaktin vizual. Vështrimi fiton funksionin e puthjes, ndërsa qerpikët shndërrohen në kufij simbolikë ndërmjet reales dhe ëndrrës. Ky është një erotizëm i ndërtuar mbi sugjerimin dhe jo mbi ekspozimin.

Poezia “Binjake” përfaqëson një tjetër moment të rëndësishëm të poetikës së autores. Marrëdhënia midis gruas dhe natyrës nuk ndërtohet mbi analogji sipërfaqësore, por mbi një identitet ontologjik. Gruaja dhe natyra paraqiten si dy forma të së njëjtës energji krijuese. Ato vuajnë, rilindin, përjetojnë stinët dhe prodhojnë jetë. Kjo filozofi e afron poezinë me konceptet bashkëkohore të ekofeminizmit, ku natyra dhe femra nuk shihen si objekte, por si subjekte aktive të ekzistencës.

Një tjetër shtyllë tematike e kësaj pjese është metafora e verës. Në poezitë “Shpirti si verë e kuqe”, “Vera” apo edhe në shumë tekste të tjera, vera nuk është thjesht pije, por substancë simbolike e jetës. Mushti, vreshti, vozat, fermentimi dhe dehja krijojnë një fushë semantike që lidhet me pjekurinë, përvojën dhe transformimin. Dashuria nuk është më flakë rinore, por verë e vjetër që fiton aromë me kalimin e kohës. Kjo metaforë është ndër më koherentet e të gjithë vëllimit.

Në poezinë “Dielli im” shfaqet një tjetër aspekt i rëndësishëm: humanizmi. Dashuria nuk kufizohet më te marrëdhënia erotike, por shtrihet drejt tjetrit si akt drite. Dielli simbolizon energjinë morale, aftësinë për të ngrohur edhe atëherë kur bota mbetet gri. Në këtë tekst poezia merr funksion etik. Fjala poetike bëhet një formë solidariteti njerëzor.

Po aq interesante është mënyra sesi autorja ndërton poezinë motivuese “Mos ndrysho…!”. Kjo nuk është një poezi proteste në kuptimin klasik, por një manifest i qëndresës femërore. Gruaja nuk paraqitet si viktimë e përhershme, por si qenie që mbart brenda vetes energjinë e ripërtëritjes. Edhe kur përballet me tradhtinë, zhgënjimin apo dhunën, ajo mbetet burim drite. Diskursi emancipues ndërtohet pa retorikë të tepërt; ai mbështetet mbi metafora të thjeshta, por me fuqi të madhe emocionale.

Nga lirika intime tek elegjia sociale

Një nga poezitë më prekëse të kësaj pjese është “Bozhureve të mia…”, ku autorja kalon nga lirika intime në elegjinë sociale. Referenca ndaj Rozafës krijon një urë midis mitit shqiptar dhe tragjedive të kohës sonë. Figura e nënës bëhet simbol universal i sakrificës, ndërsa dhimbja individuale fiton përmasa kolektive. Kjo poezi dëshmon se Teuta Shaqiraj di ta zgjerojë horizontin emocional të vargut përtej përvojës personale.

Edhe poezia “Poezia” meriton një vëmendje të veçantë, sepse ajo përfaqëson një tjetër moment metapoetik të librit. Këtu krijimi artistik përshkruhet si një proces lindjeje, ku fjala kalon përmes dhimbjes për të arritur te bukuria. Poezia nuk është profesion, por mënyrë ekzistence. Kjo vetëdije estetike shpjegon edhe koherencën e të gjithë vëllimit: çdo poezi duket si pjesë e së njëjtës frymëmarrje krijuese.

Në tekstet e fundit, si “Kur sytë marrin ngjyrën e mallit”, rikthehet motivi i kujtesës, por tashmë i pasuruar me një tonalitet nostalgjik. Malli nuk paraqitet si pengesë për jetën, por si mënyra më fisnike për ta ruajtur dashurinë. Kujtesa nuk e zbeh ndjenjën; përkundrazi, e rafinon atë. Pikërisht ky transformim i dashurisë nga pasion në kujtim është një nga boshtet filozofike të “Ekuinoks femëror” .

Në tërësi, pjesa e dytë e vëllimit dëshmon një zgjerim të dukshëm të regjistrit poetik të Teuta Shaqirajt. Diskursi i saj lëviz lirshëm nga lirizmi intim drejt intertekstualitetit kulturor, nga erotizmi estetik drejt reflektimit etik, nga autobiografia emocionale drejt kujtesës universale. Kjo e bën librin të mos mbetet një përmbledhje poezish dashurie, por një poetikë e plotë e feminitetit, ku dashuria përjetohet si kujtesë, rezistencë, krijim, liri dhe shpresë.

Në këtë kuptim, labirintet diskursive të dashurisë që ndërton Teuta Shaqiraj nuk kanë një dalje përfundimtare. Çdo poezi hap një korridor të ri interpretimi, ku lexuesi zbulon se dashuria nuk është një destinacion, por një udhëtim i pandërprerë drejt vetvetes, tjetrit dhe botës. Pikërisht kjo shumësi shtresash semantike, e mbështetur mbi një figuracion të pasur, një intertekstualitet të natyrshëm dhe një ndjeshmëri të sinqertë lirike, e bën “Ekuinoks femëror”  një nga vëllimet që meriton të lexohet jo vetëm për bukurinë e vargut, por edhe për kompleksitetin e mendimit poetik që ai mbart.

Konkluzion

Në ciklin përmbyllës të “Ekuinoks femëror”, Teuta Shaqiraj e çon poetikën e saj në një stad më të thellë reflektimi, ku dashuria nuk mbetet më vetëm përjetim emocional, por shndërrohet në një kategori ontologjike të ekzistencës. Poezi si “Era jote ma trazon shpirtin”, “Të dua ëndërr e pafaj”, “Heshtja e Tij”, “Të ruaj nën lëkurë”, “Kur bie nata”, “Kur tretet ëndrra në vargje”, “Prekje shpirti” dhe sidomos poezia programatike “Ekuinoks femëror”dëshmojnë se autorja nuk kërkon më të rrëfejë vetëm historinë e një dashurie, por historinë e vetë shpirtit femëror. Dashuria bëhet një gjendje e përhershme e qenies, një mënyrë e të jetuarit, një gjuhë që vazhdon të flasë edhe atëherë kur fjalët mbarojnë.

Poezia “Ekuinoks femëror” përfaqëson qendrën semantike të gjithë vëllimit. Titulli nuk është zgjedhur rastësisht. Ekuinoksi, si çast i ekuilibrit mes dritës dhe errësirës, bëhet metafora themelore e botës së gruas. Shpirti femëror paraqitet si një hapësirë ku bashkëjetojnë qetësia dhe stuhia, durimi dhe rebelimi, pritja dhe shpërthimi, melankolia dhe ekstaza. Autorja e koncepton gruan si një univers ciklik, që frymon sipas ritmeve të natyrës, duke e bërë detin metaforën më të plotë të kësaj lëvizjeje të përhershme. Ky vizion e largon librin nga sentimentalizmi i zakonshëm dhe e vendos në një plan filozofik, ku dashuria është mënyra përmes së cilës njeriu njeh vetveten.

Një nga arritjet më të rëndësishme të këtij vëllimi mbetet koherenca simbolike. Gjatë gjithë librit qarkullojnë të njëjtat motive, deti, lumi, era, nata, stinët, hëna, dielli, shiu, pishat, pulëbardhat, vjeshta, vera, aroma, prekje, heshtja, por ato nuk përsëriten mekanikisht. Çdo rikthim sjell një kuptim të ri, një ngarkesë tjetër emocionale. Kjo teknikë krijon një tekst me strukturë rrethore, ku poezitë komunikojnë vazhdimisht me njëra-tjetrën, duke e bërë librin të lexohet si një organizëm poetik unik dhe jo si një bashkësi krijimesh të veçuara.

Po aq i rëndësishëm është edhe diskursi metapoetik që përshkon fundin e vëllimit. Poezia nuk trajtohet si produkt artistik, por si mënyra më autentike e mbijetesës shpirtërore. Vargu bëhet strehë, kujtesë, lutje, rrëfim dhe shërim njëkohësisht. Muza nuk është figurë abstrakte; ajo është pjesë e vetë qenies së autores. Në këtë aspekt, Teuta Shaqiraj ndërton një marrëdhënie organike mes jetës dhe krijimit, ku kufiri midis poetes dhe poezisë bëhet pothuajse i padukshëm.

Nga pikëpamja estetike, “Ekuinoks femëror”  shquhet për një figuracion të pasur, një leksik të ngrohtë dhe një muzikalitet të natyrshëm të vargut. Autorja mbështetet mbi metafora të natyrës, mbi simbole universale dhe mbi një ndjeshmëri të sinqertë lirike, duke shmangur retorikën dhe artificin. Intertekstualiteti me mitin, Biblën, letërsinë klasike dhe traditën kulturore evropiane nuk është dekorativ, por funksional, sepse i jep poezisë një frymëmarrje më të gjerë kulturore.

Në planin kritik, mund të thuhet se ky vëllim përfaqëson një poetikë të feminitetit të pjekur. Gruaja nuk paraqitet si figurë pasive që pret të shpëtohet nga dashuria, por si subjekt krijues që ndërton, ruan, sfidon dhe ringjall dashurinë. Ajo është njëkohësisht Eva dhe nimfa, muza dhe krijuesja, nëna dhe e dashura, kujtesa dhe e ardhmja. Pikërisht ky shumëdimensionalitet e bën zërin poetik të Teuta Shaqirajt të dallueshëm në peizazhin bashkëkohor të poezisë shqipe.

Në fund, labirintet diskursive të dashurisë tek “Ekuinoks femëror” nuk synojnë të gjejnë një dalje, sepse vetë dashuria nuk është destinacion. Ajo është udhëtim, kërkim, rikthim dhe transformim. Çdo poezi hap një korridor të ri ku lexuesi përballet me kujtesën, mungesën, mallin, trupin, kohën dhe shpresën. Në këtë kuptim, libri nuk ofron përgjigje të gatshme; ai fton në një përvojë interpretimi, ku secili lexues ndërton hartën e vet të këtij labirinti.

Prandaj, “Ekuinoks femëror”  nuk është vetëm një vëllim me poezi dashurie. Ai është një traktat lirik mbi shpirtin femëror, një meditim poetik mbi kohën, kujtesën, vetminë dhe fuqinë e ndjenjës njerëzore. Përmes një ligjërimi të pasur figurativ, një ndërtese të qëndrueshme simbolike dhe një zëri autentik, Teuta Shaqiraj dëshmon se poezia mund të jetë njëkohësisht rrëfim intim dhe univers estetik, dëshmi personale dhe përvojë universale. Pikërisht në këtë bashkëjetesë të intimes me universalen qëndron vlera më e madhe artistike e “Ekuinoks femëror” , një vepër që meriton vëmendje jo vetëm si libër poetik, por edhe si një kontribut i rëndësishëm në zhvillimin e ligjërimit bashkëkohor të poezisë shqipe.