Fatmir Terziu: Kur mirësia është në gen

Ndërsa vapa këtu në Londër, nuk njeh tashmë dallim me Shqipërinë, lexoj si zakonisht atë që më ushqen prej gati tri dekadash. Dhe natyrisht filozofinë. Ndërsa shfletoj, kujtoj. Filozofi francez Marcel Proust e konsideronte kujtesën si një rikrijim të jetës përmes një shenje të vogël që zgjon gjithçka. Një shije. Një aromë. Një fotografi. Një melodi. Edhe fotografia e publikuar nga Adham Prifti ka pikërisht këtë fuqi. Ajo nuk tregon vetëm dy artistë. Ajo rikthen një kohë. Një qytet. Një institucion. Një brez. Një mënyrë të të jetuarit.

Ditët e fundit, pas plot gjashtëmbëdhjetë vitesh, një fotografi e vitit 1976 u rikthye si një dritare e hapur mbi një kohë të bukur. E publikoi muzikanti i njohur dhe ish-kolegu i tij në Shtëpinë e Kulturës në Burrel, Adham Prifti, duke shkruar me thjeshtësinë e kujtimeve që nuk kanë nevojë për shumë fjalë: "Një kujtim i bukur i rinisë sonë me regjisorin e talentuar dhe bashkëkolegun tim të Shtëpisë së Kulturës Burrel, të ndjerin Bajram Ballabani. Kujtim i viteve 1976."

Në pamje të parë është vetëm një fotografi. Por në të vërtetë nuk është vetëm kaq. Fotografia është një dokument i heshtur. Një dëshmi se koha nuk arrin të fshijë gjithçka. Ajo ruan buzëqeshje, fytyra, shpresa dhe një epokë kur arti nuk ndërtohej mbi famën, por mbi pasionin. Kanë kaluar gjashtëmbëdhjetë vjet që nga dita kur u përhap lajmi i shkurtër, por tronditës: "Shuhet 'Qytetari i Nderit' Matjan, regjisori i mirënjohur Bajram Ballabani." Ishte një lajm që zgjati pak sekonda në ekranet dhe faqet e gazetave, por që vazhdon të jetojë prej vitesh në zemrat e atyre që e njohën.

Koha ka një mënyrë të çuditshme për të provuar madhështinë e njerëzve. Ajo nuk i ruan të gjithë. Shumë emra treten bashkë me vitet. Ndërsa disa të tjerë, sa më shumë kalon koha, aq më të ndritshëm bëhen. Pikërisht kështu ndodh me Bajram Ballabanin. Është pikërisht kjo fotografi që të bën të kuptosh se kujtesa nuk ka nevojë gjithmonë për fjalime. Nganjëherë mjafton një imazh që të zgjojë dhjetëra histori. Titulli "Kur mirësia është në gen" nuk është një figurë letrare e zgjedhur për efekt. Ai është përkufizimi më i afërt i asaj që mbetet tek Adham Prifti, dhe i asaj që ishte Bajram Ballabani. Sepse ekziston një ndryshim i madh mes njeriut që sillet mirë dhe njeriut që është i mirë.

Sjellja mund të mësohet. Mirësia jo. Mirësia është pjesë e natyrës. Është mënyra si dëgjon. Si flet. Si respekton. Si ndihmon pa kërkuar shpërblim. Si gëzohet me suksesin e të tjerëve. Si nuk e përdor pushtetin e profesionit për të ulur askënd. Këto nuk mësohen në shkollë. Janë pjesë e karakterit. Janë pjesë e asaj që populli ynë e quan "fisnikëri". Dhe ndoshta sot shkenca do ta shpjegonte me trashëgiminë njerëzore, por populli prej kohësh e kishte gjetur fjalën më të bukur: "E ka në gjak."

Në historinë e kulturës shqiptare, shumë regjisorë janë vlerësuar për shfaqjet që kanë realizuar.

Por shumë pak janë kujtuar me aq dashuri për mënyrën se si kanë trajtuar njerëzit. Ky është dallimi. Një regjisor mund të krijojë një premierë të suksesshme. Një njeri i mirë krijon njerëz që nuk e harrojnë. Dhe kujtesa njerëzore është gjithmonë juria më e drejtë. Shtëpitë e Kulturës në vitet shtatëdhjetë nuk ishin vetëm institucione artistike. Ato ishin universitete të jetës. Aty mësohej muzika. Teatri. Recitimi. Vallja. Por mbi të gjitha mësohej bashkëpunimi.

Aty lindnin miqësi që zgjatnin një jetë. Në atë mjedis punuan krah për krah Bajram Ballabani dhe Adham Prifti. Prandaj fotografia e vitit 1976 nuk është vetëm një kujtim personal. Ajo është një copëz historie e kulturës shqiptare. Sa e çuditshme është memoria. Ajo nuk zgjohet gjithmonë nga përvjetorët. Nuk zgjohet domosdoshmërisht nga ceremonitë. Nganjëherë zgjohet nga një fotografi e vjetër. Nga një emër. Nga një buzëqeshje. Nga një shënim i shkurtër në rrjetet sociale. Dhe papritur rikthehen njerëzit në ndërgjegjen tonë. Kjo është fuqia e kujtesës. Dhe kjo është arsyeja pse kujtimet kanë vlerë, sepse ato nuk flasin për të shkuarën. Ato ndriçojnë të tashmen.

Prandaj, kur themi "Kur mirësia është në gen", nuk flasim vetëm për një cilësi personale Flasim për një trashëgimi njerëzore. Për atë lloj pasurie që nuk matet me poste, me tituj apo me dekorata. Matet me numrin e zemrave që vazhdojnë të buzëqeshin sa herë përmendet emri yt. Dhe kjo është ndoshta forma më e lartë e pavdekësisë. Bajram Ballabani nuk jeton më mes nesh. Adham Prifti mbetet fatmirësisht mes nesh dhe Bashkia Durrës ende hesht. Por ndërsa Ballabani vazhdon të jetojë në atë që çdo njeri do të dëshironte të linte pas vetes, kujtimin e një artisti të mirë dhe, mbi të gjitha, të një njeriu të mirë, vlerat i ka dhe mirësia e Adhamit.  Sepse veprat mund të mbeten në arkiva. Ndërsa mirësia mbetet në gjenetikën shpirtërore të kujtesës njerëzore.

Në letërsinë botërore, Viktor Hugo shkruante se kujtimi është parajsa nga e cila askush nuk mund të na dëbojë. Edhe kjo fotografi është një parajsë e vogël. Sepse aty nuk jeton vetëm rinia. Jeton karakteri. Jeton respekti. Jeton mirësia. Është interesante se njerëzit zakonisht mbajnë mend suksesin. Por shumë më gjatë mbajnë mend mirësinë. Suksesi admirohet. Mirësia dashurohet. Suksesi mund të harrohet. Mirësia bëhet trashëgimi.

Kjo është arsyeja pse edhe pas gjashtëmbëdhjetë vitesh emri i Bajram Ballabanit vazhdon të rikthehet me aq ngrohtësi. Jo sepse ishte vetëm një regjisor i talentuar. Por sepse ishte një njeri që la pas vetes respekt. Dhe respekti nuk plaket kurrë. Në fund të fundit, fotografia e vitit 1976 nuk është thjesht një kujtim i dy kolegëve. Ajo është një dëshmi se mirësia nuk shuhet bashkë me njeriun. Ajo vazhdon të jetojë te njerëzit që e kanë njohur. Te kujtimet që ndajnë. Te fjalët që shkruajnë. Te emocionet që rizgjojnë. Adham është dhe mbetet „Qytetar Nderi“!