Fatmir Terziu: Irena Gjoni në “Qyteti i Librave”

E kam takuar për herë të parë në Sarandë në prani të të Atit, mikut tim të paharruar. Dhe vitet u lanë pas, por poetja, krijuesja e talentuar natyrshëm më njërin sy tek loti e dhimbja për të Atin, e tjetrin tek familja jeton me poezinë dhe letërsinë. Poetja Irena Gjoni është një nga zërat më të veçantë të letërsisë bashkëkohore që vjen nga Saranda, qyteti i dritës, i detit dhe i traditave të pasura kulturore të brigjeve joniane. E njohur për ndjeshmërinë e saj poetike, për elegancën e shprehjes artistike dhe për seriozitetin e punës kërkimore, ajo ka arritur të ndërtojë një profil të spikatur intelektual, ku krijimtaria letrare dhe studimi shkencor ecin krah për krah. Në poezinë e saj gjejnë jehonë dashuria për njeriun, kujtesa, identiteti, natyra dhe reflektimi filozofik, të shprehura me një gjuhë të pasur figurative dhe me një finesë që e bën të dallueshme ndër autorët e brezit të saj. Si pjesë aktive e jetës kulturore të Sarandës, Irena Gjoni ka qenë e pranishme në veprimtari të shumta letrare, festivale poetike dhe takime krijuesish, duke kontribuar në afirmimin e vlerave të letërsisë shqipe. Përmes poezive, studimeve dhe paraqitjeve publike, ajo ka dëshmuar se fjala artistike nuk është vetëm formë estetike, por edhe një mënyrë për të kuptuar botën dhe për të komunikuar me të. Kjo e bën atë një nga figurat përfaqësuese të kulturës së qytetit të Sarandës dhe një ambasadore të denjë të vlerave shpirtërore e intelektuale të bregdetit jugor shqiptar. Përtej suksesit personal, Irena Gjoni mishëron modelin e krijueses që e sheh letërsinë si përgjegjësi ndaj kulturës dhe si një urë lidhëse mes dijes, artit dhe shoqërisë.

Këto ditë më ra në sy një intervistë, dhe kur një intervistë televizive shndërrohet në më shumë se një bashkëbisedim natyrisht meriton vëmendje. Ajo bëhet një urë që lidh brigje, qytete, kultura dhe përvoja njerëzore. Kështu ndodhi edhe me paraqitjen e poetes dhe studiueses Irena Gjoni në emisionin “Qyteti i Librave” të Radio Televizionit të Kosovës, ku, përmes pyetjeve të gazetarit Artan Kajtazi, publiku pati mundësinë të njohë jo vetëm një autore, por edhe një botë të tërë kërkimesh, përkushtimi dhe dashurie ndaj fjalës së shkruar. Në dukje ishte një intervistë e zakonshme. Në thelb ishte dëshmia se libri vazhdon të mbetet pasaporta më e sigurt për të kaluar kufijtë e padukshëm që ndajnë njerëzit. Fjalët e Irena Gjonit, të artikuluara me qetësi dhe dinjitet intelektual, bartnin atë peshë që e kanë vetëm ata njerëz që nuk e shohin letërsinë si zbukurim të jetës, por si mënyrë për ta kuptuar dhe përmirësuar atë.

Nuk është rastësi që një zë i tillë vjen nga Saranda, qyteti që prej vitesh ka dëshmuar se nuk jeton vetëm me bukurinë e detit dhe me dritën e Jonit. Nën drejtimin vizionar të Dr. Bardhyl Maliqit dhe me përkushtimin e poetit të shquar Agim Mato, “Mjeshtër i Madh”, Saranda ka ndërtuar një traditë të admirueshme aktivitetesh letrare e poetike. “Joni Poetik”, “Trirema e Poezisë” dhe shumë takime të tjera krijuese kanë shndërruar qytetin në një port ku ankorohen jo vetëm anijet, por edhe vargjet, mendimet dhe ëndrrat e poetëve nga hapësira të ndryshme shqiptare.

Në këtë mozaik kulturor, Irena Gjoni përfaqëson një nga gurët e çmuar që pasqyrojnë dritën e këtij qyteti. Prania e saj në ekranin e RTK-së është edhe një dëshmi se puna e qetë, studimi serioz dhe angazhimi kulturor nuk mbeten të mbyllura brenda kufijve lokalë. Ato gjejnë rrugën drejt lexuesit, dëgjuesit dhe shikuesit kudo ku jeton gjuha shqipe. Prandaj edhe komenti i Fotini Rroshi Kentros, “E bukura e bregdetit Irena, urime”, tingëllon më shumë se një kompliment personal. Ai është një vlerësim për një grua që përfaqëson me dinjitet bukurinë e dyfishtë të bregdetit: atë të natyrës dhe atë të shpirtit. Sepse bukuria e vërtetë nuk matet vetëm me horizontin e kaltër që sheh syri, por edhe me horizontin e mendimit që hap fjala.

Në një kohë kur zhurma shpesh mbulon vlerat, paraqitje të tilla na kujtojnë se kultura vazhdon të jetë një nga format më fisnike të përfaqësimit kombëtar. Dhe kur një poete nga Saranda flet në “Qytetin e Librave”, nuk është vetëm ajo që dëgjohet; dëgjohet jehona e një qyteti, e një tradite letrare dhe e një komuniteti krijues që vazhdon të besojë se fjala e bukur është ende forca më e madhe që lidh njerëzit.