E THJESHTA SI PLOTËRI E VETVETES


Vasil Vasili

Sprovë

Dy fakte janë të denja për t’a kujtuar mbretin maqedon Dhimitër, që: E braktisën trupat e tij dhe u bashkuan me kundërshtarin, Pirron e Epirit; dhe që, mbreti Dhimitërr, kur e braktisi ushtria, hoqi rrobat e arta dhe me petka të thjeshta u vesh. Humbja e kujtesës s’eshte vetëm fiziologjike, ajo është edhe dobësi njerëzore, se është një humbje e qëllimshme. Kavafi e shkroi poezinë ”Mbreti Dhimitër” për ta bërë emnesë, që kujtesën t’a çliroj nga e sotmja. Fjalët që janë thënë atëherë për mbretin Dhimitër janë harruar, a ndoshta, s’kanë qenë të denja për t’u mbajtur mend. Ligjërim i vërtetë ka qenë veprimi i mbretit Dhimitër. “Kur e braktisën maqedonasit”, këtë varg nistor dëftor të poezisë po e kthej në pyetës, “Kur e braktisën maqedonasit (mbretin)? Plutarku thotë më 288 p.e.r. Është një datë e fiksuar, e megjithatë s’eshtë data e braktisjes, është data e një vendimi të shpallur. Braktisja e fshehtë, e vërtetë, s’është një datë në histori apo një çast në jetë, ajo është një kohë në mendim. Historia asnjëherë nuk e ka shpjeguar çiltër ç’ka ndodhur në shpirt në një kohë të caktuar. Po të kishim mundesi të pyesnim pjestarë të ushtrisë që e braktisën mbretin, ata do të na tregonin plagët në shkëmbim të fjalëve. Ushtarakët, në cdo kohë, kanë plagë dhe dekorata. Në plagë dhe në dekorata është ndryrë iluzioni i jetës. Plagët janë monedhë këmbimi për dekoratat dhe dekoratat, gjithashtu, monedhë këmbimi për plagët. Më lehtë është të marrësh plagë se sa dekorata. Përse s’do t’i tregonin dekoratat ushtarët e mbretit Dhimitër? Ata i kishin këputur lidhjet shpirtërore me mbretin, ishin vetëm në një lidhje vartësie, edhe ajo, nga çasti n