BORXHI I VJESHTËS


    JANIS RICOS

    JANIS RICOS

    BORXHI I VJESHTËS

    Shtëpia e parfumuar tashmë e vjeshtës. Edhe një herë

    akoma jemi të papërgatitur,

    pa pulovra e pa këpucë. Re të papritura

    që nga mëngjesi errësuan kodrat. Duhet të nxitojmë

    të bëjmë pak furnizimet, sepse pas pak mbërrijnë

    erërat me shakullima. Avujt e kuzhinës

    zënë vendin e parë në heshtjen e korridorit.

    Njëri pas tjetrit

    mbyllen lokalet pranë detit. Mbi molin e lagur

    paketa cigaresh të boshatisura, qeska plastike,

    gazeta

    dhe macet e braktisura, të urritura që shohin

    orën e doganës të privuar nga akrepat. Pyetje

    të harruara

    kërcasin akoma si erëtreguesë të ndryshkur

    mbi çatitë e shtëpive të braktisura, pronarët e të cilave

    kanë vdekur viteve të trishta dikur pa lënë

    trashëgimtarë.

    Po ti, i ligështuar nga shiu dhe erërat, këmbëngul

    nën llambën tënde, mbi këtë karrike të ashpër

    për t’i lënë diçka kujt të vijë më vonë – të paktën

    dy vargje,

    shkruar me dorën e shiut, që tregojnë duke

    u dridhur

    gjithmonë, gjithmonë në drejtim të diellit.

    VERA E FUNDIT

    Ngjyrat e perëndimeve thonë lamtumirë. Është koha

    për të përgatitur tre vlixhe – librat, letrat dhe këmishët –

    dhe të mos harrosh atë veshjen ngjyrë rozë që të rrinte aq

    mirë

    edhe pse në dimër nuk do ta veshësh. Unë,

    në pak ditë që ngelen, akoma do të rishoh

    vargjet e shkruar në korrik e gusht

    edhe pse kam frikë të mos kem shtuar gjë, në se në

    ndonjë

    të kem hequr shumë, sepse në to pasqyrohet

    dyshimi i errët që kjo verë

    me gjinkallat e saj, pemët e saj, detin,

    me fishkëllimat e anijeve në perëndimet e lavdishme,

    me detarët nën ballkone nën dritën e hënës

    dhe me mëshirën e saj hipokrite do të jetë e fundit.

    Karlòvasi, 3.IX.89

    SI NJË EPILOG

    Kujtomëni – thotë. Kam përshkuar mijëra kilometra

    pa bukë, pa ujë, mbi shkëmbenj e gjemba,

    për t’u sjellë bukë e ujë e trëndafila. Bukurinë

    kurrë s’e kam tradhëtuar. Kam zhdukur njësoj tërë

    ç’kam pasur.

    Nuk kam mbajtur asgjë për vete. I bërë trok. Me një

    zambakth fushe

    kam ndriçuar netët tona më të errëta. Kujtomëni.

    Dhe falmëni për këtë trishtim të fundit: Do të doja

    të korrja akoma dhe një herë me draprin e hollë të hënës

    një kalli të pjekur. Të qëndroja mbi prag për të parë,

    duke përtypur grurin, një kokër pas tjetrës, me dhëmbët

    prerës,

    duke admiruar e bekuar këtë botë që le,

    duke admiruar edhe Atë që ngjit kodrën në perëndimin

    e artë. Vijeni re:

    mbi mëngën e majtë ka një fashë katrore ngjyrë purpuri.

    Nuk dallohet qartësisht. Mbi të gjitha këtë doja t’u

    dëftoja.

    Dhe ndoshta për këtë ja vlen që të më kujtoni.

    Karlòvasi, 30.VII.87

    RIKTHIM I LLOGARITUR

    E bukur del nga porti anija. Tymi i kuq

    në pluhurin e artë të mbrëmjes. Pra,

    për të sajtën herë nuk të kanë pranuar apo ti ke pranuar,

    një shtëpi e bardhë mbi kodër kërkon shikimin tënd,

    një fëmijë pllaqurit këmbët në det duke buzëqeshur,

    një zog nate këndon edhe për ty.

    Pra, të rikthejmë përsëri, kurorëzojmë

    mbi xhamin e plasaritur këtë fluturë të vogël.

    Karlòvasi (Samo), 29.VI.87

    Nga ELENA

    Ah, po, sa beteja, heroizma, ambicie, kryeneçësi pa

    kuptim,

    sakrifica dhe disfata, disfata, dhe të tjera beteja për gjëra

    që vendimet

    ishin marrë prej të tjerëve në mungesën tonë. Dhe burra

    të pafajshëm,

    do të ngulnin karficat në sy, do të përplasnin kokën

    pas murit të lartë, duke e ditur mirë që muri nuk jepet,

    nuk çahet,

    që të mund të shohin të paktën nga një vrimë e hapur

    pak kaltërsi, të panjollosur nga hija e tyre e nga koha.

    E ndoshta, kush e di! – atje,

    ku dikush reziston pa shpresë, është ndoshta ajoe ku

    zë fill

    historia njerëzore, siç e quajmë, dhe bukuria e njeriut

    në mes të hekurit të ndryshkur, eshtrave të demave e të

    kuajve,

    midis trekëmbëshave shumë të lashtë mbi të cilët digjet

    akoma pak dafinë

    dhe tymi ngjitet në perëndim duke u përhapur si një

    bashkë e artë.

    Karlòvasi, 14.VIII.87

    RESTAURIM

    Nuk i donte aspak zogjtë, lulet, pemët,

    të kthyera në simbole idesh, të përdorura në të njëjtën

    mënyrë

    nga kundërshtarët. Ai tentonte

    t’u sillte atyre funksionin natyral. Pëllumbat,

    për shembull,

    jo emblema konferencash të panumërta, po zogj

    të bukur erotikë, me hapin e lehtë, që vazhdojnë të

    puthen sqep më sqep në oborrin tim

    dhe mbushin pllakat me glasat e tyre dhe pendët

    (më pëlqejnë kështu) ose, e shumta, postierë të vegjël

    që mbartin përmes plumbave letrat e fëmijve të varfër

    drejtuar Zotit, në të cilat i kërkojnë këpucë,

    fletore dhe cazë karamele. Zambakët

    jo emblema të pastërtisë, po bimë aromatike

    e sensuale, me petalet e hapura tej e tej

    që tregojnë thekët e ngritura me polen të artë. Dhe ulliri

    jo çmim i fitores dhe i paqes por prind frytdhënës

    që jep vajin e çmuar për pjatat tona dhe llambat,

    për skuqjet e të porsalindurit dhe gjurin e lënduar të

    fëmijës së lëvizshëm e të pabindur, dhe akoma

    për ndriçimin modest të Shën Mërisë. Dhe unë – thotë

    aspak mit, hero apo perëndi, por thjeshtë punëtor

    i barabartë me ty, me ty dhe me të tjerët – mëditës të artit

    të dashuruar gjithmonë me pemët, me zogjtë me kafshët

    dhe me njerëzit,

    të dashuruar mbi të gjitha me bukurinë e mendimeve të

    pastra

    dhe me bukurinë e trupave rinorë – një punëtor që

    shkruan,

    shkruan pa u ndaluar për të gjithë e për gjithshka

    dhe ka një emër të shkurtër e të thjeshtë për t’u

    shqiptuar: Janis Ricos.

    Karlòvasi, 12.VIII.87

    STATUJAT DHE NE

    Statujat, të qeta, nuk preokupohen për kohën;

    humbin duart, këmbët ose kokën

    por ngelen gjithmonë në të njëjtën pozë, të ngritura,

    ose me shpinë në tokë, duke buzëqeshur,

    ose përmbys, duke na kthyer shpinën ne dhe kohës,

    si në pozicion seksi, sikur të synojnë

    një dashuri të pafund, dhe ne i shohim

    me një sfilitje të pashpjegueshme, të trishtuar. Më vonë

    kthehemi në hotelin popullor, tërheqim tendat

    për të zbutur verbimin e mesditës dhe tentojmë

    lakuriq edhe ne, të shtrirë mbi krevatin e parehatshëm,

    të imitojmë qetësinë e palëvizëshme të statujave.

    Karlòvasi, 9.VIII.87

    PLEQËRI

    Ah, po, vjetërohen edhe statujat edhe poezitë.

    Shumë patën marrë pjesë në këtë histori –

    njerëz, kafshë, fëmijë, lumenj, pemë,

    të rinj e të reja me motoçikleta, dy pata të bardha,

    budallai i heshtur, me një çamçakëz e peksimadh;

    dhe ishte një mesditë vere e artë dhe valëzonin

    puplat e pulës qafëprerë duke shkëlqyer në në ajër,

    dhe gjyshe Evangjelia në kuzhinë pastronte bamjet,

    dhe një flutur e madhe u ul mbi një kripore.

    Askush, askush atëhere s’e dinte

    se përkohësia kalon në mit. Në stacionin e trenit

    vjen të ulet mbi një pankinë një plakë e veshur me

    të zeza

    që mbante në prehër një shportë me vezë si të ishte

    e vetmja gjë që kishte në botë. U përgjumë atje.

    Dikush në kalim i vodhi shportën. Dhe bie mbrëmja.

    Ah, po, vjetërohen edhe statujat, dhe poezitë dhe

    kujtimet e heronjve.

    Karlòvasi, 23.VII.87

    Nga DELFI

    (...) Po përse shërben gjithë kjo?

    Shpesh këto kolona në qartësinë e sulfurtë të hënës,

    ngjajnë

    me dhëmbët e thyera të një perëndie gjiganteske, dhe

    shkallët e teatrit

    janë si macellat lakuriqe të gjigantëve të vdekur,

    macella lakuriqe, të qeta dhe indiferente

    pa patur tashmë nevojën më të vogël

    për ushqim, për puthje, për gërthitje, pa

    poshtërimin e humbjes më, krekosjen e fitores, vetëm

    me fitoren e palëvizëshme e të papërcaktuar të

    lakuriqësisë.

    E përse shërben, pra, gjithë kjo? – komentet, përsëritjet,

    interpretimet, përkthimet, ringjalljet, imitimet?

    Këtë pasdite kam vënë re

    mbi mermeret e teatrit antik të ngrihen

    skenarët tanë bashkëkohorë, pa vlerë, prej brumi letre

    dhe jute të lyer me vernik,

    në dritën e ditës që po shuhej – kolona prej brumi letre,

    pishtarë prej brumi letre, për një prezantim të Eskilit

    o të Euripidit – nuk e kam venë re;

    mbaronte spektakli, spektatorët duartrokisnin,

    çuçurisnin,

    shtyheshin tashmë drejt daljes, blenin qiqra të pjekura

    ndërsa perëndimi tononte me të kuq hijet dhe mermeret.

    Megjithatë, mbi gjithë ngutjen dhe rrëmujën për

    përkthimet,

    do t’ju thoshja se mbetet e pacënuar dhe e patjetërsuar

    thirrja e heshtur e të Papërkthyeshmes, e thellë, arrogante,

    e huaj, e megjithatë e jona, - thirrje që të përtërin dëshirën

    ta përkthesh; dhe zbulon tashmë

    një afinitet të ëmbël midis dritës së mbrëmjes dhe

    mermereve,

    midis kolonave të varfëra prej brumi letre dhe tempullit

    të Apolonit,

    midis maskave antike, koturneve, skeptrave

    e këtyre bastuneve të fshatarve

    dhe shamive të zeza të nënave (...)

    MBRËMJE GRI

    Më dhemb në gjoks bukuria, më dhembin dritat

    në pasditen e ndryshkur, më dhemb

    kjo ngjyrë përmbi retë - vjollcë e plumbtë,

    vjollcë që ta shpif, gjysëmunaza e hënës

    që sapo shndrit – më dhemb. Kalon një anije.

    Një barkë, remat, të dashuruarit, koha.

    Djemtë e djeshëm janë vjetëruar. Nuk mund të kthehesh

    mbrapa.

    Mbrëmje gri, hënë e hollë, më dhemb koha.

    TEATRI ANTIK

    Kur, drejt mesditës u gjend në mes të teatrit antik,

    ai, një grek i ri, i çliruar nga dyshimet, por i bukur sa ato,

    lëshoi një brritmë (jo admirim, admirimin nuk e ndjente aspak,

    dhe në se do ta kishte ndjerë ,

    sigurisht nuk do ta kishte shfaqur), një brritmë e theshtë ,

    ndoshta për gëzimin e papërmbajtur të rinisë së tij

    dhe për të testuar kumbimin e vendit. Përballë,

    sipër maleve vertikale, jehona përgjigjet –

    kjo jehonë greke që nuk imiton, nuk përsërit

    por thjesht vazhdon në një lartësi të pamatëshme

    thirrjen e përjetëshme të brohorimës ditirambe.

    Përktheu #Agim #Mato

    3 views

    Shkrimet e fundit