“Autoktonia e Shqipërisë Jugore, Enigma e shekujve”: Një vepër shkencore e munguar ...


Konceptualiteti i pasurimit të historisë, konteksti i arsyetimit, struktura e së ardhmes



Autoktonia e Shqipërisë Jugore, Enigma e shekujve”: Një vepër shkencore e munguar në trajtesën dhe mënyrën e vet

Fatmir Terziu

Abstrakt

Ky artikull përdor shembuj të studimit “Autoktonia e Shqipërisë Jugore, Enigma e shekujve” të shkrimtares dhe studiueses Vilhelme Vranari Haxhiraj, për të ridimensionuar teoritë e rekursit etnik të historive të anatemuara, që rebelojnë origjinën e tij në aktivizmin intelektual, proceset e modernizimit të shtetit, ose strukjen e mediave masive, ku të gjitha këto janë në funksion të zbërthimit të enigmave të shekujve, dhe në funksion të tematikës historike, që pason vlerën me autoktoninë dhe me politikën kulturore. Politika kulturore e Jugut të Shqipërisë dhe gjenealogjitë tradicionale dinamike të kësaj pjese, jo thjesht si gjeografi e kushtëzuar, por si një detyrim i ligjshëm për të rikërkuar të munguarën, zbulojnë procese të lidhura, që përdoren në ndërtimin e simboleve moderne nacionaliste dhe ideologjive para-moderne të prejardhjes. Konceptet moderne territoriale me idealet e bashkimit shoqëror dhe organizimit burokratik mbështeten në diskurset nacionaliste për të përpunuar dhe ripërpunuar format kulturore në prova për pjesët e nënvlerësuara dhe të aneksuara që përbëjnë kombin etnik. Shteti ndërlidh dhe vë në efikasitet historik dhe kulturor qytetarët me institucionet përmes përmbajtjes nacionaliste të përdorur në ligjërimin politik, risqarimin e dukurive, qasjen edukative të arsyetorëve logjikë, shkollimin dhe shfaqjet publike të endimeve të ndryshme të bazuara në kërkime. Për shkak se, një përmbajtje e tillë paraqitet si autentike, por përdoret në mënyrë instrumentale, kontingjenti dhe ftillimi i kësaj strukture, që duket mjaft komplekse, duhet të prodhj gjithnjë memorje kulturore që rigjenerojnë hapësira të reja studimore, sikurse kuptohen tek studimi i Vilhelme Vranari Haxhiraj, “Mjeshtre e Madhe”. Ajo që duhet të kuptohet shkon më tej tek hapësirat kulturore të prodhimit burokratik, ku mesazhe të qartë të kulturës dhe narracioneve janë të ndara nga qasjet publike, por të determinuara të hapin qasje të reja narrative dhe historike në konceptin e krijimit të gjenealogjive. Krijimi i gjenealogjive të përdorura për faktet legjitime para-moderne është i ngjashëm: proceset kompozicionale dhe qëllimet mbahen në faza, dhe pse kjo duket qartë nga ky studim se pak është shpalosur në gjetjet historike publike dhe shfaqjet që mbajnë gjallë intuitën e ekzistencës së një domosdoshmërie për brezat, për të cilën anëtarja e Akademisë Shqiptaro Amerikane të Shkencave, ka marrë inisiativën e saj të realizojë një vepër të cilën do ta sjellim nga një këndvështrim ndruyhe për lexuesin e kualifikuar.

Fjalë kyçe: Autoktonia e Shqipërisë Jugore; Kombi, historia, nacionalizmi; narrativi; gjenealogjia.

Prezantimi

Në këtë analizë përqëndrimi i vëmendjes do të jetë tek vepra e Vranarit, që natyrshëm vjen si një teori e rrëfimit të ekzistencës historike në Shqipërinë Jugore, që lidh narracionet nacionaliste në botën moderne me format narrative dhe ngjarjet brenda politikave paramoderne. Në këtë kontekst argumentimet që anekset territoriale, enigmat, kulturat e asfiksuara e të nëpërkëmbura, rizgjohen përmes ushqimit të historisë, arsimit, arteve dhe praktikave politike, janë gjithashtu tregues të rrëfimtarëve, të cilët kanë funksionuar në shekuj si qëllim më vete duke shkatërruar lidhjet e qytetarëve me shtetin përmes burokracisë dhe ideologjisë, po edhe mes synimeve të cilat i shpreh konteksti i studimit të Vilhelmes. Nacionalizmi nuk çoi në krijimin e shteteve-komb në asnjë pjesë, apo gjeografi territoriale të Botës: përkundrazi, argumenti vërteton, se narracionet e shtetit janë një mënyrë për të kontrolluar vlerat, arritjet dhe jetët legjitime mbi njerëzit brenda një territori të kufizuar. Pasi territori kombëtar humbet përshkueshmërinë e formacioneve shtetërore para-moderne, uniteti i tij material mbështet forma të reja të narracioneve shtetërore dhe qeverisjes së shtetit. Nacionalizmi përfshin simbole dhe histori të forta unifikuese, por këto nuk janë veçanërisht ato që vijnë si forma të domosdoshme inovative: ato kanë rrënjë të forta në tregimet gjenealogjike dhe kulturore që ishin të përhapura në këtë pjesë gjeografike të zvetënuar nga formati i dedikimeve me synime të qarta, por që shimca janë pjesë enigmatike, sikurse i vërteton vetë autorja e këtij studimi. Idetë e reja rreth unitetit kulturor kombëtar janë të rrënjosura në ide gjenealogjike dhe frymëzohen nga ngritja e unitetit territorial të shtetit: ata u ofrojnë qytetarëve një thelb të përbashkët që justifikon pretendimet e përbashkëta të njerëzve në një territor, dhe që nxjerr në plan të parë domosdoshmërinë e ushqimit të vazhdueshëm të Historisë, me qëllim që brezat të kenë më shumë njohuri dhe një mesazh të qartë për rrjedhat e tyre në këtë gjeografi.

Vilhelme Vranari Haxhiraj me këtë studimi vërteton se kërkesat për komunikim të qartë dhe kulturë të përbashkët vijnë nga rritja e kërkesës morale dhe intelektuale “vlen edhe si mirënjohje ndaj shumë autorëve, të cilët me shkrimet dhe me qëndrimet e tyre ndaj politikave të mbrapshta apo synimeve shoviniste ndaj Shqipërisë sidomos në këto vitet e fundit, kanë treguar se janë atdhetarë të vërtetë”, por sikurse shton autorja “nuk më ka munguar dëshira për të thënë dhe bërë gjënë e duhur, në kohën e duhur, përsa i përket gjenezës së shqiptarëve, për ekzistencën e tyr