AURORA



 KRISTAQ TURTULLI

Mbeta pa gojë kur u gjenda përpara agimit polar, Aurorës Boreale. Mrekullisë. NËNËS NATYRË. E papërsëritshme, në ngjyra, lëvizje, tërëpërfshirje, jetë. Në të fshihet sekreti dhe misteri. Frymëmarrje e gjithësisë, qiell, ujë dhe tokë. Yjet thellë në qiell, si fëmijë të brishtë, të hutuar, përpëlitnin qepallat, drithëroheshin për pamundësinë e shprehjes dhe Aurora Boreale i qetëson, të largojnë tutje dertet, i mbulon me vello të shndritshme. Nata bëhet fir, mpaket, shkon duke u terur. Pëlhura e tejdukshme, transparente shket ngadalë në gishtat e gjithësisë, shoqëruar me simfoni të lehtë. Atje janë ndehur notat magjike të Bahut, Moxartit, Bethovenit. Oh, nuk ngopem, bëj të ik dhe s’ik dot!

Më rrobëroi madhështia. Ngjyrat mahnitëse, ndehur mbi gjithçka, reflekse të kuqërremta, portokalli, të gjelbra, të verdha, të kaltra ushqyese. Dritë hijet mbushen me kolor prej intonacioneve, përzierjeve të ngjyrave të piktorit gjenial të papërsëritshëm, natyrë. Vezullime dhe shkëndijime, si të jenë miliona dhe miliona xixëllonja që ngrihen butë prej tokës dhe ngjiten drejt qiellit, shkojnë larg, përzihen me yjet. Një pjesë e yjeve dhe xixëllonjave zbresin ngadalë, lehtë, gjithë delikatesë dhe thithen me dashuri dhe neps prej tokës. Gjithçka është në vallëzim, në ripërtëritje. Në shpërthim, befasi dhe joshje. Të duket sikur gjendesh përpara një botë magjike, përrallore. Me të fshehtat e pashpjeguara, të shkruara në qiell dhe të derdhura në tokë me penela të arta. Të vjen befasisht përhumbje. Ndjehedh I mbështjellë me veladon të shndritshëm, purpurt, qiell e tokë dhe, në krahë veshur me flatra të argjenda. Të bëhet sikur lehtësisht si pupël, shkëputesh nga toka, shkon tutje, tok me shkëndijimet e vezullimet. Atje ku nuk kanë shkuar të tjerët, në zemrën e ngjyrave të magjisë së Aurorës Boreale....

-Bukur hë!- dëgjova që më tha Majk Stivens shoqëruesi im.

-Fantastike,- fola ultas. Heshta një hop dhe shtova akoma më ultazi, gati me vete:- O Zot sa bukur, si përrallë. Të mbahet fryma nga mrekullia!

Përnjëherësh mu kujtua e ëmbla Aurorë dhe, ajo ishte vërtet si kjo Aurorë Boreale, shkëndijim i artë në plogështinë, apatinë, mediokritetin, xhelozinë, dashakeqësinë dhe shurdhërinë e qytetit provincial. Aurora mbeti sekreti dhe misteri. E brishta, rreze drita, e qelqta, lulja, e dashura, zemërmira, e trishtueshmja, e mendueshmja, e përkushtuara si rrallë kush. E magjishmja, shenjtja me bukuri e lënduar. Aurorë Boreale në ftohtësinë, mjegullinën në provincializmit fondamental.

Aurora, mikja ime e fëmijërisë, dritës në muzg, mbështjellë me palltoshkën e gjelbër dhe jakën e bardhë. E vockël me këpucka të ngrëna dhe, doçka të ngrira, shtynte karrocën e nënës sakate në rrugët e rrugicat e kalldrëmta në mizerjen qytetit provincial.

Aurora, e mira, e bukura e mëhallës. Jo vetëm e mëhallës, por e mira, e bukura e qytetit, me gjithë rrethinat përreth. E brishtë, si vesë në gjethen e gjelbër të syrit të nënës. Lëkurëbardhë si qumështi. Sy veçantë, si rrallë vajzë tjetër; herë të kaltër, e herë të gjelbër. Kur prekej sytë e saj bëheshin transparentë me reflekse shkëndijuese, vezullimesh si ujërat e burimeve. E ëmbël, delikate, flokë kaçurrela, të zeza, befasuese, drithëruese, magjike. Ajo ishte vërtet Aurorë Boreale në mjegullnajën e qytetit.

Bato Dangëllia, plaku i shukët, trup lëshuar, jetonte vetëm, në një kthinë të magazinave të braktisura të konservimit. Familja të ruante të pastër biografinë, i dha duart, nga shkaku i bërjes 15 vjet burg politikë. E pra plaku Bato krahasoi sytë e bijës së Kristinës me Aurorën Boreale.

Bato Dangëllia jetonte me ndonjë lek që i jepnin bashkëqytetarët në përkthimin e letrave në anglisht dhe frëngjisht që vinin nga jashtë. Përflitej se përkthente veprat e një shkrimtari të shquar dhe shteti i botonte jashtë pa vënë emrin e përkthyesit. Megjithëse qytetasit i pëlqejnë thashethemet dhe s’lë shumë shteg t’u besosh. Pastaj si me tallje shtonin: ‘Hëm, të jetë kaq i zoti Bato Dangëllia sa të merren shkrimtarët e shquar me një zgjebanik, pëf!)

Por letrat vinin rrallë nga jashtë dhe inspektori nursëz i sigurimit s’ i kish dhënë libër të shkrimtarit të përkthente dhe, me ditë përpëlitej i uritur pa futur gjë në gojë. Doli nga strofulli i leqendisur dhe duke u çapitur u afrua ngadalë, i ndrojtur në stolin ku ishte ulur Aurora që ushqente të ëmën. Plaku i uritur s’i ndante sytë bukës së zezë të lyer me sallo derri. Aurora i bëri me kokë të afrohej dhe i zgjati një copë bukë, plaku e përlau sa hap e mbyllë sytë. Vajza buzagaz e ftoi të ulej pranë saj Me doçkat e vogla një kafshatë i jepte nënës dhe një kafshatë Bato Dangëllia që, hapte gojën pa dhembë si fëmijë. Plaku vështrimin mbërthyer në sytë e vajzës, përtypej me nxitim dhe thoshte me vete:

-O zot çfarë sysh! Të jenë realë!

Plaku Bato Dangëllia qëndroi në qendër të qytetit dhe bërtiti me sa zë kishte në kokë:

-Hej milet, ta dini mirë: Çupëlina e sakates Kristinë, ka sy dhe, dritëze zemre të mrekullueshme, Aurorën Boreale! Keni parë o matufë Agimet polare?

Po kush dinte në qytetin provincial, në skajin e humbur të botës ç’qenë Agimet polare!

Agimet polare?! Atëherë as unë s’e kisha idenë. Bukurinë dhe mirësinë e Aurorës shpesh e krahasoja me ndriçimin verbues, marramendës mëngjesor pranveror. Bulëza e vogël e vesës reflektuese si diamant pikonte mbi gjethin e gjelbër dhe unë e dëshiroja ta puthja fort vajzën që doja, në buzët e plota gjithë musht.

Sa herë përmendja Aurorën, nëna mblidhte buzët me bezdi dhe shkonte e mërzitur në kuzhinë. Ngaqë ëma e Aurorës ishte sakate, çalonte në të dyja këmbët. Kur ecte, dukej e këputur për mezi, prej shkapërderdhjes së trupit dhe lëvizjeve. Të bëhej sikur eshtrat do i shkëputeshin, copëtoheshin, e flakeshin tutje. E ndonjë eshtër e shkëputur prej trupit të sakates mund të sulej papritmas si shigjetë, të shponte tejpërtej, të plandoste përdhe. Pastaj po të shihje lëvizjen e kokës së saj përgjatë ecjes, provoje marramendje. Koka i dridhej, i lëvizte pa përqendrim lart e poshtë, majtas djathtas dhe s’të bëhej ta shikoje dy herë.

-Aurora është mirësi dhe dritë mëngjesi,- i thashë nënës.

-Ç’të them, e bukur çupa, s’ ke ç’i thua, dritë mëngjesi, - më tha nëna dhe lëshoi një rënkim të thellë:-Por... cenet e trupit dhe mendjes trashëgohen në familje, nga brez, deri në brezin e shtatë? Hajt, zëmë se e bëjmë nuse shtëpie. Por kush më garanton mua, fëmija s’do i ngjajë nënës së saj. E njoh me dhëmbë dhe dhëmballë familjen e çupës, nënën e të gjorës Kristinën, sakate ka qenë Kristina që e vogël. Edhe nëna e Kristinës çalamane, sakate. S’ia ha hakën, qëndistare e mrekullueshme, qëndiste pajat e çupave kur u vinte koha për tu martuar. Por ç’e do, s’i bënte zemra të qëndiste për vete. Qante natë e ditë mbi qëndisma. E shkreta vajzë, sakatja e mjerë. Kur i kaloi mosha të martphej shkoi për vizitë tek Cen Shajaku, mjeku i njohur popullor. Nuk e di çfarë i bëri Ceni, por në krye të disa muajve, për habinë tonë Kristina ecte për bukuri si zonjë e rëndë, mbante trupin drejt dhe kokën lart. I hipi një nur dhe bukuri, të verbonte. Djemve të mëhallës u pikonte gjuha lëng, por familjarët i tërhiqnin prej mënge të mblidhnin kallaballëkun. Në krye të vitit Kristina u martua me Çuçi Lutkën, punëtorin e ri të minierës, ardhur nga fshatrat e rrëzës. Çuçi, djalë i fuqishëm, sytë vëngër, trupmadh, qafëtrashë, qime dendur si ari. Burrë i fortë, hante një pllakë bukë dhe bënte dy norma në ditë. Punonte në një turn me babanë, Çuçi Lutka u mburrej shokëve të turnit:

‘Hej, nusja ime më e bukura e qytezës së minatorëve,’ dhe qeshte me të madhe. Të tjerët s’guxonin ti kthenin fjalë. Çuçi i shembte me grushte.

Kur lindi Kristina, Çuçi Lutka u deh, qerasi me konjak të gjithë shokët, miqtë dhe, bërtiti në mes të qytetit me sa zë që kishte në kokë:

‘Vajzës do ti vë emrin Aurora.’

Mirëpo pas lindjes së vajzës Kristina u këput, u bë përsëri sakate, bile më keq. I shoqi Çuçi Lutka u ngrys, mbarte gruan në krahë si foshnjë, e vendoste në karrocë dhe shtynte Kristinën në rrugët me kalldrëm, vetull mbledhur, i vrenjtur si murg. Ndërsa Aurorën e vogël si një lepurushkë, e mbarte në shpinë në një torbë të përgatitur prej pëlhure. Por Çuçi Lutka u mërzit së shtyri gruan me karrocë. U përdhos prej shikimeve idhnare të qytetasve, që dikur u mburrej. Burri i madh u zhduk, humbi javë, ndoshta dhe muaj. Kristina e kërkonte, qante të këpuste shpirtin. Më në fund Çuçi Lutka u shfaq në rrugët e lagështa të qytezës, ecur si gamile e vjetër, veshur me një kapotë të madhe të zbardhur ushtari. I parruar, i uritur, i pistë si kafshë dhe kërkoi ta merrte Aurorën me vete. Familja e Kristinës e llahtarisur e përzuri: