Navigate archive
first first August, 2019 first first
Su Mo Tu We Th Fr Sa
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Newsletter
Email:
Home | TREGIME | MARTIRI I KUQ

MARTIRI I KUQ

image Miri Dhrami

 MARTIRI I KUQ

 

      Popujt e tjerë i hyjnojnë martirët e vet, përse martirit tonë të mos i njihet vetëmohimi! Se nuk është e paktë të bëhesh theror në vite urie..! Po si të më harrohet gjaku i tij që rrodhi i hollë si tush kinez, poshtë cungut ku la kokën. Erdhi si trim me fletë, pa të voglin kundërshtim. E qafoi gjyshja e para pastaj me radhë ne të vegjlit. Kishim uri dhe nuk ia bëmë të gjatë. Edhe ai e ndjeu hallin tonë. Lëshoi kokën e vogël sa një çepele mbi cung, thua do të bënte një copë herë gjumë. Për pak i tendosi të dyja këmbët bashkë, si të matej me metrin e padukshëm të përjetësisë. Pastaj ngriti krahët,  thua po lutej për ndonjë mëkat të vitit të shkuar se, kokoshi ynë nuk ishte as dy vjeç...

       Fare papritur, teksa trimi ynë ende nuk i kish mbledhur kërcinjtë, u dëgjua mbi cungun e mishit një goditje e thatë si krismë pisqolle. Unë, i lumturuar që ajo shpezë po martirizohej për ne, i mbylla sytë para goditjes së sëpatës. Kokoshi rrahu disa herë krahë e këmbë, derisa mbi cungun e përgjakur pllakosi heshtja.        

     Ishte muaji i pestë në demokraci dhe dita e tretë pa bukë. Por nuk bëhej fjalë që për shkak të urisë, të shanim demokratët.  Ata që kishim ëndërruar aq shumë... Orët bëheshin të ndera. Dikush duhej të na e shuante urinë, gjithashtu do të lartonte dhe imazhin e lehonës demokraci...

     Gjyshja dilte çdo mëngjes herët në ballkon duke mbajtur pëllëmbën si strehë që dielli i porsa shkrehur të mos e verbonte. Ashtu vrojtonte deri poshtë rrugën që gjarpëronte përmes ullinjve të heshtur. Përpiqej të zbulonte nëse ndonjë makinë a mushkë me drithë ndihmash ngjitej në fshat. Nga pas saj, si një truproje vigjilente rrinim ne të vegjlit, që kishim ëndërruar tërë natën  kulaçe me farinë të bardhë, të cilat na i mbrunte nënëmadhja me bungje mbi sofër. Ne imitonim gjyshen. Vendosnim një pëllëmbë mbi sy dhe shoqëronim lëvizjen e kokës së saj. Atë lëvizje e kishim mësuar mirë, ngaqë e përsëritnim ditë me radhë, sa herë mbaronte thesi me miell.   

   Po kështu ndodhi edhe asaj here.  Thesi i fundit u shkund para një jave dhe për çudinë tonë, në ditët pa bukë ne blatuan ëndrrat më të thekura për jetën. Madje edhe në mesditë bënim ëndrra të shkurtra, që na ngazëllenin si ëndrrat e natës. Kështu, tre plus një palë sy, pasi ndiqnim një copë herë çdo lëvizje mbi rrugën e lashtë, uleshin të dëshpëruar rrëzë kopshtit të zhveshur nga stina. Ish fund vjeshte. Balta lëshonte aromën e brendshme nga tuneli i katërt i kolonisë së milingonave rrëzë gardhit. Tek tuk në erë, zukatnin arëza të pa fajde, që gënjenin veten se mund të gjenin ndonjë kokërr rrushi.  

         Në atë mpirje të përgjithshme sytë tanë ndeshnin shpesh shikimin e gjyshes që mërmëriste vazhdimisht nëpër dhëmbë diçka të pakuptueshme, si të fliste sanskrisht. Po ta pyesje; “Gjyshe, çfarë po mërmërit?” mund të kthehej me ndonjë pëllëmbë, ndaj ne e linim të qetë të vepronte si të donte, veç të gjente shpejt diçka që të hidhnim në bark, se uria po na e zbehte shikimin. Zëri po na bëhej si i bijave të komshiut.   

      Një çast, siç rrinim të heshtur pranë njëri tjetrit, dikush nga vëllezërit tha me gjysmë zëri; “Vëllezër, gjyshja shkalloi. Po flet përçart! Pëshpërit vazhdimisht  fjalën (kokoshi)..!” Çastin tjetër fjala (kokoshi) si të fshihte madhështinë e një fjale hyjnore, nisi të kalonte gojë më gojë. Sa ëmbël që tingëllonte. Sa magjike. Thua nuk e kishim dëgjuar kurrë më parë.

      “Gjyshe, mos pëshpërite gjë fjalën kokoshi?”e pyeta unë ultazi të zbuloja nëse plaka e kishte ende mendjen në vend. Ajo më pa pjerrët, si të isha hiçi dhe meqenëse nuk dëshironte të zgjatej në sqarime pa berqet, i ra shkurt; “Ti shiko punën tënde!”

       Gjyshja nuk ishte e ashpër, veç kur ndodhej para kokëçarjeve serioze. Dhe me të vërtet, jetët tona qëndronin në asht të dilemës. Ose pranonim pa naze urinë e binjakëzoheshim me të,  ose mohonim njëherë e përgjithmonë pallavrat rreth ngopjes në epokën e re demokratike. Dhe ja ku u gjend atë ditë të vështirë, të shpëtonte ne dhe imazhin e lartë të demokracisë, i miri, i shtrenjti, kokoshi ynë i kuq. Sot jam tepër i bindur se demokracia jonë do të lulëzojë vite e shekuj, ngaqë në themel të saj ka gjakun e martirit tonë, kokoshit trim...   

       Këto mendoja kur një çast, tek po përfundoja dalldisjen rreth ekzistencës apo borxhit që të vdekshmit i kanë dheut, u ngrit me vërtik gjyshja dhe thërriti si e lajthitur, “Bij, kapni kokoshin..!” Pra, më në fund u vërtetua çka qarkulloi pak më parë. “Kokoshin ma sillni këtu!” -përsëdyti ajo si një vezir i madh dhe shikoi nga unë, që porsa e kisha pyetur nëse pëshpëriti fjalën (kokoshi.) Shikimi i saj ishte zgjidhja e enigmës.   

      Mbas urdhrit të gjyshes, ne u sulëm të gjithë në kopsht të gjenim kokoshin që shpupuriste dheun e thatë pak metra më poshtë. Na shikoi i habitur. Ne nuk ia zgjatëm. I thamë të vijë shpejt se e do gjyshja dhe ai erdhi. A thua e ndjeu qëllimin e lartë për të cilin kërkohej? Kështu kokoshi ynë, krijesë e sakrificës së madhe, simbol i epokës së re, erdhi e qëndroi përballë gjyshes si levend. E shikoi gjyshen me syrin e djathtë, si të pyeste; “Ndodhin këto edhe në epokat e të djathtëve..!?” Pastaj siç u thashë dhe më sipër, shkoi vet tek cungu i mishit.

         Pasi u krye akti i martirizimit, gjyshja ndezi zjarrin të valonte ujin. Unë gjeta një konservë nga sardelet e ndihmës dhe e ngjesha rrëzë cungut të mblidhja gjakun që kullonte i hollë, thua kokoshi kish marrë pilula për tensionin arterial. Pastaj gjyshja e vuri trimin e përvëluar mes këmbëve dhe si të hiqte fishekët e pa shkrehur nga gjerdani i shqepur i komit Çeço Çmëndakut, nisi t’i shkulte pendët e gjata një e nga një, të bënte fshesën për vatrën e zjarrit. Dimri priste në prag. 

        Kur përfundoi me pendët e gjata, iu luta të mbante për mua ato dytësoret, të bëja një penel të vogël si në mesjetë, por aq të nevojshëm për parullat e epokës së re. Tek po mi jepte pendët e lidhura, ajo pa gjakun që kisha mbledhur në kanoçe dhe kërceu nga vendi e tromaksur. “Hej, çdo të bësh me atë gjak?.. Se mos të shkon në mend ta pish si lugati, o i gjorë!..” 

    “Jo, gjyshe, do të shkruaj me të mbi murin e ambulancës!”

    “Ç’farë do shkruash, nuk më thua?” më pyeti përsëri më e qetë, ngaqë i iku meraku i shkarravitjes së kishës.

    “Poshtë komunizmi! Çfarë tjetër mendove se do shkruaja?” -ia ktheva tërë madhështi, për t’i treguar se isha pjekur dhe dija ta ndaja shapin nga sheqeri.

    “Ai poshtë e më poshtë le të shkojë, e kurrë mos u ktheftë o bir, por mos ish më mirë të shkruaje, Rroftë Demokracia!”

    “Po më teproi gjak, edhe ashtu do të shkruaj. Rri pa merak!”-ia ktheva urtë, duke e shikuar në sy. Në fakt, më pikëlloi ajo shfryrja e dhimbshme prej gjoksit të saj të zhbërë, kur i thashë “rri pa merak”! Si ish e mundur një gjoks aq i mpakur, të shfrynte si një gjyryk i vërtetë..!?

      Kur ajo u mor me kokoshin, unë i ndjekur nga dy vëllezërit e vegjël, u nisëm të shenjtëronim siç meritonte me gjakun e martirit. Me penelin e ri në njërën dorë dhe në tjetrën kanoçen me gjak, iu afrova murit me suva të ambulancës. Aty firmosa për herë të parë ndjenjat e mia të lira. E llokoçita gjakun që nisi të ngrinte dhe ngjeva penelin. Uria po më grinte. Po mendoja kokoshin që iku, gjyshen që i preu kokën, kamionin e ndihmave që s’po dukej... Sa për një çast harrova çdo të shkruaja. Dhe meqenëse deri atëherë parullat zakonisht nisnim me fjalën rr, (Rroftë..,) u ngatërrova dhe germën e parë për thirrjen zemërore, (POSHTË KOMUNIZMI) e bëra R. U mundova ta rregulloja por ajo u njollos më keq. Mbi mur ngeli dosido; (ROSHTË KOMUNIZMI.)

      I prekur u largova disi dhe e lexova parullën përsëri. Nuk doja ta përdhosja gjakun e martirit tonë, por... Vërtet, ishte diçka që të impononte humor. Për çudi askush nga fshatarët nuk qeshi. Hynin të ngrysur në ambulancë, pyesnin ndihmësmjeken nëse i gjendej ndonjë aspirinë apo depon dhe ikin të vrenjtur në fytyrë, si nuset pa prikë... Parulla ime në ditët që pasuan u nxi edhe më keq.  

    I trishtuar u ktheva në shtëpi. Ndjehesha si të kisha bërë krimin më të rëndë kundër atdheut. Gjyshja tek më pa të ndërkryer, më pyeti si dikur që shkoja në shkollë. “Hë, i shkrove shkronjat, o bir?”

      “I shkrova gjyshe, i thashë, veçse mu ngatërruan pak. Nga hutimi P-së i vura bisht. Fjala (Poshtë) tani lexohet (Roshtë...) 

      “U më rrofsh o djalë! Më kënaq me këto shaka që gjen e më thua, në këto ditë të liga!” -tha ajo dhe qeshi për të sjellë normalitet në tryezën e asaj dreke me mish.

     “Jo, gjyshe, nuk bëj shaka. Kështu ndodhi vërtet!” Por gjyshja nuk u dha rëndësi sqarimeve të mia. Pasi bëri kryqin e mblatosjes mbi kokoshin që po na shpëtonte nga vdekja, shkuli dhe vuri para vetes vetëm dy krahët e tij. Një copë mish e veçoi për prindërit që kishin ikur herët në mal për dru, kurse tjetrën e ndau në tri copa. Kur mbaruam me mishin, nisëm të kruanim mirë e mirë kockat e kërcinjve. Kockat i sharroi në mes babai t’u thithnim palcën dhe i vendosëm në diell të thahen. Kur u thanë, babai na bëri me to bilbila, me të cilët më vonë fishkëllyem e brohoritëm për demokratët e parë që mbërritën të ethshëm në fshat, me listën e pleqve të vdekur në duar.

       Siç po kruante krahët e tharë të kokoshit, gjyshja e ngau bisedën përsëri. “Mbas të sotmes edhe dy-tri ditë të tjera do durojmë duke pritur ndihmat. Dhe të kini mendjen o bij. Kësaj here të rrëmbejmë  dy thasë me miell, ndryshe nuk do ta nxjerrim dimrin të gjallë..!”  

      Kështu, plaka e gjorë që jetoi mbretërinë, fashizmin e socializmin si dhe lehonën demokraci më tepër pa bukë se e ngopur, kruante ngadalë dy krahët pa mish të kokoshit dhe po kuvendonte me vete. E thjeshtë, fshatare, filozofonte tërë mundësitë dhe vlerat që ka gjithçka në këtë botë për mbijetesën e njerëzimit, duke shikuar herë në qiell dhe herë nga koteci. Dhe me të drejtë. Nëse kësaj here ia hodhëm paq urisë, aty e mbrapa duhej matur mirë. Ndryshe ku do të gjendej një martir i ri, që ditë po kaq të vështirë të na falte në emër të jetës, mishin, puplat, gjakun dhe kockat?!..

 

 

 2009

Comments (6 posted):

Noke on 12/02/2019 14:57:26
avatar
* * * *
myslim maska on 12/02/2019 21:48:56
avatar
Tregim i shkruar bukur. Yjeve te Nokes u shtoj nje tjeter.
Aliaj M on 13/02/2019 08:45:25
avatar
Me kenaqe Miri me kete tregim te cilin une do e titulloja "Uria" me dy elemente te mrekullueshem qe ti i ke prekur: Kur je i uritur, ke fatin te hash mish kokoshi dhe: Ti ruajme pendet kokoshit qe me to te shkruajme historine e re! Ve re se perhere dhe me e holle te behet pena dhe uroj qe keshtu te vazhdosh edhe me tej. Pershendetje Murati.
Vasil Klironomi on 13/02/2019 09:01:59
avatar
Një sarkazëm e fuqishme , e thellë, e vrullshme, e zgjuar,
nga një shkrimtar i talentuar, i përkushtuar në punën dhe arritjet e tij krijuese.
Miri Dhrami një shkrimtar që me sarkazmin e tij,
qartëson idetë e lexuesit, i shëron shpirtin dhe e bënë më të mençur.
Urime, urime, urime!
Vasil Klironomi
on 13/02/2019 09:15:00
avatar
Ne lidhje me heshtjen qe duhet te ruajmë po ju rrëfej me fjalët e mia një poezi të Ricos.
Kryetari trupit gjykues, pasi i kërkoi të pandehurit me dhjetëra herë, të fliste, të pranonte fajin. një faj që nuk i takonte, ai nuk e hapi gojën. nuk foli. Atëherë kryetari i zemëruar u drejtua nga salla e gjyqit. -Pushoni, tha. Mbani qetësi të mos dëgjohet më heshtja e tij...
pra siç e kuptoni, Heshtja luftohet me heshtje. jo me britma. dhe ne këtë korporate shkrimtarësh që marrim pjesë së bashku, secili i drejtohet një grupi të caktuar kolegësh. kolegësh them. me ta mund të diskutojë diçka më tepër ose jo,ngaqë i bashkon diçka fisnike në artin e të shkruarit. kur kjo mungon, është mirë të qëndrojmë larg nga autori, ashtu siç bëj unë që lexoj veç dy tri kokrra këtu, pasi vetëm ata tërheqin interesin tim. këtë e them me keqardhje dhe bindje, se nuk jam këtu të bej rolin e gjykatësin,kujt i takon apo nuk i takon kaq apo aq drejtësi... në këtë rast kush shkruan apo jo më mirë. Secili e di gjendjen e vet, siç dhe e gjen vet grupin që i përket.
Po Myslim, dhe meqë erdhi rasti të themi pak fjalë për tregimin. U publikua tek albania e vogël që drejtohej nga i veçanti Zija Cela para 10 vjetësh. Edhe titullin ai ja rregulloi. une e kisha titulluar Martiri. Ai i shtoi (I kuq.) E pranova se ishte nga të parët që u përkujdes për tregimin. Nuk e mbaj mend kur u mbyll albania e vogël, por më kujtohet se ishte nga fundi kur u publikua ky tregim. Si ky Albania e vogël publikoi dhe nja 4 tregime të tjerë. Janë ato që shkrova pas botimit të librit, Fari i ishullit karshi. kështu që tani do të bjerë rasti ti lexosh rehat këtu. Ditën e mirë.
on 13/02/2019 09:36:51
avatar
Po Murat, Vasil, është e thjeshtë jeta e njeriut, disa faktorë që i krijon vet njeriu, ja bëjnë komplekse. nuk e di sa ju ra në sy se, e prisnim demokracinë, na erdhi demokracia dhe, martiri i vetëm i saj ishte kokoshi. Pra, demokraci pa dëshmor. pa themel. demokraci e falur. Ndaj do vuajmë disa kohë. Vasili sikur e takon pak, kur thotë se tregimi është një sarkazëm e dhimbur. Pastaj tregimet mund ti kthesh si të duash. ju falënderoj.

Post your comment comment

Please enter the code you see in the image:

  • email Email to a friend
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Rate this article
5.00
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1