Newsletter
Email:
Poll: Letërsia
Cili është lloji juaj i preferuar i letërsisë?
Home | TREGIME | MORE VESH, MORA THUAJ

MORE VESH, MORA THUAJ

Font size: Decrease font Enlarge font
image KRISTAQ TURTULLI

KRISTAQ TURTULLI

MORE VESH, MORA THUAJ

Tregim

-Na moj ti... s’paguaj të vesh në hale njëmijë herë. Ndryshe...hë, vurë majat nga thembrat dhe mbathja..! More vesh, mora thuaj.

Dëgjova një zë të vrazhdë që më tundoi dhe më kujtoi fëmijërinë time të largët. Në hollin e hotelit shoh një grua plakë, me tufë çelësash në duar si gardiane burgu dhe, përpara saj të tulatur si pulë qore, një bukuroshe bionde që mërmëriti:

 

- S’kam faj unë zonjë...m

-S’kam faj unë zonjë!- i flet plaka me sarkazëm:- Përse s’na paske faj?!

-Nuk ndjehem mirë, jam shtatzënë...

-Hë?! E ç’ë pastaj?! Puna do bythë, jo të hapësh këmbët e të bësh dobiçë...

-Por, djali juaj zonjë...

-Ou, djali im, djali im ç’ë pastaj. Pëf, me këta të djajtë e sotëm!

-Unë s’doja zonjë, ai më kërcënoi me hiqte nga puna, më bëri... dhe tani...

- Hajt, mjaft dërdëllite. E di unë ç’djalë kam. Hajt shko. More vesh, mora thuaj. Bah... dashuriçka të poshtra, kurvërira!

Plaka gromësiu. Seç më kujton kjo fytyrë e rrudhur dhe sa më shungullon në memorie: thënia acaruese: ‘More vesh, mora thuaj’.

- Zotëri, përse keni nevojë? - mu drejtua plaka me buzëqeshje të shtirur.

-Ju jeni pronarja e hotelit? - e pyes me qëllim.

-Unë...djali, ç’ rëndësi kam,- ajo mblodhi buzët.

Kjo plakë me tualet të rëndë, veshur me tesha rozë të ndezur, dikë më sjell ndërmend.

 -Zotëri, doni dhomë me banjë dhe frigorifer?

-Po, dhomë me banjë dhe frigorifer.

-Pesëdhjetë euro nata.

-Më ndodhen dollarë.

-Gjashtëdhjetepesë dollarë.

Pa ia ndarë sytë plakës jap dollarë dhe marr çelësin. Ngre valixhen dhe bëj të largohem. Ndalem, dikë më kujton kjo plakë. Kthehem nga ajo.

-Më falni, mos jeni Keti Gjylaneti?

- Po,- përgjigjet zë grindur:- Ju kush jeni?

- Altin Bardhushi, ish nxënësi juaj...

-Ah!- hungëriti dhe picërroi sytë e plakura: -Ah, ti je ai... Bardhushi...i...i...i! Pa shih, na paske ardhur!

 Drejtohem për te ashensori.

-Na more djalë s’punon ashensori,- dëgjoj.

S’i kthej përgjigje. Bëj nga shkallët. Keti pronarja vazhdon të dërdëllisë:

-Ata të riparimit akoma s’e sollën kokën...

 Hyj në dhomë. Ambienti është i ftohtë, i huaj, muret e lyera me ngjyrë rozë të shpëlarë. Një shtrat, një tavolinë e ngjeshur pas murit dhe një stol. Përballë dritarja. Lëviz perden e trashë. Qiell i vrenjtur, ka filluar të rigojë shi dhe qyteti më ngjan ngjyrë gri. Përtej në atë grumbull të dendur shtëpish, me tjegulla të kuqe, ngjeshur njëra pas tjetrës, ku mezi dallohen rrugicat e kalldrëmta gjendet ish shtëpia ime. E shita përpara se të merrja rrugën e kurbetit. Vështroj sheshin, mu duk tmerrësisht i vogël dhe makinat si breshka. Dreq o punë, vij si jabanxhi në qytetin ku u linda u rita dhe fle në hotel, ku pronare është ish mësuesja, plakaruqja Keti...

 

-Do them një sekret:- me pëshpëriti Dea. Topolakja Dea, e zgjedhura e ëndrrave të mia, e doja me shpirt.

- Pa hë,- i thashë i llastuar. Eh, kush s’i do sekretet.

- Si mësuese kujdestare do vijë Keti. Sa qejf,- dhe largoi me delikatesë krelën e flokut të verdhë që i harlisej në ballë. 

Buzëqeshja mu tret, gati i thashë ‘Ç’të keqe pe nga mësuese Julia që u gëzove kaq shumë me ikjen e saj!’

- Mami im e ka shoqe,- tha ajo. 

Flokët e mrekullueshëm të Deas ngjajnë të ngrira në niseshte, siç ngrin nëna ime kortinat, mbulesat e tavolinave dhe shportat e vezëve të punuara me grep.

-Po mësuese Julia?- E pyeta me gjysmë zëri.

-Do lindë bebe.

Mësuese Julia kapi e kuptoi dëshirën dhe pa shkëndijimin e syve të mi, ndaj hoqi nga banka cinglin Bertin dhe, më vuri pranë të ëmblën, topolaken, bukuroshen Dea. Ajo erdhi u ul pranë meje gjithë naze, si kotele. I pëshpërita: ‘Je si Dea e Butrintit.’ Tërhoqi kokën pas dhe ngriti vetullat e bukura. ‘Vërtet jam si Dea?! Më tha. ‘Më e bukur se ajo,’ i them. ‘Oh, sa mirë,’ ia bëri e kënaqur dhe më përkëdheli dorën, sa s’ fluturova nga gëzimi. Përnjëmend mendova që, ja fitove zemrën.

-Jam e pleqërisë. Mami im është modhistër në rrobaqepësi,- më tha.

Është çupa e Gentianit, shoferit të Kryetarit të Komitetit të Ekzekutiv të rrethit dhe, vajzë vetme mes katër vëllezërve. Më parë i ati punoi shofer në ambasadën e një shteti të madh. Dea gjithë naze më vendosi doçkën në sup, më pëshpëriti:

-Po ti?

- Më i vogli nga vëllezërit,- i them.

Dea vishet me palltoçka e fustanka prerë e qepur me shije, ngjyra të forta, ku më shumë spikat e portokallta. Ajo është kukulla e klasës. Flokë artë, me onde si valë deti, lëkurë bardhë, delikate si lëmesa e qepës. Hunda e bukur i harmanizohet me gojën e vogël si kuti dhe, sa herë qesh i formohen dy gropëza të mrekullueshme. Dea më ngjan me artiste të huaj, fotografitë e të cilave i ruan nëna me kujdes në sëndukun e vjetër. Ka doçka të vogla, gishta të plotë, ku ndrisin si alabastër thonjtë e vegjël. Delikatesa e Deas më detyroi të mbahen pastër, të krihem, të pres thonjtë. Vetëm pantallonave me arnave dhe bluzës të vjetër s’ kisha ç’ tu bëja, ishim të varfër, babai i sëmurë dhe familja jonë me shumë fëmijë vërtitej me rrogën e pakët të vëllait të madh.

Në orën e vizatimit, kur mprihte lapsin me brisk, Dea zhvoshki lëkurën. Klithi dhe vështroi sy shqyer vendin e lënduar ngjyrë portokalli që buisi një bulës gjaku. Sytë e bukur u rrëmbushën nga lotët. Mua gati më pushoi zemra prej ligështisë, mu lëndua bukuroshja ime. Mësuese Julia e qetësoi, i mjekoi plagën, pa ndarë sytë nga fytyra ime e zverdhur si limua.

Një ditë shtruam babanë urgjent në spital dhe shkova me vonesë në orën e mësimit. Futa çantën prej pëlhure poshtë bankës dhe nxora me nxitim librat dhe fletoren e leximit, më ra përdhe një fletë fletoreje. Mësuese Julia u ndodh aty, u përkul ngriti fletën e rrëzuar dhe e lexoi me kureshtje çfarë ishte shkruar në të. U mblodha si eshi prej turpit, vjershën sekrete dhe shumë të shtrenjtë për mua, nuk doja ta lexonte kush. Mësuese Julia vështroi buzagaz pështjellimin tim. U përkul pranë meje dhe më foli në vesh, mos dëgjonte njeri:

-Bukur Altin, vazhdo shkruaj. Mësuesja e di kujt ja kushton vjershën.

U bëra lulëkuqe dhe mallkova veten për pakujdesinë e pafalshme. Por mësuese Julia më ngushëlloi.

-Përse mërzitesh. Shpirti i bukur i këndon së bukurës.

Fjalët e ngrohta të mësuese Julias më mbushën shpirtin. E adhuroja. Mungesa e saj më krijoi angështi në shpirt, e në klasë boshllëk. Por e qetësova veten, kisha Dean dhe mësuese Julia do bëhej me bebe të mrekullueshme siç është vetë.

Mësuese Keti punonte në sekretarinë e shkollës dhe gruaja Ajarit, shefit të tmerrshëm, të degës së punëve të brendshme. Sa herë kam hyrë në zyrë më ka mbërthyer shikimi i akullt, e gozhduar toni acarues i zërit kur shqiptonte mbiemrin tim:

-Ah, ti je ai i Bardhushëve, e, e, e, hë, kështu!

Mësuese Keti hyri në klasë hap rëndë. Në gjoks shtrëngonte regjistrin me të dy duart e shëndosha. Veshur me këmishë ngjyrë kaki mbërthyer deri në grykë si kinezët. Ishte koha e revolucioneve kulturore kineze dhe ne u bëmë si ata, me pantallona e xhaketa kaki. U ngritëm në këmbë me komandë. U ndal në mes të klasës me shpinë nga dërrasa e zezë. Përfshiu me vështrim të rëndë gjendjen dhe ia bëri:

-Hëm...m...m, uluni!

 La regjistrin në tavolinë dhe tha:

- Jam Keti, do zëvendësoj mësuese Julinë. Morët vesh, mora thoni.

Dea e gëzuar më kapi nga dora. Syri vigjilent i mësuese Ketit e pikasi në çast dhe tha:

-Në interes të mësimit do bëj disa lëvizje të nxënësve nëpër banka. Ja, për shembull, me nxënësin Bardhushi kush ka qenë më parë në bankë? 

-Unë,- kërceu cingla Berti.

-Shumë mirë. Ngrihu vajzë dhe shko në vendin e atij djalit dhe ai të vijë këtu,- urdhëroi mësuese Keti:-Hajt lëviz, na ikën ora e mësimit.

Largimi i Deas dhe ardhja cinglës Berti më trishtoi. Çuditërisht me mua ndryshimet përfunduan në klasë. Mësuese Keti u rehatua në karrige dhe vështroi klasën e kënaqur. Vendosi me ceremoni syzet e mëdha optike dhe zë kumbues bëri apelin e nxënësve. Kur erdhi radha te emri im, zëri iu bë i rëndë dhe ton zgjatur si oshtimë:

-Altin Bardhi...i...i...i!

-Këtu,- brofa në këmbë.

Ajo rrëzoi syzet mbi hundë. Më këqyri sikur më shihte për herë të parë dhe mërmëriti:

-Ah, je ti bankës! Ulu.

S’e kuptoja përse mësuese Keti kërkonte të grisej me mua, nxënës me nota shumë të mira dhe jo mbetës si cingla Berti që fut gishtat në hundë, i bën qyret topka dhe gjuan shokët e klasës. 

Dy orët e para mësuese Keti bëri pyetje të shpejta, kontrolli. Ngrija dorën, por ajo s’i hidhte sytë nga unë, pyeste nxënësit e tjerë, vinte nota të mira dhe mërmëriste e kënaqur:

- Shumë mirë, shumë mirë.

Me thënë të drejtën fillova të ndjehesha i shkujdesur, më la të qetë. Në pushim Dea mu afrua dhe, mu lut të përsëritnim së bashku mësimin. Më tha, mos mërzitem. Bëra një lëvizje me dorë gjoja i shkujdesur, por unë e dija sa e ndjeja ikjen e saj. Në orën e tretë, në lëndën e leximit për detyrë kishim të komentonim një skicë të një tregimtari të realizmit socialist që bënte fjalë për të varfrit dhe të pasurit.

Mësuese Keti mëshoi me dorën e mbledhur grusht mbi faqen e hapur të librit të leximit dhe foli me ton solemn:

-Kush do na flasë për realitetin e hidhur, gjakatar, të regjimin e kaluar hë, kush!?- shikimi i brodhi në klasë, u ndal te unë:- Ja, ti Bardhushi...i...i...i për shembull ç’ mund të na thuash.

Me shumë dëshirë brofa në këmbë. E kisha mësuar për qejf skicën, e doja me shpirt letërsinë, adhuroja shkrimtarët dhe poetët. Nisa të flisja me pasion për autorin, jetën, për temën dhe idenë.

-Mirë, mirë,- më ndërpreu mësuese Keti:- E shoh, ke mësuar, qenke dhe nxënës i mirë. Por dua më konkretisht, ta ilustrojmë, të dalë kuptimi i plotë: Përse borgjezët pinin gjakun popullit fukara, hë?!

-Ishin borgjezë..,- mërmërita.

-Shumë mirë, ishin ujqër borgjezë... Familja juaj ka qenë borgjeze, apo jo?

-Nuk e di...

-Nuk e di! Prindërit e tu kanë qenë borgjezë si të tjerët, të ligj, të pamëshirshëm. 

S’fola. Klasa heshte. Gjendje e nderë. Mësuesja përfshiu klasën me shikim të rëndë dhe vazhdoi:

-Më thuaj ti Bardhushi...i...i...i, si ja pinte gjakun popullit fukara, familja juaj?

Mu tha pështyma në fyt. Nuk di që prindërit e mi të kenë pirë ndonjë gjak! Babai i sëmurë, nëna shpirt njeriu, i vjen keq të vrasë një vizë. Familja ime është e këputur s’ka ku të vejë! U linda i varfër. S’ kam pirë një herë një lotkë qumësht, të ha një fetë bukë të bardhë me gjalpë dhe reçel si Dea dhe cingla Berti. Nga varfëria e mjerimi u sëmur babai dhe motra. Im atë çuditërisht mburret me të shkuarën e familjes sime, thotë: ’Nëse quhet qyteti ynë qytet: ‘Parisi i vogël’, me fytyrë evropiane, në radhë të parë merita i përket familjes sonë, për dhuratat e shumta që i bëri. I dhuroi qytetit spitalin të kurohet, liceun të arsimohet, bibliotekën të kulturohet, katedralen të falet të lehtësojë shpirtin...’ 

-Fol!- më shungulloi koka:- Tregoji, thuaji klasës, ndryshe ke njësh të madh.

Më vinte të bërtisja, të qaja. Por s’ duhej të bërtisja dhe as të qaja. Klasa më sillej rrotull dhe fytyrat e shokëve dhe shoqeve të klasës gjithnjë e më tepër sa vinin dhe deformoheshin. O zot, vetëm zali mos më bjerë. Nuk dua të qeshin me mua. Më dridhej i gjithë trupi. Ajo shpif, shpif si dreqi. Le të verë njëqind njësha, një milion, një miliard. Prindërit e mi janë më të mirët e zemërbardhët në botë. Një lëmsh i madh mu mblodh në fyt. Përse më torturon mësuesja Keti me uniformë kaki, çfarë i kam bërë unë dhe prindërit e mi?

-S’dashke të flasësh, hë!- zë tmerrësisht i ashpër:- Ke njësh të madh. More vesh, mora thuaj. Ulu!

U mata ta kundërshtoja, ndjehesha i pafuqishëm. Nuk e di ku u ula, cingla Berti më shtyu, gati u gremisa. U ktheva, e pashë me egërsi. Koka më gjëmonte, më vinte të vjellja. S’më rihej në klasë dhe zilja vononte të binte. Më në fund... Rrëmbeva çantën dhe pa parë majtas dhe djathtas u turra jashtë. Zemra rrihte me furi, më dukej sikur do shkulej prej gjoksit dhe do binte përdhe ne korridorin e pistë të shkollës. U ndala një moment të mbushesha me frymë. Pas meje dëgjoj hapa të shpeshta, dikush në kapi nga bërryli. Ishte Dea e përskuqur.

-Ua moj nëne sa turp! Sa tmerr! Qenke gjakpirës, borgjez i keq dhe unë s’e dija! S’ jemi më miq, ta dish.

Më ktheu shpinën. Iku.

Uh moj Dea e ëmbla ime dhe ti, më duhesh tani! Më dhe fshikullin e fundit të ndëshkimit. Doja të qaja, do vdisja po mos nxirja dertin, por s’ duhej të qaja...

Comments (3 posted):

Guri Naimit D(Dh Xh) on 08/01/2019 20:51:51
avatar
Mora vesh...dhimbie femijnije kujtoj..
(Komunikim konfidencial)
I nderuari Kristaq,sa kete emrin Tuaj te skalitur ne zemer mes miqve te mij,qe dhe nuk i kam me prane,vecanesrisht vellezerit;Stavri,19 vjec Partizan e Kriston 15 vjecar,pare me bomba ne duar ..Teksa ballistet na digjnin shtepine, Qershor 1944-ter.)Nje jete puntor ne fabriken e tullave Vore,ne pleqeri,Ai persekutuar(1985)..nje jete puntor,ne 2011 ndare nga jeta.
*Faleminderit Kristaq Turtulli,ne keto vite pleqerie dhe ne emigracion,me Ju, jam,si me te gjithe..KRISTAQET;Ne krah te djathe Tuajin do ve Kristo Mertirin, gazetar sa pene si Ju,BESNIK i atdheut. (jo si une,bere LAVIERES i GLOBIT...Ku s'te cojne femijet..me kohen qe po perjeton vendi yne-fatkeqesisht).
Me lejo te shkruaj ca rjeshta;kujtime femijnije,atje ne Zavalanin e Dangellise Naimjane,kaluar 12 vjet femijnine(1936 qershor lindur),me tmerret e luftes nazi-fashiste,me Ballisto-zogistet e vendit.Mallkuar qofshin..djegur shtepine.
...Ate dite,fund Qershori1944,nuk e ngaterroj,une * vjecar,prane babait ne agoni,pas torturave balliste,ne prere te tij,shihia si digjej shtepia dykatshe, sa perfunduar 2 vjet me pare..("5 Maj 1942-Usta;Mihal Jano Zavalani"-shkruhej ne nje pllake guri e vetemia dashmi, mbetur ne ate shtepi germadhe...(skalitur duart e djalit partizan Stavri,19 vjecar),qe per shkak te tij djegur,pse Aishkuar partizan,Balli djegur shtepine..
C'te te them i nderuar mik,bir i asaj famile atdhetare"Turtulli"e viteve te Rilindies,si gjyshi Yne.Ti i di me mire se une keto historira te dhimbeshme...
U dogj shtepia jone bashke me te nje bashkrfshatri fukara,(Rushani Tahirit) dhe ky Partizan me tim Vella.
Si te mos mjaftonte kjo,dhe dy dhi qe kishim ne shtepi,i moren e i theren sa i poqen ne sy tone,duke festuar "fitoren" krah gjermanet..(dihet si perfundoi, forcat partizane ua dhane pergjigje qe meritonin;cliruan vendin.. ..Ne femijet nisem shkollat e hapura mes flakeve te luftes.Te pa harruar per mua mesuesit e pare: Llukan L Xhoga,Muharrem Skenderi -"Mesues i merituar"nderuar pas vdekies, sa mesuesi Rashat Shehu,nga Gjiroksatra me NENEN e tij Hanko,nje nikoqire gjirokastrite..mes nenave tona.
Ajo shkolle dhe kujtimet e dhimbeshme, me hapen rruget e jetes mua jetimit,sa gjithe femijeve te fshatit.Une fal vella Stavrit,ish Partizan,bere nje kuadro dretuesit e pare nje jete,i Rindetimit dhe ndertimit te vendit.Kush nuk enjihte Stavri Mihalin(Xhoga),qe puntoret e hekurudhave te para sa hidrocentraeve, ate e therrisnin"BABA",ani se ai,femija e tyre.Me 1998ndare nga jete me te medha rrespekte;kreret e Partise Tiranes(jo Partia..)e perjashtuan e rradhet e saj qe me 1952.Ai dinjitoz i kreu detyrat ndaj atdhet.Urdherrat dhe medaliet e luftes e te punes,bejne krenare,femijet dhe kush e ka njohur.
**I nderuar Kristaq,sa botuesit e kesaj Gazete,Ju falenderoj sa beni,me shkrimet tuaja atdhetare.UNITETI na DUHET jo PERCARIA si po veprohet aktualisht.
Gezuar vitin e Ri,dhe mirupafshim ne atdheun tone me Korcen "Parisi I vogel" dikur.. sot vertet PARIS.
Me fal,si 83 vjecar, nxjerr dhimbiet nje jete.
Viti i Mbare 2019ta-Kosove-Shqiperi..

Toronto o8-01-2019 Guri Naimit D.
Aliaj M on 09/01/2019 10:51:03
avatar
Tregim i shkruar bukur qe te zgjon nje ndjenje te thelle trishtimi per kete atdhe qe me tmerrin e luftes se klasave krijoi kaq shume fatkeqesi sa sot vihet ne dyshim edhe idenditeti yne kombetar. Brezi yne qe i hoqi ne shpine keto prapesi, nuk duhet te heshte. Vertet qe e keqja s'ka fund dhe populli po kalon nga cgenjimi ne cgenjim, por p[r k[to tema, nuk duhet te ndalet pena. Urime Kristaq
Kristaq on 10/01/2019 20:22:01
avatar
Të nderuar miq Dhimitër Xhoka dhe MUrat Aliaj, ju përshendes dhe ju falenderoj që mundësuat leximin e tregimit tim, për impenjimin dhe për fjalët e ngrohta. Ju uroj nga zemra paçi shendetdhe gjithë të mirat. Nga mot gëzuar.

Post your comment comment

Please enter the code you see in the image:

  • email Email to a friend
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Rate this article
0
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1
...
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1