Newsletter
Email:
Poll: Letërsia
Cili është lloji juaj i preferuar i letërsisë?
Home | PERKTHIME | Ne thjesht vallzojmë. Keshtu bënte Campbell me muzikën e sferave!

Ne thjesht vallzojmë. Keshtu bënte Campbell me muzikën e sferave!

Font size: Decrease font Enlarge font
image Josef Campbell

Sot në mëngjez, trokiti në kujtesë mesazhi i Astrit Lulushit, autori i "Kalendarit Historik":  

:) 26 Mars lindi Joseph Campbell, mitologjist amerikan, shkrimtar dhe pedagog i njohur për punën e tij në mitologjinë krahasuese. Vepra e tij mbulon shumë aspekte të përvojës njerëzore. Filozofia e tij është përmbledhur shpesh në thënien; “Ndiqni lumturinë tuaj”. Joseph John Campbell vdiq më 30 tetor 1987.

Në fat si perkthyes i "Power of Myth", botuar nga "Milosao", ofrojmë parathenien e ketij libri, nga bashkëbiseduesi i Campbell, Bill Moyers. F.M.

 


Ne thjesht vallzojmë. Keshtu bënte Campbell me muzikën e sferave!

 

 

Në vend të paraqitjes

Bill Moyers

 Kishin kaluar javë prej vdekjes së Josef Campbell dhe ai më kujtohej kudo ku isha engado që kthehesha.

Duke dalë prej metrosë në Times Square dhe ndjerë energjinë e vrundulltë të turmës, buzëqesha me veten duke sjellë ndërmend imazhin që ishte përvijuar prej Campbellpikërisht aty. “Inkarnimi më i fundit i Edipit, vazhdimi i romancës ‘Bukuria dhe Bisha’, ndodhi kësaj pasditeje vonë në qoshkun e Street 42 me Avenue 5, duke pritur të gjelbërtën në sinjalet e trafikut!”

Në premierën e filmit të mbramë të John Huston, “The Dead”, bazuar në një tregim të James Joyce, mendova sërish për Campbell. Njeri nga librat e tij të parë, të rëndësishëm, ishte “çelës” për të hyrë në misterin e “Finnegans Wake”. Grave and constant, mortaliteti, kalimi i vjetëve dhe idea se të gjithë do vdesim, që Joyce e shihte si ‘misterin në jetën dhe në vuajtjen njerëzore’, Joseph Campbell e cilëson temë principale të mitologjisë klasike. “ Shkaku sekret i të gjithë vuajtjeve të njerëzve,” thoshte ai, “është të qenit të vdekshëm, që është edhe kushti i parë i jetës. Kjo s’mund të mohoet, teksa jeta mbetet për tu afirmuar.”

Një herë, teksa diskutonim subjektin e vuajtjes, ai përmendi njëherazi Joyce dhe Igjugarjuk. “Kush është Igjugarjuk?”, e pyeta unë, duke u rrekur të imitoj sidosi shpiptimin e emrit prej tij. “Oh,” ia bëri Campbell, “ishte ai shamani i fisit eskimez Caribou në veriun Kanadez, që u rrëfeu vizitorëve europianë se vetëm mençuri evërtetë ‘jeton përtej njerëzimit, në atë vetminë madhështore që mund të arrihet vetëm përmes dhimbjes. Privimi dhe vuajtja, vetëm këto, na hapin mendjen për gjithë sa është fshehur tek të tjerët.’”

“Natyrisht...”, thashë unë, “Igjugarjuk.”

Joe e la të kalonte heshtur injorancën time. Kishim pushuar së ecuri. Sytë e tij sikur ishin ndriçuar, teksa shtoi: “A mund ta përfytyrosh një mbrëmje të gjatë, përqark zjarrit, me Joyce dhe Igjugarjuk? Oh, sa do doja të isha atje...”

Campbell vdiq përpara përvjetorit të 24-të vrasjes së John Kennedy, tragjedi që ai ekishte diskutuar në terma mitologjikë gjatë takimit tonë të parë, vite më parë. Teksa melankolia e përkujtesës kthehej sërish, hyja në bisedë me fëmijtë e mi, të rritur tashmë, në lidhje me refleksionet e Campbell. Funeralin solemn shtetëror për Kenedin ekishte përshkruar si “një ilustrim të shërbimit të epërm ritual të një shoqërie,” duke evokuar rrënjët e temave mitologjike si nevojë njerëzore. “Ishte një rast i ritualizuar i nevojës më të madhe sociale,” kishte shkruar Campbell. Vrasja publike e një presidenti, “përfaqësimi i tërë shoqërisë sonë, organizmit të gjallë social pjestarë të së cilit ishim ne, në një moment thellësisht spiritual, kërkoi një rit kompensues për të rikrijuar ndjesinëe solidaritetit. Këtu u shfaq kombi i pazakonshëm, shndërruar gjatë atyre katër ditëve në një komunitet unanim, të gjithë bashkë duke marrë pjesë në të njëjtën mënyrë, njëkohësisht, në një ngjarje simbolike të vetme.” Ai u shpreh se ishte “e para dhe evetmja gjë, në llojin e vetë, në kohë paqe, që i kishte dhënë ndjesinë e të qenit pjestar,member, i tërë këtij komuniteti si komb, lidhur një i vetëm në syrin e një riti thellësisht të rëndësishëm.”

Atë përshkrim e kujtova gjithashtu kur njeri nga kolegët e mi u pyet prej një mikeshe, në lidhje me bashkëpunimin tonë me Campbell: “Përse, vallë, kjo nevojë juaja për mitologjinë?” Dukej se ajo i mbahej një opinioni modern të ngritur ndërkohë, sipas të cilit “tërë kjo lëndë dhe këta zota Grekë” janë të pa-lidhje me kushtet e njeriut sot. Ajo çfarë nuk dinte – më saktë: ajo çfarë të shumtët sot nuk dinë- është që pikërisht të mbeturat easaj “lënde”, konfigurojnë muret e brendshëm të sistemit të besimit tonë, siç coprat ethërmiat e një poçi të thyer në një zbulim arkeologjik. Por, kujtohemi se, teksa jemi qenie organike, ka energji në tërë këtë “lëndë”. Ritualet evokojnë pikërisht këtë.

Merrni parasysh paraqitjen dhe pozicionin e gjyqtarit në shoqërinë tonë, funksion që  Campbell e shihte në terma mitologjikë, jo thjesht sociologjik. Nëse paraqitja e tij do të ishte thjesht një “rol”, gjyqtari do duhej të shkonte në gjykatë me ndonjë kostum gri, në vend të rrobes së zezë magjistrale, autoritative. Ndaj dhe ligji, për të ngritur autoritetin përtej thjesht presionit a kërkimit të bindjes, e pa të udhës që pushteti – pra edhe dukjae gjyqtarit- duhej ritualizuar, mitologjizuar. Kështu duhet bërë edhe me të shumtën ejetës sot, thoshte Campbell, që nga religjioni dhe lufta, tek dashuria dhe vdekja.

Duke shkuar për në punë më këmbë, një mëngjes, pas vdekjes së Campbell, ndalova përpara një dyqani videosh ku, në një monitor në dritare, ishin duke u shfaqur skena nga “Star Wars” të George Lucas. Qëndrova, duke menduar kohën kur me Campbellkishim parë së bashku filmin “Skywalker Ranch” të Lucas, në Kaliforni. Lucas dheCampbell qenë ndjerë miq të mirë dhe producenti, duke ndjerë një lloj borxhi ndaj veprës së Campbelle ftoi akademikun të shikonte trilogjinë e “Star Wars”. Campbell u ngëzëllye temave dhe motiveve të antikitetit, shpalosur në ekranin e gjerë përmes imazheve të fuqishëm bashkëkohës. Në këtë vizitë të veçantë, duke iu gëzuar sërish rreziqeve të mëdha dhe heroizmave të Luke Skyëalker, Joe u gjallërua teksa po fliste për atë se si Lucas “kishte krijuar spiralen më të re dhe më të fuqishme” në historinë klasike të heroit.

“Dhe cila është ajo?” pyeta unë.

“Ajo që thotë Gëte te Fausti, por që Lucas e ka veshur me idiomën, shprehjen dhe artikulimin modern- mesazhi që teknologjia nuk na shpëton dot. Kompjuterat tanë, mjetet tona, makinat tona, nuk janë të majftueshme. Do duhet të mbështetemi në intuitën tonë, në qenien tonë të vërtetë.”

“A s’është kjo një provokim apo abuzim ndaj arsyes?” thashë unë. “Dhe, mos jemi duke shpërdoruar një tërheqje të pakujdesshme ndaj arsyes, siç duket...?”

“Kjo s’ka të bëj me atë që quhet udhëtimi i heroit. S’është fjala për mohim të arsyes. Përkundrazi, duke kapërcyer pasionet e errësirës, heroi simbolizon mundësinë tonë për të kontrolluar egërsinë irracionale brenda nesh.” Campbell kishte përjetuar e vuajtur së thelli, në raste të tjerë, dështimin tonë “për të pranuar së brendshmi urinë e ngasjen për mishin e gjën’ e gjallë”, ngasje e lindur, primitive, tek natyra njerëzore. Ai e përshkruante udhëtimin e heroit, jo si një akt kurajoz, por si jetë të jetuar në vetë-zbulim, dhe shtonte se “Luke Skyëalker s’ishte kurrë më racional se kur gjeti brenda vetes burimin ekarakterit për të takuar destinimin e tij.”

Ironikisht, për Campbell, fundi i udhës së heroit nuk është ekzaltimi, glorifikimi i heroit. “Fundi është,” tha ai në njerën nga leksionet, “jo për të identifikuar dikë me ndonjë nga figurat apo fuqitë që përjetoi. Praktikuesi asket i jogës indiane, duke u përpjekur esakrifikuar për shpëtimin e lirinë, e identifikon veten me Dritën dhe nuk e mendon kurrë kthimin pas. Askush, me dëshirë për shërbim ndaj të tjerëve, s’do t’ja lejonte vetes një shpëtim të tillë. Qëllim i fundit i kërkimit s’ka për të qenë as shpëtimi dhe as ekstazia për veten, por mençurimi dhe fuqia për tu shërbyer të tjerëve. “Njeri nga shumë dallimet midis Famozit (celebrity) dhe Heroit, thoshte Campbell, është që i pari jeton veç për veten, teksa tjetri vepron për t’i sjellë të mira shoqërisë.

Joseph Campbell e afirmon jetën si aventurë.

Në ferr me të,” tha ai, kur mentori i tij në universitet u rrek ta mbante Campbell-in brenda një curriculumi të ngushtë akademik. Ai hoqi dorë prej qëllimit të një doktorate dhe shkoi nëpër pyje për të lexuar. Vazhdoi tërë jetës së vetë të lexonte libra për botën: antropologji, biologji, filozofi, art, histori, religjion. Vazhdoi tu kujtoj të tjerëve se shtegu i sigurt nëpër këtë botë shkon përmes faqeve të printuara, të librave.

Pak ditë pas vdekjes, mora një letër nga një ish studente e tij, që tashmë kontribuonte në nxjerrjen e një reviste të madhe. Pasi kishte ndjekur seritë në të cilat kam punuar meCampbell, ajo më shkruante për të ndarë vlerësimin për atë njeri, “atë ciklon energjie që derdhte përgjatë tërë atyre mundësive intelektuale” për studentët që “mbeteshin pa gojë në klasat e tij” në kolegjin “Sarah Lawrence”. “Teksa të gjithë e dëgjonim të mrekulluar,” shkruante ajo, “ megjithatë, një ditë sikur hezituam për ngarkesën e madhe të detyrave të shtëpisë që ai na dha. Më në fund, dikush prej radhëve tona “u ngrit”, u shpreh kundër tërë asaj mase voluminoze literature të sugjeruar. ‘Profesor, unë ndjek edhe tri kurse të tjerë, siç mund ta dini, dhe secili prej tyre më ofron lexime dhe detyra shtëpie. Si ka mundësi të prisni që unë t’i plotësoj tërë këto kërkesa brenda një jave?’

Campbell ia kishte krisur të qeshurës. Ishte i mrekulluar nga përpjekja që bënin studentët, “por ju keni tërë pjesën tjetër të jetës për t’i plotësuar këto lexime!’, u tha ai.

Ish-studentja e tij e mbyllte letrën duke më shkruar se “ende nuk i kishte përfunduar leximet, sepse nuk mbarojnë shembujt e jetës dhe të veprës së tij.”

Gjithkush mund të krijoj një ide për impaktin që ai dha, qoftë edhe vetëm përmes shërbimit përkujtues që u mbajt në Muzeumin e Historisë së Natyrës në Nju Jork.

I ardhur aty, qysh kur ishte fare i ri, qe tërhequr menjëherë prej maskave dhe skulpturave monumentale, të larta, realizuar nga Indianët e brigjeve veri-perëndimore të Amerikës së Veriut dhe Kanadasë, kryesisht në dru bredhi të kuq. Kush i bëri këto,? nisi të vriste mendjen, cili është kuptimi i tyre? Nisi të lexonte gjithçka që mundej për Indianët, mitet e legjendat e tyre. Prej kur ishte dhjetë vjeç, u vu në udhën e kërkimeve, që e bënë njerin nga prijësit akademikë të mitologjisë, dhe njerin nga mësuesit më interesantë të kohës: është thënë se “ai mundi t’i ngjallte eshtrat e folklorit dhe antropologjisë”.

Tanimë, në ceremonialin përkujtues në këtë Muzeum ku në tri të katërtat e një shekulli të tërë imagjinata e tij e hershme vazhdoi të ngacmohej, njerëzit u bashkuan për të nderuar kujtimin e tij. Ndoqën një performancë prej Mickey Hart, njeriu me daulle (xhaz) i grupit të rokut “Grateful Dead”, me të cilin Campbell ndante kënaqësinë me ritmet. Robert Bly luajti në chembal dhe lexoi poezi kushtuar Campbell. Ish studentë folën, siç bën edhe të tjerë miq e shokë të kohës pasi doli në pension dhe shkoi në Havai me gruan e tij, valltaren Jean Erdman. Më e madhja shtëpi botuese e Nju Jorkut kishte përfaqësuesin e saj, por ndodheshin aty edhe shkrimtarë e akademikë, të vjetër e të rinj, që kishin gjetur ndërruesin e rrugëtimit të tyre tek Joseph Campbell.

Dhe gazetarët. Unë vetë isha përqëndruar tek ai, tetë vite të shkuara, kur nën një nismën time, nisa përpjekjen për t’i sjellë në TV mendjet e gjalla të kohës. Dy broshura  për të ofroheshin aty, në muzeum, dhe prezenca e  vazhdueshme në ekran bëri që më shumë se katërmbëdhjetë mijë njerëz të kërkonin zbardhjen e bisedave me të. Ndaj dhe premtova solemnisht që do të vazhdoja të shkoja pas tij, sërish, kësaj here për një eksplorim më sistematik dhe të hollësishëm të ideve të tij.

Ai shkroi dhe editoi rreth njëzetë libra, më shërbeu si mësues në përvojën time, si pasurie rrallë në njohjen e botës dhe në imazhet e gjuhës, dhe unë do doja që edhe të tjerë ta përjetonin këtë eksperiencë me një mësues si ai, gjithashtu. Kështu, dëshira për të ndarë këtë thesar të njeriut që inspiroi serinë e PBS time (Public Broadcasting Service) dhe këtë libër.

Një gazetar, siç thuhet, i gëzohet një license për tu arsimuar në shkolla publike; ne jemi me fat në mundësinë t’i kalojmë ditët tona në kurs të vazhdueshëm edukimi, edhe si të rritur. Por, askush s’më ka mësuar mua më shumë se Campbell dhe kur ia thashë atij, dukej se i duhej të përballonte përgjegjësinë për çfardo rridhte prej pasjes mua nxënës. Qeshi dhe citoi një Romak të vjetër: “Fatet prijnë atë që do; atë që nuk do që fatet ta tërheqin zvarrë.”

Ai mësonte, siç mësuesit e mëdhenj mësojnë, përmes shembullit të vetë. Nuk ishte mënyrë e tij të përpiqej të fliste me dikë për gjithçka (përveç një rasti, kur ai i shkoi pas Jean, të martohej me të!). Predikuesit gabojnë, thoshte, duke dashur të flasin me njerëzit mbështetur tek besimi; më mirë të shpërfaqin rrezatimin e zbulimit të tyre vetiak.”

Si e shfaqte ai gëzimin për të mësuarin dhe për jetën? Matthew Arnold besonte që kritika më e madhe është “të dish më të mirën e njohur dhe menduar në botë, dhe përmes shndërrimit të saj në të vërtete të kohës dhe të ideve të reja.” Kjo është ajo qëCampbell bënte. Ishte e pamundur ta dëgjoje- vërtetë ta dëgjoje atë- pa kuptuar në vetëdijen tënde më të thellë një joshje të re jete, rritjen e imagjinatës tënde vetiake.

Ai binte dakord që “idea prijëtare” e punës së tij ishte të gjente “të përbashkëtën, ngjashmërinë e temave në botën e miteve, duke u orientuar për një kërkim konstant në psikikën njerëzore dhe për fokusim ndaj principeve të thella.”

“Ju e keni fjalën për kërkimin e kuptimit të jetës?” e pyeta.

“Jo, jo, jo,” tha ai. “Për eksperiencën e qenies gjallë.”

Isha shprehur se mitologjia është një hartë e brendshme eksperience, skicuar prej njerzve  që e kanë përshkuar atë udhë. Dyshoja se ai do të bashkohej me këtë përcaktim prozaik gazetaresk. Për të, mitologjia ishte “kënga e universit”, “muzika esferave” – muzika që vallzojmë edhe kur nuk arrijmë të saktësojmë tonin. Jemi duke dëgjuar refrenin e këngës, “nëse dëgjojmë me kënaqësi të ftohtë për mumbo jumbo-t, gjepurat e ndonjë doktori magjistar në Kongo, lexojmë me ekzaltim të kultivuar përkthimet prej soneteve të Lao-tsu, hera herës thyejmë guackën e ashpër të një argumenti të Aquinas, ose kapim befas shkëlqimin e kuptimit të një përralle bizare me gjigand Eskimez.”

Ai imagjinonte që ky kor i madh kakofonik filloi kur para-ardhësit tanë të hershëm nisën të rrëfejne ngjarje për njeri tjetrin, në lidhje me kafshët që vrisnin për ushqim dhe për botën e mbinatyrshme, ku kafshët shkonin pasi vdisnin. “Atje përtej, diku,” përtej fushëpamjes së ekzistencës, ishte “zoti i kafshëve të pyllit”, që mbante fuqinë mbi jetën dhe vdekjen; nëse dështonte të kthente mbrapsht bishat për tu sakrifikuar sërish, gjahtarët dhe familjet e tyre do të vuanin urie. Kështu, shoqëritë e hershme mësuan që “esenca e jetës është që ajo gjallon duke vrarë dhe duke u ushqyer; ky është misteri i madh me të cilin mitet kanë të bëjnë.” Gjuetia bëhej rituali i sakrifikimit dhe gjuetarët, në kthim, performonin aktet e shpërblimit, kompensimit për shpirtrat e ikur të kafshëve, duke shpresuar t’i kandisin që, në kthimet e tyre të mëvonshme, të sakrifikoheshin sërish. Bishat e pyllit janë vështruar si emisarë prej botës tjetër, që Campbell vinte në përfundimin se “një akord i mrekullueshëm, magjik” ngrihej mes gjuetarit dhe gjahut, sikur të ishin kyçur në një cikël vdekje “të pa-kohë, mistik”, varrosur dhe ringjallur. Arti i tyre- pikturat në muret e shpellave- dhe literatura gojore dhanë formën për impulsin që ne tani e quajmë religjion.

Teksa këta njerëz të hershëm ktheheshin prej gjuetisë për tek mbjellja, në të njëjtën kohë ndryshonte edhe ajo që tregonin, për të interpretuar misterin e ndryshimit të jetës. Tashmë, fara bëhej simboli magjik i ciklit të pafundmë. Bima vdiste, varrosej, por fara esaj lindtte sërish. Campbell magjepsej se si ky simbol ishte gjetur dhe ngritur prej religjioneve të mëdha të botës si shprehje e të vërtetës së përjetshme- prej vdekjes vjen jeta, ose siç ai e shprehu: “Prej sakrificës, zgjedhja juaj.”

“Jezus kishte syrin,” thoshte ai, “që pa atë realitet të magjishëm në farën e mustardës.” Ai do citonte fjalët e Jezus prej gospelit të John- “Vërtet, vërtet, unë pashë në ju, përveç një kokrre gruri prej drithrave, që bje aty nën tokë dhe vdes, mbetet e vetme; por nëse vdes, lindë shumë frute” dhe, në frymëmarrjen tjetër, Kurani: “Vërtetë menduat se mund të hyni në Kopshtin e Lumturisë pa të tilla prova dhe sakrifica, përmes të cilave kaluan këndej edhe ata përpara jush?”

Campbell kalonte hera herës përmes kësaj literature të shpirtit, duke përkthyer të shkruarat prej Sanskrishtes në Hindu, dhe vazhdonte të mblidhte shumë histori të kohës, të cilat i shtonte në urtimat e antikitetit. Një histori të cilën e pëlqente aq shumë, tregonte për një grua të shqetësuar që erdhi tek një shenjt Indian dhe tek I Urti Ramakrishna, duke thënë: “Oh, Mjeshtër, s’po mund të bindem që Unë e Dua Zotin.” Dhe ai i  tha: “Pra, nuk paska asgjë, që e dashuroni?” Kësaj pyetje ajo u përgjigj: “Nipi im i vogël.” Dhe ai vazhdoi pohimin e saj: “Atje është dashuria jote dhe shërbimi ndaj Zotit, në dashurinë dhe shërbimin për atë fëmijë.”

“Dhe atje, thoshte Campbell, është mesazhi i lartë i religjionit: ‘Sa më shumë që ju ekeni bërë këtë, deri tek më të voglën nga këto...’”

Si spiritualist, ai gjeti në literaturën e besimit principet që ishin vlera të përbashkëta të shpirtit njerëzor. Por, ato duhet të ishin shliruar prej pengut fisnor, mbetur në Lindjen eMesme dhe në Irlandën e Veriut sot- burim i mungesës së respektit dhe agresivitetit.

Imazhet për Zotin janë të shumtë, thoshte ai, duke i quajtur ato “maska të përjetësisë” që njëherazi mbulojnë dhe shfaqin “Fytyrën e Lavdisë”. Ai donte të dinte përse Zotit i duhej të kishte maska të ndryshme në kultura të ndryshme dhe, më tej, si ndodhte që subjekte të krahasueshme, të përafërta, mund të gjenden në këto tradita të ndryshme- rrëfime për krijimin, lindjet virgjër, inkarnimet, vdekja dhe ringjallja, ardhja e dytë dhe ditae gjykimit. Ai pëlqente thellësinë dhe urtësinë e doktrinës Hindu: “E vërteta është një; të urtët e adresojnë në shumë emra.” Tërë emrat tonë dhe imazhet e Zotit janë maska, thoshte ai, duke i kushtuar rëndësi realitetit të mbramë që, si përcaktim, shkon përtej gjuhës dhe artit. Një mit është një maskë e Zotit, gjithashtu – një metaforë ngaqë mbështetet përtej botës së dukshme. Pavarësisht diferencave të traditave mistike, thoshte ai, ato janë në harmoni në thirrjen që bëjnë për një vetëdije sa më të thellë në vetë aktin e jetës. “Mëkat i pa-falshëm, në librat e Campbell, ishte ai i indiferencës, neglizhencës, i të mos qenit i shqetësuar, i gjendjes apatike.

Nuk kam takuar askënd, që mund ta rrëfente më bukur një histori. Duke dëgjuarCampbell, tek fliste për shoqërite fillestare, ndjehesha i zhvendosur diku në hapësira të gjera, nën harqe madhështorë të qiellit të hapur, në pyje të dendur, nën strehët epemëve, dhe fillova të kuptoj se si shpirti i Zotit rridhte në secilën prej rrymave ajrore prej maleve, dhe që tërë bota lulëzonte  si një vend i bekuar- mbretëria e imagjinatës mitike. Dhe unë pyesja: Tani që ne modernët e kemi zhveshur tokën prej mistereve të saj- dhe kemi bërë, sipas përshkrimeve të Saul Bellout, “një shplarje të besimit” – si do mund të lulëzojë imagjinata jonë? Prej filmave të Hollivudit dhe atyre të përgatitura thjesht për ekranet e TV-së?

Campbell nuk ishte pesimist. Ai besonte që ekzistonte “një pikë e urtësisë përtej konfliktit të iluzionit dhe të vërtetës, prej së cilës jetët mund të kthehen sërish bashkë. Kërkimi dhe gjetja e kësaj pike “është problemi i parë i kohës.”

Në vjetët e tij të mbramë, ishte duke vuajtur për një sintezë tjetër të shkencës dhe shpirtit. “Ndryshimi, kalimi, ngritja nga një vështrim gjeocentrik në atë heliocentrik,” shkroi ai pasi astronautët prekën Hënën, “duket se e zhvendos njeriun nga qendra- dhe qendra duket shumë e rëndësishme. Spiritualisht, qendra është aty ku shikimi është. Qëndro në lartësi dhe vështro horizontin. Qëndro në Hënë dhe vështro tërë tokën duke u ngritur- madje, përmes televizionit, në dhomën e ndenjies.” Rezultati është një zgjerim i paprecedent i horizontit, që do të mund tu shërbente në moshën tonë, siç mitologjitë antike bënin në kohën e tyre, për të pastruar e dizinfektuar dyert e perceptimit “të befasisë e kuriozitetit, njëherësh tmerrues dhe fashinues, të vetes sonë dhe të universit.” Ai argumentonte që nuk është shkenca që zbeh qenien njerëzore ose që na ka ndarë prej hyjnores. Përkundrazi, zbulimet e reja të shkencës “na ribashkojnë me antikitetin”, duke na mundësuar të njohim e pranojmë në tërë këtë univers “një refleksion të magjishëm të natyrës sonë më të thellë të brendshme, kështu që ne jemi vërtetë veshët e sytë e mendimet dhe shprehja e saj, ose, në terma teologjikë, veshët eZotit, sytë e Zotit, të menduarit e Zotit dhe Fjala e zotit.”

Herën e fundit që e pashë, e pyeta nëse akoma besonte – siç dikur kishte shkruar- “që, në këtë moment, ishim duke marrë pjesë në njerin prej kapërcimeve më madhështorë të shpirtit njerëzor për nga njohja, dija, jo vetëm të natyrës së jashtme, por gjithashtu të misterit tonë thellësisht të brendshëm.”

Ai u mendua për pak dhe u përgjigj: “Më madhështori ndonjëherë.”

Kur dëgjova lajmin për vdekjen e tij, e lashë mënjanë kopjen e “Heroi me një mijë fytyra”, që ai më kishte dhënë. Dhe mendova për kohën kur rashë për herë të parë në kontakt me botën e heroit mitik. Kisha humbur në atë librarinë e vogël publike, të qytetit ku isha rritur, kur rastësisht, duke gjurmuar në pirgjet e raftet e tyre, tërhoqa dhe vendosa mënjanë një libër që hapi befasitë për mua: Prometheu, vjedhja e zjarrit prej zotave për hir të rracës njerëzore; Jason, përballja me dragoin për të arritur tek Ari i Vjedhur; Kalorësit e Tryezës së Rrumbullaktë në kërkim të Kupës së Shenjtë. Por jo, derisa takova Joseph Campbell, të kisha kuptuar që Perëndimorët që pashë në mëngjezet e Të Shtunës, të ishin marrë borxh falas prej përrallave antike. Dhe që tregimet, që mësonim në shkollën e të Djelave, të korespodonin me ato të kulturave të tjera që njihnin e pranonin shpirtin e lartë të aventurës, kërkimin e vdekatarëve për të arritur realitetin e Zotit. Ai më ndihmoi të vëreja lidhjet, të kuptoja se si pjesët përkonin epërputheshin, dhe jo thjesht të kesh më pak frikë, por të mirëseardhësh atë

Comments (1 posted):

Astriti on 26/03/2018 17:28:17
avatar
Te falenderoj, Faruk, per kete shkrim te thekur, desha te them, pikerisht per kohen tone, kur thua se ndryshimi, sipas Campbellit, vjen kur njeriu del nga vetja (shkeputet nga egoja), kur kalon, ngrihet, zhvendoset nga qendra - dhe qendra eshte aty ku shikimi eshte.
Flm.
Astriti

Post your comment comment

Please enter the code you see in the image:

  • email Email to a friend
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Rate this article
5.00
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1
...
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1