Navigate archive
first first April, 2014 first first
Su Mo Tu We Th Fr Sa
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30
Newsletter
Email:
Home | TEMA | Mushkritë e plagosura të Atdheut

Mushkritë e plagosura të Atdheut

image Illo Foto

Esse ekollogjike   

                                          

                                                        

      Data  22 Prill  , me propozim të Presidentit Kenedi  , është shpallur “Dita e Tokës “.  Kjo festë merr kuptim praktik , që përcakton sa njerzit janë të shqetësuar për të  përmirësuar mjedisin e gjelbërt  rrethus . Pjesa e madhe e mjedisit të gjelbërt  jane   pyjet dhe kullotat .

          Përcaktimin  , më antishkencor , për pyjet , e ka bërë Stalini. Ai i ka quajtur pyjet “ari i gjelbër “. Ky është vlerësim thjesht komercial , por pyjet , vlerat eknomike  i kanë dytësoret , përballë  vlerës si prodhus të oksigjenit . Pyjet janë të lidhur  me kullotat , që ndajnë afërsisht sipërfaqe të barabarta . Pyjet dhe kullotat janë organizma të gjallë , të vetmet burime të inspirimit , për frymorët  e tokës . Ari është metal i vdekur .Kultura ekollogjike  e priftit Josif Visarianoviç ishte diku posht zeros . Me këtë nivel ekollogjik  maten dhe pushtetarët tonë të tranzicionit , siç do ta shofim në këtë shkrim .   

           Programet mësimore , qysh në moshën parashkollore u rrënjosin fëmijve idenë se pyjet dhe kullotat janë mushkritë e Atdheut . Kullotat janë njera gjysëm e mushkrisë . Sejcili shtet , me politakat e veta , kujdeset për mbajtjen shëndoshë të  mushkrive  kolektive të shtetasve të tij.Pasuritë pyjore janë magazina pa çelës të lëndës drusore , prandaj shteti ka krijuar një administratë pyjore të përforcuar  me mjete , me polici, që ka hierarkinë e saj  dhe natyrisht të armatosur . Shtete seriozë dhe të fuqishëm politikat e zhvillimit pyjor i kanë parësore . Shteti progresiv kanadez , gjethen e drurit më të rëndësishëm  pyjor, e ka bërë emblemë të flamurit .

       Shteti shqiptar ka trashëguar traditë të mirë , për mbarështimin pyjor .Ka arritur të ruhet baraspesha volumetrike në pylltari , që do të thotë harmonizim  midis rritjes dhe prerjes . Kjo baraspeshë  ka  disa dekada , që nuk funksionon , ndërsa dekada e fundit shënoi fundin e një masakre pyjore masive , kur kemi parasysh se u prenë dhe drurët e parqeve kombëtore , që konsiderohen me përkujdesje  dhe mbrojtje të veçantë .  Unë nuk jam i aftë të përshkruaj tërë këtë masakër , sepse do të duhen volume të tëra , por do të  jap  pak nga pasazhet e politikës  shtetërore , që lidhen me  politikën aktuale mjedisore . Më mirë për kërë event mund të shkruaj ndonjë poet , në bashkpunim me kompozitor dhe të përgatitin një elegji , për pyjet e zhdukur të vëndit tonë . 

        Shkak për ta shkruar këtë esse, u bënë dy ngjarje sinjifikative . Ministri aktual i mjedisit , mbajti një fjalim patetik në një auditor intelektual mjedisor në Vlorë, në muajin Mars  2013  . Më posht do t’i analizoj ekuivoket e këtij fjalimi , që quhet ambjentalist . Shkaku i dytë  është se   ish Ministri i mjedisit, Profesor Xhuveli ,  ka shkruar një libër me titullin intigrus  “ Shqiptarët dhe bimët “ . Këtë libër do ta lexoj , sa të më krijohet rrasti më i parë . Këto , që kam mësuar nga zhurma mediatike , që është bërë për këtë libër  , më mjaftojnë , për shkrimin e sotëm . Nuk kisha besim se Profesor Xhuveli do të shkruante një libër  të saktë , jo thjesht për paaftësinë e tij në fushën e krijimtarisë publicitare , por për faktin se nuk ka gjë pozitive , për t’i thënë  shqiptarve . Njerzit duhet të shkruajnë  edhe përvoja negative ; por unë gjykoj se  qoftë dhe një shkrim i thjeshtë , nuk është statistikë , ose një grup faktesh , qoftë dhe shkencore . Një libër është  analizë , sintezë faktesh  dhe ndjenjë . Kjo e fundit , Profesorit i mungon. Do thoni ju , shtypi i bëri shumë jehonë . Nuk kishte si të mos ndothte kështu , derisa Profesori  është një nga politkanët dhe politologët më me stazh  të shtetit shqiptar . Ai është bashkëpuntor i afërt me Enverin , Ramizin , Fatosin dhe Saliun . Një të dytë nuk gjen në spektrin  politik , ndoshta mbarëbotëror  veçanërisht , kur fjala është për një figurë akademike , të pa shoqe në historinë e bujqësisë shqiptare .T’i bijem shkurt këtij problemi : Nga sa kam lexuar në shtyp , prej opinionistëve , analistëve dhe specjalistve , më rezulton se libri i Profesorit , nuk i shërben problematikës mjedisore –bujqësore , që shtron koha .

  Në fjalorin e gjuhës , njifet termi ekollogji , por zyrtarët e lartë shqiptar , vënd e pa vënd , përdorin fjalën mjedis , fjalën ekollogji e anashkalojnë  .  Personalisht  e vlerësoj  shumë drejtimin ekollogjist të shkencave të natyrës . Të tilla shkenca , janë jo vetëm disiplinat agronomike , por dhe ato  biollogjike të mirfillta , madje dhe shkencat gjeollogjike , pra gjithë shkencat , që lidhen me tokën dhe  ajrin .

 Ekollogjija  si shkencë  studjon marrdhëniet e njeriut me natyrën . Këtë shkencë zyrtarët e tranzicionit e kanë quajtur mjedis . Mendoj se nuk është e saktë , sepse mjedis  është dhe restoranti , pubi , salloni i bukurisë , por nuk ka kuptimin , që ne na duhet . Ekollogjiku  është pylli , lumi , deti , liqeni , kullota , laguna, peshku , gjahu  , milingonat  .  Në mjedisin zyrtarët  kanë futur  dhe pastrimin , ujrat e zeza , plehrat , ndotjet akustike dhe gjithfarlloj  ndotjesh , por që nuk kanë lidhje me mjedisin natyral . Nuk e gjej dot , pse është bërë kjo lloj përzjerje . Unë do të ndalem tek ekollogjia klasike , që kuptohet si përcakëtimi i  lart treguar , në këtë shkrim .  Ekollogjisti është diçka më shumë se mjedisori . Specjalisti ekollogjik  në formimin e vet , ka më shumë art se sa shkencë. Ai është si një piktor , që peisazhin natyrë , e përshtat me jetën e gjallë , të një kohe të dhënë . Ekollogjisti është  ndërgjegja e natyrës.

    Në kohën e Enverit , hyri fjala ekollogji si pjesë e fjalorit gjuhësor të bujqësisë , por shkenca ekollogjike nuk  trajtohej , si entitet i pa varur . Për shkencëtarë të mirfilltë ekollogjist , qoftë dhe mjedisor , nuk bëhëj fjalë në atë kohë  .

         Ministrinë e mjedisit , ose ekollogjike  e krijoi Lufter Xhuveli , në mandatin e  qeverrisjes socialiste, drejtuar nga Fatos Nano  . Arsyetimi ishte  i thjeshtë : ministrija e bujqësisë është shumë e ngarkuar dhe nënvlerëson  zhvillimin e pyjeve dhe kullotave , që zënë ¾ e territorit . Arsyetimi qëndronte , por ç’u bë më tej me mjedisin ? Nën drejtimin e Ministrit Xhuveli , Ministrija e mjedisit bëri shumë më pak se sa bëri , për mjedisin , ish Ministrija e bujqësisë  kur menazhonte bujqësinë  dhe mjedisin . Në periudhën , që Ministrija e pyjeve (Mjedisit ) , u bë e pa varur , prerja e pyjeve  dhe gjith entiteti mjedisor ,  arriti shkallën më të lartë të degradimit , për të arritur degradimin total , që përjetojmë  në ditët e sotme .

   Është periudha , kur u prenë shumica e pyjeve , kur u zhdukën fidanishtet pyjore , kur drejtoritë pyjore , në rrethe u rrudhën  dhe kur sejcili kontrabandist  bënte ligjin në pyjet  madhështore , që trashëgoi vëndi , nga qeverrisja diktatoriale . Zëvëdësi i Lufterit , në Ministrinë e mjedisit  u bë Fatmir Mediu . Mjedeisi shqiptar , vetëm këta dy Ministra njef .

     Nën ministrimin e Mediut, u prenë totalisht pyjet  ,  që kishin tepëruar nga ministri themelus , përfshi  pyjet në  Pukë ,   Lurën e famshme  , Gramozin , Butrintin dhe të tërë parqet kombëtare të ruajtur . Të tëra u bënë lëndë  ndërtimi dhe  dru zjarri , për export .  Më kanë thëne se nuk është prerë vetëm bredhi i Otovës në Frashër të Përmetit.  U rrudh totalisht peshkimi dhe u abandonuan të tëra kullotat , sepse në kullotë u konvertuan të tëra tokat bujqësore fushore . Me pak fjalë , u deshën dy Ministra mjedisi , që ekollogjija  shqiptar të eliminohej totalisht , në kuptimin më të plotë të kësaj fjale  . Unë nuk e di ç’farë menazhon Ministrija e Mjedisit , kur nuk ka pyje, kullota dhe pasuri ujore  .  

  Në këto kushte ndoqa fjalimin , që mbajti Ministri Mediu , në një koferencë të rëndësishme  ekollogjike , që u mbajt  në Vlorë . Këtë njoftim e jepte gazeta “Shekulli “ . Objekti i koferencës ishte “Zhvillimi i qëndrushëm i ekonomisë pyjore”. Fotografija, jepte oratorin , në podium dhe dëgjusit , që dukej , që ishin  njerëz të shkolluar dhe të vëmëndshëm , pasi mbanin shënime . Gazeta spjegonte se Ministri u bënte thirrje expertve të marrin masa , për reabilitimin e zonave pyjore  të dëmtuara .  “ Të zbatohen projekte konkrete dhe të kthehen , siç kanë qënë. Ministrija  dhe donatorët kanë investuar milona euro , për  mbrojtjen e pyjeve    .  Të vendosen standarte europjane  “, porositi Mediu dhe më tej vijon: “ Kompanitë e çfrytëzimit  shkelin rregullat , duke prerë dru zjarri për export ” .  

Një fjalim të tillë , pa  ndonjë bosht të qartë llogjik  , pa as një referancë  , me emra dhe mbiemra konkretë dhe pa as një program  të detajuar  , mund ta mbajë vetëm një Ministër si Mediu, që nuk ka objekt ministrimi  . Shumë fatkeq  u gjëndën dhe pjesmarrësit në auditor . Si mund të dëgjosh të tilla absurditete , kur pyjet janë eliminuar , po thuaj se totalisht .   Ka ndodhur një katastrofë shtetërore dhe Ministri mban një fjalim patetik , pa asnjë nerv , sikur janë mbledhur , për të shpërndarë dekoratat  e një pune vjerotore  të suksëshme deri në heroike . Sejcili  shqiptar , që i dhimbset sado pak natyra  , do kishte reaguar ndryshe , në këtë koferencë . Nuk është çështje ekspertësh , të përmëndësh së lënda e drurit është objekt kontrabande , se janë shpenzuar miliona dhe pyje s’ka . Si mund të kthejnë expertët sipërfaqet pyjore , siç kanë qënë , kur  s’ka as fonde as një lloj bazë materjale, as një objektiv qeverritar  ? Problemet më madhore të shtetit trajtohen pa sajdi nga një Ministër tërësisht i pa aftë dhe natyrisht krejt i pa përgjegjshëm .

Ministri paraardhës i mjedisit  është tërhequr nga kjo detyrë dhe bën rrolin e këshilltarit kryeministror . Nga lartësija e ketij froni , Profesor Xhuveli , mirret me hartimin e librave , një prej të cilave e promovoi me pompozitet  kohët e fundit . I ka vënë titullin : “Bimët dhe shqiptari “. Revista “ Java “ jepte një intervistë të hollsishme  me  autorim . Në këtë intervistë profesori na sqaron se si është zhvilluar bota bimore , në Atdheun tonë . E ka filluar , qysh në kohët parahistorike ka folë hollësisht  dhe për mjedisin .

       shkatrrosh  gjithë pasuritë bimore të ktë këtij vëndi , në vitet 2000 dhe të shkruash , si ishin bimët shqiptare , përpara 3000 vitesh , është ofendimi më i madh , që mund t’u bëhet shqiptarve të gjallë dhë të vdekur .  Kurrë nuk e lexoj librin e profesorit , sepse mësova gjithçka nga analiza në  “Java “ . Edhe kaq ishte shumë . S’ka ç’më duhen bimët e neolitikut .  Ato mund t’i hyjnë në punë ndonjë piktori , ose ndonjë  etnografi  .  Një shmangije apsolute nga realiteti bujqësor dhe  ekollogjik , kështu mund të cilësohet libri i Prof . Xhuvelit .

    Ajo , që duhet të theksoj , ishte përgjigja e Xhuvelit , lidhur me gjëndjen mjedisore aktuale dhe qëndrimi i politikës , ndaj saj .  Përgjigja e Xhuvelt ishte sa lakonike dhe  befasuse . “Politikanët shqiptar , u përgjigj Xhuveli , kanë  akoma nivel të ulët të emancipimit mjedisor” dhe rrahja e këtij problemi , kërkon shumë kohë , jo thjesht një intervistë spontane  .  Me pak fjalë emancipimi , ose gdhëndja e politikanve , për t’u ndërgjegjësuar  , është larg  të kuptuarit të detyrave të kohës.  

Brënda kësaj përgjigje , fshihen shumë probleme  dhe ekuivoke , që e nxjerrin jasht loje  mjedisorin Xhuveli . Xhuveli ka më shumë se një çerek shekulli , që bën pjesë në elitën politike  shqiptare , që zë filll nga antar i këshillit të presidencës dhe përfundon tek Kryetari i Partisë agrare , për ta mbyllur me Këshilltar i Kryeministrit , për bujqësinë dhe mjedisin .Detyra e fundit  mund të quhet pension  , ose vënd pëllumbash , siç ka manovruar Profesori , të tërë jetën  e gjatë dhe krejt inproduktive .

        Në këtë periudhë të gjatë  kreu i politikës mjedisore ka qënë vetë Xhuveli , që e pohon  se është pa emancipim mjedisor .  Ndoshta ka ndër mënd ta përjashtoi veten nga të pa gdhëndurit mjedisor dhe kyj i mënçuri profesor , nuk ka arritur  t’i gdhëndi kolegët e tij politikanë .  Kot ka pritur kaq gjatë , për t’i demaskuar  kolegët e vet të Qeverrisë . Ta bënte këtë kritikë , kur ishte në detyrën e lartë  dhe po qe se dhe kjo nuk do të kishte efekt , të dorhiqej nga posti , sepse ne , që e dëgjojmë sot këtë maraz të ish Ministrit , gjykojmë se Profesori i ka shtyrë ditët , për t’u gjëndur në punë , jo për të kryer detyrën e lartë .

    Sot mjedisi shqiptar quhet totalisht i rrënuar dhe personi kryesor i ngarkuar me këtë  detyrë të lartë , ka neglizhuar në  menazhimin e detyrës . Përgjegjësinë e Xhuvelit dhe të Mediut , në katastrofën ekollogjike shqiptare , personalisht e kam shkruar në librin tim studimor “ Bujqësija dhe mjedisi në tranzicion “ . Kur këtë përgjegjësi , ministrat e pranojnë vetë , çështja është më lehtë , për t’u gjykuar  . Dëmi , që i është shkakëtuar ekonomisë së vëndit , nga neglizhenca ministrore , është e pa riparushme . Bujqësija dhe pyjet nuk janë si Ministritë e tjera . Fjala vjen , po nuk u plotësuan detyrat shtetërore , në minjera , në industri , ndërtim ,  transport  etj . Realizimi shtyhet në kohë , sepse objekti nuk zhduket , në rrastin e bujqësisë dhe të mjedisit , zhduket objekti i punës , që janë bimët , kafshët dhe pylli. Ato nuk ke ku i gjen më . Zhdukja e  pasurisë pyjore dhe ujore  e   Shqipërisë , për këto 23 vite , besoj kap shifrën 10 miliard $ , me vlerën e sotme të dollarit . Shifra ime është shumë aproksimative , por  expertët mund të nxjerrin një shifër  shumë ekzakte  , pra  kush mbjell erën , korrr furtunën.

   Përgjegjësia personale e Ministrave , buron nga detyra , që kanë mbular . Edhe kur ata nuk  e pranojnë fajin ,  gjënden fajtor , sepse kanë mbuluar ligjërisht detyrën . Një magazinjer , kur del dificit , qoftë dhe pa përvetësuar gjë , përgjigjet materjalisht . Fusha dhe pylli , janë thjesht magazinë e madhe .

Praktika shkencore e mjedisit dhe ekollogjisë shqiptare , kanë rrënjë të vjetra në histori , por zhvillimin modern e përjetuan von .  Ekologjija është pjesa më e rëndësishme e mjedisit, lidhur pazgjithmërisht me të .  Rilindasit ishin ekollogjistë. Veprimtarija e tyre përfaqësohet nga Samiu . Intelektualët e viteve 30 , ishin të tërë ekollogjistë , por jemi në kohën , kur ekollogjija u fut në binarë të organizuar . Kjo periudhë u përfaqësua nga Bilal Golemi , Ndre Mjeda dhe Jakov Milaj . Kyj i fundit e vijoi  veprimtarinë intesive  edhe pas viteve 50 , deri në 90  të shekullit 20, duke u bërë  themelus i ekollogjisë  racjonale   , që u zhvillua si pjesë  integrale e zhvillimit bujqësor  të vëndit .

     Do përmënd një episod nga të shumtët e veprimtarisë së tij : Ai ishte i interrnuar , kur u krijua sektori i Semanit , në tokat e kripura të  mbuluar me pyell. Ishte guxim i madh ta ktheje në tokë bujqësore këtë pyll shekullor , por  studimi e lejonte si nga ana ekollogjike dhe financiare  . Studimin e kishte kryer vetë Jakovi , vullnetarisht , nen dritën e qiririt  dhe  drejtori Naun Bezhani ,  e paraqiti si punë të një grupi pune  të Ndërmarries , që drejtote.  Studimi është  përkryer dhe komplex , që pajton zhvillimin urban , bujqësor dhe ekollogjik , në një të vetëm , duke përfunduar me efektivitetin ekonomik .

 Përveç Dr. Jakovit ,  në ketë periudhë dhanë kontribut të madh ekollogjistë të famshëm :  Skënder Rusi , Tomson Nishani , Vasil Jani , Fadil Llubani, Geg Sokoli , Vezir Muharremi dhe qindra të tjerë , që ju përkushtuan një pune gjigante , nën ombrellën e instituteve shkencore , që ishin të nivelit bashkëkohor .   Po ta perifrazojmë këtë zhvillim  me një fëmijë , të lindur  rakitik , por me trashëgimi të shëndoshë prindërore , ne vitet 80 -90  të shëkullit 20 , ky zhvillim , u paraqit  si  një adoleshente  e  harlisur . Kjo adoleshente ra në duar të Xhuvelit dhe Mediut , që i vunë thojt në grykë dhe e mbytën . Pikërrisht këtë fakt  tragjik , nuk e ka përmëndur në  “Shqiptarët dhe bimët “, prandaj e quaj libër antimjedisor .  Aktualisht ne nuk kemi  krijesë të saktë ekollogjike , por një foshnjë të asfiksuar , që ndodhet në prag të morgut . A mund të kthehet në jetë ?   Mediu e dha porosinë e fundit : “Ta bëjmë mjedisin ekollogjik siç ka qënë” . A është e mundur?Në  çdo fillim prandvere dhe vjeshte , në Amerikë  të shef syri , qindra skuadra me të rinj vullnetarë  , që mbjellin druj dekorativë dhe pyjorë . Pastrojnë parqe dhe mbellin lulishte . Në gjithë Amerikën , janë  milona njerëz , që aktivizohen vullnetarisht . Kjo është mënyra , për tu solidarizuar me luftën , për një shëndet natyral  publik.  

Shëmbujt janë të freskët . Ndodhi cumani në Sri  Lajka ,  ndodhën superstronët në Japoni dhe “Sandi “ në Amerikë .  Të parafytyrojmë se tek ne ndodhi një super storm   i këtyre natyrave, që le ta quajmë superstromi  Xhuvel-Medi   dhe t’i përvishemi punës , për të  sjellë në jetë mjedisin ekollogjik , ku fillon frymarrja    njerëzore . Është e vështirë ? Po, është më shumë  e vështirë se reabilitimi bujqësor  . Është e dhimbshme , por është e mundur. Duhen fonde dhe punë shumë sistematike , pa as një ngjyrë korruptive . Duhet shumë punë vullnetare . Sejcili duhet ta ndjei veten ekollogjist, në shërbim të mjedisit , ku jeton . T’i shërbejmë  frymarries tonë . Nuk do ta marrim oksigjenin me shiringa . oksigjenin e prodhon vegjetacioni.  

Kush do ta kryej këtë transformim rrënjësor ? Këta , që e prishën , kurrë nuk do të mund ta sjellin në normalitet . Ai , që prish dhe shkatërron natyrën , del nga natyra njerëzore .  Le t’i kthehemi  proverbit  : kush mbjell erën korr furtunën ; nuk mund të korri drithë .  Të anashkalojnmë shkatërrimtarët dhe të  evidentojmë   ekollogjistët , që janë pjesë e komunitetit . Janë pjesa më e dukshme , sepse  e ndjejnë , kur ajri fillon të ndotet .

NY –Mars , 2013    

 

Comments (0 posted):

Post your comment comment

Please enter the code you see in the image:

  • email Email to a friend
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Rate this article
5.00
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1