Newsletter
Email:
Poll: Fjala e Lire
Si ndiheni tek Fjala e Lire?
Home | PROZE | Lotë amaneti

Lotë amaneti

Font size: Decrease font Enlarge font
image Petrit Malushi

Nga  Petrit Malushi

     (Fragment nga novela „Gershetat ne sepete“, ngjarje e jetuar)
Heroina e Popullit, Fato Berberi, gjatë Operacionit të Dimrit 1943-1944, u plagos në kokë. Për dy javë, në fund të dhjetorit e fillim të janarit, u strehua në familjen e Bektash e Asllan Dragojt, në fshatin Zhepovë, të krahinës së Dëshnicës në rrethin e Përmetit. Nusja e kësaj shtëpie, Mine Dragoj, e mjekoi dhe i shërbeu heroinës deri sa u shërua plotësisht.
         Kuzhina u mbush me atmosferë lufte nga radiodramatizimi i emisionit „Heroizmi i popullit tonë në shekuj“,-nisi i qetë rrëfimin Nuriu. Ulur në karrike, te tavolina pranë dritares, po lexoja një libër që e kisha tërhequr ato ditë nga biblioteka e qytetit të Përmetit. Isha nga mesi  dhe akoma nuk po dukej se ç´fat e priste heroin kryesor. Bëra një shkëputje për shplodhje. Vështrimin e hodha jashtë dritares. Buisjet e sytheve të pemëve dhe kumbullat e mbushur me lule shenjonin ardhjen e pranverës, të vitit njëmijë e nëntëqind e tetëdhjetë e dy. Nëna po merrej me punët e zakonshme të shtëpisë. Ishim vetëm unë dhe ajo. Teksa ktheva  kokën për të vijuar leximin, vërejta që nëna ishte e përlotur.                                                                                                                                                      “Eh,-mendova me vete,-si janë nënat! Emocionohen menjëherë. Kushedi çfarë mendon”.                                                                                                                                                  -S´të mban zemra fare,- i thashë për t´i tërhequr vëmendjen.                                                                                                                                        - Përse loton ?- e pyeta.                                                                                                                                                               – Për Faton, për Faton... Po dëgjoj të flitet në radio !                                                                             - Nuk janë të vërteta të gjitha ato që shkruhen në libra e thuhen në radio e filma,- i thashë duke qeshur.- Shkrimtarët dhe aktorët kanë aftësinë t´i bëjnë të besohen si të tilla.                                                                                                                                                                   – Ah, mor bir…Ja që kjo e sotmja është e vërtetë. Eshtë e jetuar.                                                                                              Qetësia dhe siguria me të cilën foli më stepi. Nuk kishim pasur ndonjë situatë të tillë, asnjëherë më parë. Tek unë imazhi i saj ishte i një gruaje të qetë, të dashur e të dhembshur më tepër se duhej, me ne fëmijët e shtëpisë dhe me ata të lagjes. Por ishte edhe shumë e vendosur kur merrte përsipër të bënte diçka, thuajse e barabartë me karakterin e babait.                                                                                                                                                                      -Eeeh,- ngashëreu thellë.                                                                                                                                                                         .         Deri atëherë isha krejt indiferent ndaj radiodramatizimit, por copëzat e bisedës me nënën më shtuan kurreshtjen që të ndiqja situatat e improvizuara. Bëhej fjalë për plagosjen e një partizaneje në një betejë gjatë luftës së Dytë Botërore. Fragmenti  ishte i shkurtër. Niste me përballjen e një njësiti partizan me pararojën gjermane, në një terren malor. Partizanët ndiheshin të mbrojtur pasi për fat pranë kishte shkëmbinj. Pararoja tërhiqej dhe qëllonte me breshëri. Në një çast, gjatë shkëmbimit të zjarrit, u plagos partizania. Mbyllja bëhej me udhëtimin e njësitit, duke mbajtur në krahë partizanen e plagosur. Zhurmat e armëve, pushkëve, bombave e granatave dhe thirrjet “Para partizanë !” ishin mbizotëruese nga fillimi deri në fund. Për mua ishin skena të dëgjuara me dhjetra herë në emisione të tjera si ky,ndaj nuk më la ndonjë mbresë të veçantë.                                                                                                                                                                      Vështrova nga nëna.–Ç´lidhje kanë këta personazheve me ty? Apo ke njohur ndonjë partizane me këtë emër ?-pyeta enkas për të zbuluar ndonjë të fshehtë.                                                                                                                                         .         Nëna ndaloi për pak. Gropëzat e faqeve ia kishin vaditur lotët. Rrudhat e ballit të jepnin përshtypjen se mendimet i kishte të thella. U kthye nga unë dhe mu shkreh me fjalë, si për të më bindur se nuk duhet të dyshoja aspak në ato që ajo po thoshte.                                                                                                                                    – Po e di ti more bir, që partizania e vërtetë me këtë emë, e plagosur, ka qënë këtu, në këta konakë, te kjo kuzhinë dhe unë e kam mjekuar ja, me këto duar ?- dhe shtriu përpara krahët e hapur.                                                                                                                                                                       Unë u mpiva. Libri më rrëshqiti nga duart. Nga ato që dëgjova më dukej sikur përballë nuk kisha time më, por një të panjohur. Madje dyshova se, ndoshta prej pjesës së transmetuar në radio, ishte ngarkuar emocionalisht aq sa nuk ishte në gjendje të kontrollonte çfarë po thoshte.                                                                                                                                                                             – Këtu? Partizane e plagosur!? Mos po më tregon ndonjë përrallë që s´ma ke thënë kur isha i vogël ?                                                                                                                                                                                                     - Ty mund të duket përrallë, por mua jo ! Kanë kaluar tridhjetë e nëntë vjet nga ato të flamosura ditë lufte, po mua më duket sikur ka ndodhur dje.                                                                                                                                 .     Isha afër tridhjetë vjeç dhe dëgjoja për herë të pare, që në shtëpinë tonë gjatë luftës kishte qenë edhe një partizane e plagosur. Nuk më kishte rënë në vesh ndonjë fjalë, as nga goja e nënës,as nga goja e babait, ndonëse flitej herë pas here që tek ne kishin hyrë dhe kishin dalë vazhdimisht luftëtarë të lirisë.Vendosmëria e nënës ma zbehu mosbesimin. Padurimi për të mësuar më tepër rreth këtij misteri më shkëputi nga gjithçka tjetër.  Vetëtimthi mendova se duhej shfrytëzuar ky moment. I shkova pranë dhe e rroka për qafe. Nga xhepi i përparëses së saj, që e mbante ngjeshur mbi fustan, i nxora shaminë dhe ia fshiva lotët që i vareshin zinxhir njëri pas tjetrit.                                                                                                                                                                                      – E si ka ndodhur?,- iu luta menjëherë, për ta nxitur që të mos mbyllej biseda e hapur.                                                                                                                                                                          Për fat të mirë e vazhdoi  rrëfimin. Buza e sipërme, nën hundën e drejtë, i dridhej nga cepi në cep si krahët e një zogu të plagosur. Unë, brenda vetes, me shumë vështirësi i mbaja lotët. Ndjeja dhimbje, por nuk doja që ime më të vazhdonte të lotonte përsëri.                                                                                                                             .              “Ishte fund dhjetori, tamam data njëzet e katër e vitit njëmijë e nëntëqind e dyzet e tre. Lufta e Dytë Botërore qe rënduar, pasi trupat italiane qenë zëvendësuar nga ato gjermane. Kishte nisur Operacioni i Dimrit. Ushtarët gjermanë lëviznin përgjatë zonës sonë, në gjithë Dëshnicën. Një njësit  i çetës partizane “Rinia”, me tre vajza dhe gjashtë djem, kishte rënë në përpjekje me pararojën e ushtrisë pushtuese. Nga të shtënat e mitralozit gjerman, një copëz guri ishte shkëputur dhe kishte plagosur njërën nga vajzat në kokë. Plaga nuk ishte vdekjeprurëse, por rrjedhja e gjakut ishte e madhe dhe mund të krijonte më vonë probleme serioze. Për t´i shpëtuar jetën, shokët dhe shoqet, pas një rrugëtimi të gjatë trokitën në derën tonë. Errësira e natës kishte mbuluar gjithë fshatin. Të ftohtit të priste, ta mpinte trupin. Si në fund dhjetori e fillim janari, akullimë. Xhaxha Bektashi, bashkë me tët atë, Asllanin i futën menjëherë brenda. Partizanët i pritëm te dhoma e burrave. Te dhoma e grave, xhaxhesha Fize dhe unë, rehatuam partizanet. E plagosura, Fato Berberi, ishte vajzë gjirokastrite, nga lagja „Palorto“. Dy shoqet e saj ishin Fetija dhe Myzejeni. Me të u morëm gjatë. Patëm shumë punë. E lamë me ujë të ngrohtë, ujë finje, e ndërruam dhe e mjekuam sa mundëm me ilaçe popullore. Kishte humbur shumë gjak. Dy javë plot qëndroi e gjora vajzë. Nuk ishte më shumë se pesëmbëdhjetë vjeçe.Por kishte trup të bëshëm, fytyrë të rrumbullakët e ball të gjerë. Qëndruan të gjithë, këtu në këtë shtëpi deri sa iu shërua plaga. Njëri nga partizanët ishte vëllai i saj, Hasan e quanin. U bëmë si motra. Unë merresha me mjekimin e saj. Xhaxhesha Fize merrej me organizimin e punëve në familje, ndërsa për kryerjen e tyre barra binte mbi mua. Isha nusja më e re e shtëpisë, njëzet e katër vjeçe. Sapo kisha lindur edhe tët vëlla. Ia ndërroja Fatos plagën edhe dy herë në ditë. I jepja për të veshur rrobat e mia, fustanet, bluzat e ndërresat, që i mbaja në sepeten e nusërisë të pa hapura. Por me zor ama. Ishte me shumë sedër. Përpiqej të më ndihmonte në punët e kuzhinës edhe pse ishte e plagosur”.                                                                                                                                                                     .               Isha mpirë tërësisht. Vështroja si i mahnitur fytyrën e hequr të nënës, ballin me rrudha të shtuara, mollëzat e faqeve pak të dala, buzët që artikulonin pa pushim fjalët, shaminë me hoja, më e bardhë se dëbora, të lidhur rreth kokës  për të mbuluar flokët e thinjur, duart si të lodhura, që i lëvizte vazhdimisht për të kryer punët. Zhurma që krijohej më dukej sikur përzihej me krismat e armëve dhe thirrjet e partizanëve që kisha dëgjuar para pak minutash në radiodramatizim.                                                                                                                                                         .        Tani nëna fliste rrjedhshëm. Rrëfente me pasion sikur mezi  kishte pritur rastin për të zbrazur kujtimet më të shtrenjta të jetës.                                                                                                                                              –Eh!-rënkoi përsëri. – Kur iku e shëruar, pas dy  javësh, më la amanet gërshetat. Po ç´nur i jepnin kur i kishte të pa prera e të lidhura në kokë, atë natë që erdhi. I vareshin mbi supe e i tundeshin prapa, deri tek shpatullat e njoma. Ku ta dinte se nuk do ta shikonte lirinë ?!  “Mbaji  motër  Mine, më tha, se në çantë do fus fishekë. Me t´u çliruar vendi do vij të të takoj patjetër. Atëhere do t´i marr edhe gërshetat me vete”. Sa herë që  hap sepeten nuk rri dot pa i parë dhe pa i prekur gërshetat e saj, që i ruaj të mbështjella me shami mëndafshi. Më nxjerrin mallin e Fatos dhe më duket sikur flas me të.                                                                                                                                                     “More,- thashë me vete ,- ç´po dëgjoj kështu ?” “ Për ç´gërsheta e ke fjalën moj nënë ?”- arrita të shqiptoj.                                                                                                                                                                   .             Ajo la punët. E pa që unë e kisha të vështirë t`ia besoja ç`po thoshte. Veçoi një prej çelësave nga tufa që mbante në brez dhe eci drejt këndit të kuzhinës ku qëndronte sepetja. Ma bëri me dorë ta ndiqja pas. U binda, kurioz se çfarë mund të fshihej në atë sepete të vjetër, prej kompesatoje, me llustër të hequr vende-vende, mbi pjesën ballore të së cilës varej një kyç i zi, i shndritshëm.                                                                                                                            “Ta tregon nëna ty se për cilat gërsheta e kam fjalën !” -foli me një farë krenarie. Hapi sepeten dhe nga brenda saj nxori një kuti të bukur. Dridhjet e duarve iu shtuan. Si një nënë që zbulon fytyrën e fëmijës kur fle gjumë, me ngadalë e përkujdesje , ngriti kapakun e kutisë dhe me majat e gishtave, tërë delikatesë shpalosi një shaminë persiane të mëndafshtë, shami që ia kishte sjellë i ati nga Irani. Para m`u shfaqën dy gërsheta të zeza, në gështenjë, të gjata e farfuritëse, të thurura bukur e me merak. Po fërkoja sytë. Jo, nëna nuk më kishte thënë përralla. Gjithçka paskësh qenë shumë e vërtetë. Ndërsa përpiqesha të krijoja me mend imazhin e një pesëmbëdhjetëvjeçareje me këto gërsheta më kthjelloi zëri melankonik i nënës.                                                                                                                                             –Shikoi mor bir, shikoi mirë ! Ja, të dyja këto janë gërshetat e Fato partizanes,-dhe butë-butë kaloi dorën e djathtë mbi to, sikur t´i përkëdhelte. Pastaj ma mori edhe mua dorën e ma vendosi sipër tyre. Trupi m´u rrënqeth. U drodha si i elektrizuar.  Më dukej sikur kisha përballë një fytyrë ëngjëllore, të ëmbël, bardhoshe e të qeshur...                                                                                                                                                   –I kam ruajtur tërë këta vite e do t´i ruaj deri sa të jem gjallë. I kam amanet. Për mua janë gërsheta „motre“. Janë ashtu siç i preu me dëshirën e saj atë natë që erdhi e plagosur. Kishim frikë mos i infektohej plaga që kishte marrë në kokë. Këtë merak e pati edhe Hasani, vëllai i saj partizan, që ishte këtu bashkë me të.                                                                                                                                                                Pastaj, po me atë  kujdes që e shpalosi shaminë, e palosi sipër gërshetave. Me ngadalë ia mbylli kapakun kutisë. Butësisht e uli brenda sepetes dhe e vendosi në mes, midis rrobave. Si e mpitë u kthye te punët e lëna, për t´i përfunduar, ndërsa vazhdonte ende të fliste. Unë qëndroja i përhumbur krejt, me vështrim të ngulur mbi sepete dhe imazhin e gërshetave në mendje.

Comments (2 posted):

Guri Naimit D. on 20/04/2017 23:55:24
avatar
Petrit djale te lumte pena per ate vertetesi sjelle mua 81 vjecarit qe skana te ngjashme kam perjetuar, ne vitet e femijnise ne Dangelline Tone Naimjane.8 vjec kam qene ato vite lufte, po si shtepi partizane me vellain e madhe vetem 17 vjec shkuar partizan, e kam perjetuar deri ne imtesi.Po me shume i mban mend ato vite ime mores dy vjet para meje,qe dhe luante rolin e ndihmes infermieres,(autodidakte e fshatit nene Nekua.Ruaj nje kujtim kur po digjej shtepia,ballistet dy luftonin me njeri tjetrin. ca thonin ta djegim me gjithe placka sa dhe babain,gjysem i vdekur)se e kishin masakruar, ca te tjere i nxirnin plackat jashte.Keta ishin,ata balliste qe vertet donin te luftonin pushtuesit jo vellezerit e tyre partizane.Kishte shume mes tyre te tille .Teksa digjej shtepia nje nga ata "njerzoret" pa nje faqe muri me suva te re,dyshoi se aty dicka fshaihej .para tin Nusia e re e ish partizanit, me mua ne krah e shihte duke qare. Ai e pyeti ckeni futur ketu? se do digjet. Ime kunate mblodhi ssupet dhe shtoi te qaret. Ai me bajaneten e pushkes hapi ate faqe muri, qe ishte dera e FURRES,ku ishte futur paja e saj sa ishte martuar(1942).Nje valixhe metalike qe shnriste, kujtim nga Xhaxhai derguar nga Franca qe para lufte. E mori dhe e shpuri tek bajamia ku rinte babai,dhe i tha ;_ pajen e nuse ta shpetova, te tjerat ti e shh se cbehet,po hame njeri tjetrin me keta te komandant Osmanit, qe spo e degjon as sugjerimin e Myalimit tuaj.( muslim shehuish bashkefshatr i jane oficer qe para lufte, angazhuar me ballin.Me ka mbetur ne koke kjo sjellie e ati ish Ballisti, se qe ne ato vite lufte mesueam se ishte vrare...( ndoshta ne nonje tentative per te kaluar me partizanet.).Nuju duhet ti futim te gjithe ne nje thes, edhe pse te genjyer jane rjeshtuar me Ballin ato vite. Keq na vjen per sot, qe jane bere me keq se te asaj kohe pinjollet e ballit. Mire qe sa di nga fshati apo krahina jone e Dangellise, nuk ka armiqesi te tilla. Mirekkuptimi baze.
Jem VELLEZER o njerez te MIRE.
Pershendeti bashkefshatareve te mij Zavalanas sa Dangelliote, per maredheniet qe mbajne ne kete drejtim.
Ju pershender i nderuar Petrit Malushi sa na solle.
Mirupafshim ne 25 Maj ne "Diten e Naimit" une bileten prere nga tek oqeani. Mire ju gjeca.
81 vjecari Zavalanas..

Toronto 20=0402017 Guri Naimit D.
Guri Naimit D. on 06/05/2017 14:18:30
avatar
PAFSHIM VETEM lote GEZIMI.
jU PERSHENDES I NDERUAR DJALE..

Guri Naimit D.

Post your comment comment

Please enter the code you see in the image:

  • email Email to a friend
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Rate this article
5.00
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1
...
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1