Newsletter
Email:
Poll: Letërsia
Cili është lloji juaj i preferuar i letërsisë?
Home | LAJME | NIKO SUDARI, PËRKTHYES I KOLLOSËVE TË LETËRSISË BOTËRORE

NIKO SUDARI, PËRKTHYES I KOLLOSËVE TË LETËRSISË BOTËRORE

Font size: Decrease font Enlarge font
image NIKO SUDARI

Kadri Tarelli shkruan.

 

Veprimtari

Në mbasditen e 25 korrikut, 2018, në sallonin e artit “Sigal”, në Durrës, u organizua një takim me përkthyesin e njohur Niko Sudari, i cili paraqiti librin voluminoz “Gusht 1914”, roman epope të nobelistit rus Aleksandër Sollzhenicin. Takimi u organizua nga klubi i shkrimtarëve dhe artistëve të Durrësit. Veprimtarinë e drejtoi bukuroshja durrsake Hygerta Sako, posaçërisht e ardhur nga Tirana.

Pjestarët që folën, vunë në dukje vlerat e përkthimit, si një mesazh për të gjithë ata që nisin udhën e mundimit, për të përkthyer bukur dhe me ndjenjë:

Nikoll Spathari, kryetari i klubit të shkrimtarëve dhe artistëve të Durrësit.

Vladimir Muça, shkrimtar dhe kritik letrar.

Fatmir Minguli, shkrimtar, studiues, eseist.

Naim Kërçuku, sekretar i klubit.

Recitoi, poeti Agim Bajrami.

Fatmir Baçi. Anëtar i Akademisë së Bosnjës.

Mes tyre edhe unë Kadri Tarelli, ku pata nderin të them pak fjalë lidhur me gjuhën e përdorur nga përkthyesi Niko Sudari, në veprën “Gusht 1914”.

 

NIKO SUDARI, PËRKTHYES I KOLLOSËVE TË LETËRSISË BOTËRORE

Aleksandër Sollzhenicin nëromanin epope, “Gusht 1914”.

Para do kohësh, në një bisedë të zakonshme me z. Agim Bajrami, duke pirë kafe, e pyes: Ç’ mendim ke për klubin e shkrimtarëve dhe artistëve të Durrësit? Nuk e priste, apo bëri sikur s’ më kuptoi, ndaj vazhdova: E kam fjalën për cilësinë e shkrimeve dhe botimeve të kolegëve tanë shkrimtarë e poetë. Ai m’u përgjigj: “Mos pyet! Në Durrës kanë zbritur nobelistët”. Qeshëm të dy, për këtë shaka të shaka e kripur. Tani që po flas, mendoj se kishte të drejtë. Sepse miku ynë Niko Sudari, na solli të përkthyer në Durrës, nobelistin Aleksandër Sollzhenici, autorin e  romanit epope, “Gusht 1914”.

Cilësitë dhe vlerat e romanit, i kanë thënë të tjerët, ata që e nderuan autorin me çmimin “Nobel”. “Shija e artistit nuk qëndron tek dëshira me të cilën shkon të punojë, por me shkëlqimin e punëve që kryen”, thotë diku filozofi i mesjetës, Thoma Akuini. Mesazhet i prek dhe i ndjen secili lexues, po kështu shijon dhe gjuhën e përdorur, për të cilën edhe unë po them vetëm pak fjalë.

Kisha përshtypjen se vetëm historianët vuajnë, u del shpina dhe u skuqen sytë, nga letrat e shumta. Paskam gabuar, këtë mund ta thonë më mirë vetë përkthyesit. Gjithsesi, ai që niset të përkthejë, është i dënuar dy dhe trefish:

Së pari, duhet të njohë mirë gjuhën dhe kulturën e vendit dhe po kaq mirë edhe gjuhën e kulturën e shkrimtarit. Dikush këtë mund ta quajë mrekulli, ndërsa unë e quaj torturë, pasi gjithë jetën është i dënuar të studiojë e të mësojë, ndryshe është i dështuar.

Më pas: Ai duhet të futet në lëkurën e autorit, të jetojë, të mendojë e të veprojë si ai. Njëkohësisht, si në rastin tonë, ta bëjë atë të flasë shqip. Shkrimtari vetë, vuan të ketë frymëzim dhe t’i gjejë mendimet, se për t’i shprehur e ka kollaj në gjuhën e tij, ndërsa përkthyesi vuan, t’i njohë ato, t’i bluajë në vetvete, t’i përshtatë dhe t’i bëjë të kuptueshme për publikun e tij. Përkthimi nuk është shqipërim i një dokumenti çfarëdo. 

Më tej, ai është i dënuar të dashurohet me autorin, t’i ndjejë frymëmarrjen, rrahjet e zemrës, buzëqeshjen dhe trishtimin, tekat, veset, dobësitë, botëkuptimin, mbase edhe prapësitë e tij, gjë që nuk është e lehtë, të paktën shpirtërisht.

Së fundi: Përkthyesi e rikrijon veprën me të gjitha përmasat: letrare, artistike, shkencore dhe filozofike. Në shumicën e herëve, është i detyruar të njohë edhe fjalorin e profesioneve të ndryshme, sepse ato janë pjesë e jetës dhe e krijimtarisë.

Besoj se kam të drejtë kur shprehem kështu. Ja shikoni Nikon, mikun tim të hershëm, s’ka vënë fare mish në faqe, thjesht vetëm nga mundimi për të studiuar e mësuar, që përkthimi të jetë i saktë, i kuptueshëm, por i bukur dhe i pëlqyeshëm.

Cilido nga ne lexuesit, në fund arrin në përfundim, se autori e ka arritur synimin e tij, duke i shtuar letërsisë shqipe këtë libër me vlerë. Të them të drejtën, Niko ka bërë një punë të admirueshme, jo thjesht për volumin, por më së shumti, që autorin nobelist e bën të flasë shqip, pa mundim dhe pa shprehje të zgjatura e të pakuptimta. Kjo është meritë e kulturës së gjerë, përfshirë atë të dy gjuhëve, njëkohësisht të njohjes së gjuhës sonë letrare, siç i themi të njësuar, apo standarde. Niko edhe kur flet, nuk përdor dialekt, megjithëse është rritur në Shijak dhe nusen e ka nga Korça.

Nuk ka nevojë për krahasime me përkthime e përkthyes, por shqetësimi ynë si punëtorë të letrave, është se janë shtuar ca si shumë përkthimet pa kurrfarë rregulli gramatikor dhe sintaksor, përfshirë edhe përdorimin vend pa vend edhe i fjalëve të jashtme (kështu i quaj unë fjalët e huaja), që medemek tregojnë kulturë. Nuk zgjatem të analizoj shkaqet, pasi i njohim dhe i dimë të gjithë. 

Nuk dua të fyej njeri, por që të përkthesh, së paku duhet të jesh shkrimtar apo poet, ndryshe i hyn detit në këmbë dhe bën, që të shqetësohet një armatë e tërë gjuhëtarësh, mësuesish, shkrimtarësh dhe lexuesish. Niko është mësues, shkrimtar dhe historian i njohur.

Besoj se me lexuesi jam në një mendje, sepse ky libër i përkthyer bukur, ka këto veçori: 

a. Sintaksa e fjalisë është e saktë, nuk përjashtohet gramatika, shenjat e pikësimit, fjalë formimi, etj. 

b. Ka Shumë pak fjalë të “Jashtme”, disa janë shumë të përdorshme në fjalorin e shqipes ditore. 

c. Libri është shkruar në gjuhën letrare standarde dhe pa dialektalizma.

Për këtë mendoj, se vetë përkthimi nuk e qas këtë mundësi të fundit. Më lejoni të përsëris diçka, që e kam thënë para do kohësh, në një konferencë shkencore në Kosovë, ku flitej për dialektet dhe mëkati që bën gjuha standarde. Pavarësisht se disave u erdhi pak thartë, unë u shpreha: “Shkrimtari dhe poeti, vallë ka për detyrë t’i flasë, mëhallës dhe katundit, apo t’i dërgojë mesazhe kombit?”. 

Niko Sudari, me përkthimin e tij, i dërgon mesazh kombit.

 

Urime Niko Sudari, në përkthime të tjera po kaq të mira e të arrira!

Faleminderit

 

Kadri Tarelli

Durrës më: 25. Të korrikut. 2018.  

 

Comments (2 posted):

Guri Naimit D(Dh Xhoga) on 28/07/2018 14:21:47
avatar
Mjerekush,emigracionin;heq ne pleqeri,
Une fatziu,mbajtur emrin"Guri Naimit"
Kur jam vetet "Gur" po i pagdhendur.
Mes dijes,si Niko,nje jete enderruar
Mbetur"fosile"e nje ishemie cerebrale
Mire qe me lejoni,une,t'u rri prane
Pacmiresi Kadri;sjelle-Niko Sudarin.
Me PENEN-Ai,na kujton e sjell-RININE.
Mirenjohie e faleminderit,MIQ e Shoke
Me falni,jo i soit-kominikoj me Ju
Une, mbetur shume prapa ne KOHE.

Me konsiderata(s'di si jam gjalle)
Guri Naimit D(Dh.Xhoga,qw mosqofsha.)
Pac miresi Kadri,me solle Niko Sudarin

Toronto 28 korriku me te dale...
faruk myrtaj on 28/07/2018 17:58:42
avatar
Tingelloi bukur "...ne Durres kane zbritur nobelistet"!
Jo veç per pruresin Niko Sudari te Sollzhenicin, por edhe per ate radhe emrash, krijues e veprimtaresh publike, kuratore te Fjales dhe te veprimit qytetar ne Durres e shume me gjere.
Perkthyesit, jo me pak se vete autoret, bartin edhe ata jo vetem perkushtimin e vlerat e origjinareve, por, pse jo, behen pjese edhe e nderimeve per ta.

Durresi ashtu ka qene, edhe ne ditet e porteve dhe portave te mbyllura, ka mbetur hapur, qofte edhe "nen-dore" duke e kaluar kontrollin e doganes kur binte fjala per lirine qe depertonte prej Perendimit nga lindtte Dielli, jo thjesht alegorik!
Urime, per gjithe lajmet e bukura qe ndani edhe me ne...

Post your comment comment

Please enter the code you see in the image:

  • email Email to a friend
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Rate this article
0
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1
...
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1