Newsletter
Email:
Poll: Letërsia
Cili është lloji juaj i preferuar i letërsisë?
Home | KOMENTE | MOS MA LËNDONI FJALËN QË DHEMB!

MOS MA LËNDONI FJALËN QË DHEMB!

Font size: Decrease font Enlarge font
image Dr.sc.Bardhyl Maliqi

Dr.sc.Bardhyl Maliqi

MOS MA LËNDONI FJALËN QË DHEMB!

 

Kur dëgjoj se një shoku im po përgatit një libër për botim kam kërshërinë e dikurshme kur gjyshja merrte tërhollësin për të hapur petët, ndërsa unë thosha me vete: “Ç’do të gatuajë vallë? Byrek me lakra, qahi me djathë apo bakllava me arra?

 Ndodhte që gjyshja bënte byrek me lakra. Kur e shikoja mërzitesha se ky byrek s’më pëlqente. Pa e diktuar unë, gjyshja bënte dhe një qahi të vogël me djathë, unë gëzohesha apo më sakt ndihesha i privilegjuar. 

Kështu edhe kur një libër të porsa botuar nuk e kam ende në bibliotekën time, e pres si qahinë e veçantë të gjyshes, të vijë posaçërisht për mua. Sidoqoftë, duke qenë mes librave, i edukuar dhe i këndellur me to, gjithmonë më ndodh të përsiatem në mendime rreth titullit, modelimit të kopertinës, jetës së së autorit, pavarësisht nëse është i njohur ose jo prej meje. 

Në rastin e Hekuran Halilit, që e  njoh qysh në fëmijëri, pasi kemi lindur në të njëjtën lagje të Konispolit, kemi pirë gji nga nëna e tij, se ime më kthehej vonë nga puna, kemi ngrënë bukë në të njejtën sofër e kemi pirë ujë nga i njëjti krua, punët ndryshojnë shumë.

 Hekuranin si inxhinier e njoh pak, pasi ai u rrit në fshatin Vrinë, u shkollua në Fakultetin e Inxhinierisë së Ndërtimit dhe u punësua në Sarandë, ndërkohë që unë u shkollova në të tjera drejtime dhe endesha si mësues fshatrave. 

Por gjithsesi këtu do të flas për librin e tij e jo për autorin dhe marrëdhëniet e mia me të, marrëdhemie që i kanë pasur të gjitha stinët brenda vetes.

Para ca kohësh dëgjova se Hekurani kishte botuar një libër të ri poetik, pas librit të parë të suksesshëm “Unë Njeriu” dhe disa librave me tregime e më pas një përmbledhje me përrallat e treguara nga nëna e tij, Nazuja. E dija që librin do të ma sillte, por kjo nuk më pengonte të përsiatesha e të zhytesha në meditme rreth tij.

“Bukë me hënë”, një tjetër libër me poezi i tij,  në titull më kujtohej fëmijëria ime, kur bukën shumicën e kohës e hanim me hënë, pasi energji elektrike nuk kishte, por edhe kur vononte 2-3 orë në darkë ne na kishte zënë gjumi dhe sërish hanim bukë me hënë në mëngjeset dimërore kur mblidheshim shpejt rreth vatrës ,se na duhej të përcillnim bagëtitë te çobani. 

Veç kësaj shtëpinë e kishim pranë xhamisë, që në muajt e ramazanit na diktonte sërish bukën me hënë se ne të vegjlit imitonim gjyshet, shkonin ato në xhami, shkonim edhe ne, natyrisht, jo për besimin, po për të marrë llokumen e iftarit. Një llokume e madhe me arra që na mbushte gojën me lëng edhe kur e mendonim, pa le kur e shijonim.

Por titulli “Bukë me hënë” më kujtonte edhe kulaçin e bërë me miell të situr që na piqnin nënat, edhe bukën e misrit të rrumbullakët e të verdhë si hëna, edhe shtresën e hollë si dritë hëne mbi fetën e bukës së grurit të lyer me shqer e vaj ulliri ose me gjalp.

 Buka e ngjyer me hënën e qiellit të Dodonës, me horizonte Çamërie, ka dhe të kundërtën e vet: Përsheshin me diell, në kupën e florinjtë të detit, që ne s’e kalojmë dot poshtë, se tani na mungën fëmijëria.  Sa shumë mendime....

Pastaj i përtypja fjalët veç e veç, bukën më vete e hënën po ashtu. Këtu pema e mendimeve kishte më shumë degë, gjethe e fruta. Bukë misri ishte dieta jonë e përhershme në sistemin e kooperativave bujqësore, bukë misri e nxjerrë me mundim të madh, herë miell i mykur e me lagështirë, herë i pa situr, me gjithë krundet brenda, gjithsesi një bukë misri si gur, që vetëm me trahana mund të hahej...

Hëna herë bëhej poetike e meditative, ëndërrimtare e fantazmagorike, herë ironike, reale dhe ireale. 

Hëna në minaren e xhamisë, hëna në qiell, hëna e flamurit të Perandorisë Osmane, kozmonautët e parë hënorë dhe zhgënjimin e poetëve të botës që kishin ëndërruar parajsën qiellore apo dashnorëve të të gjitha kohëve, bile edhe të Romeos dhe të Zhuljetës...

Bukë me hënë apo hënë me bukë, nuk është thjesht një togfjalësh invers, por shumë më tepër se kaq.

Ishte zonja hënë mbi Dodonë apo bukë qielli nga Çamëria? Ishim edhe ne fëmijët një pjesë e popullatës thesprote të shkulur nga rrënjët, nga trojet e të parëve. 

Këngët e djepit e të vajit i kishim marrë si xhevahire me vete. E midis tyre tërë hallet, brengat, ëndrrat e shpresat tona. “Këmbët na ishin grrirë nga glembat e gluha na qe bërë komb në grikë.”Kështu do të thoshte i ndjeri Abedin Hasani, që na iku pa u ndjerë, aq pa u ndjerë sa se morëm dot vesh në kohë.Iku edhe një prej nesh. Tani mëltojmë ëndrrat, u vëmë balsam plagëve të shpirtit të vrarë nga zhbërja.

 

                                                *          *          *

Befasia e dytë me Hekuranin ishte ende më e madhe. Më tha se po përgatiste një libër poetik për Çamërinë. 

E di nga përvoja si poet e si redaktor librash se këto lloj vëllimesh poetike janë më të vështirët.

 Tematika që sugjeron titulli, megjithatë është e gjerë. Se Çamëria ka djepe e varre, male e fusha, lisa e bregdet, ullinj e e portokalle, histori dhe mite, gëzime e dhimbje.

 Oh, sa shumë dhimbje! Duket sikur edhe vete fjala “Çamëri”dhemb. 

Kur guxojnë të ma mohojnë nervozohem hapur apo them me vete: “Njerëz, mos ma lëndoni fjalën që dhemb!”

 Fjalën që dhemb e zemrën që rënkon, atë të shtrenjtën fjalë, që nëna e mbante mbështjellë me shaminë e nusërisë,  që kur e hapte, shtëpia mbushej me aromë lulesh; fjalën, që para saj përkulesh! 

Sa herë e shoh  Çamërinë malet më duken si pleq shpinëkërrusur, që prej kohësh i njoh dhe fushat si gjokse nënash që erën ua di. Jam ende ai djali i vogël, që vështron i përlotur hënën në thëllime dimri dhe xhami i dritares vishet me avull nga fryma ime dhe unë, oh unë, me gishtin e vogël vizatoj varret që lash pas shtëpisë në Çamëri. 

Dhe hëna më vështron, çurgon lotë dhe faqet fshin me dhimbje. “Gjithë shpirtrat e të ikurve të fisit tim, / në shtëpitë stërgjyshore kthehen. / Shpirtrat s’njohin shtete e kufij,  / bëhen ëngjëj e na mbajnë në flatra shpresën e kthimit,  / na mbajnë në këmbë muret e çatitë e shtëpive tona të bukura hata / që s’njohin vjetërim, që në gjunjë s’bien...”

Në poezinë“Etyd shpirti” kemi një përfytyrim surreal e fantazmogorik, ku malli e dashuria per vatanin ngarkohen mbi mushkën e hënës. që nxiton për të  kapur brigjet e kthimit, duke i larguar yjet me bisht. por poeti është në dielmën e përjetshme: “Kam frikë nga kjo peshë  barre për vatanet e mia /që dhe hëna dot s’e mban. /Ta zbres në tokë...?!/Mos ndoshta boshtin e  tokës do të anojë...”

Kur isha djalë i vogël e shikoja ëndërra, kur e pashë për herë të parë Çamërinë dhe ndjeva aromat dhe magjinë e saj, kur unë njeriu etyde shpirti projektoja, kur fustanella bente vallen apo ndoshta e kundërta? Kur më mrizonin në kujtesë emrat e çmuar: Osman Taka i Konispolit e Aga Prronjo i Paramithise,
Muharrem Rushiti apo Abedin Dino, Elena Gjika apo Faik Konica, Ali Demi apo Alush Taka, Bido Sejko apo Bilal Xhaferri,  janë mijra emra, nuk ua dal dot t’i përmend, por aty thellë sepeteve të kujtesës së moçme janë të tërë....

 Janë të vdekurit tanë, nderimi dhe mburoja jonë shpirtërore. Mos ma lëndoni dhimbjen! Boll jemi plakur prej saj, jemi kërrusur prej mallit, prej lajmeve që pikojnë helm, aq sa qajnë edhe ipet në flamujt tanë dhe mrrolet e vërejtet qielli ynë me vija ku kanë kaluar netëve avionët e ëndrrave, nuk janë udhë të përditshme, janë plagë shpirti përtej dhimbjes njerëzore.

 Shkoj në Artë, Pargë e Arpicë se ka kush më pret,  shkoj në Volë, Lopës e Filat, në Koskë e në Janinë, dhe nëse nuk dalin njerëz të më presin, do të ngrihen të të parët e mi prej varreve, do të më bëhen miq në rrugë ullinjtë e mi, do të pushoj pak nën dardhën belicë apo tek nerënxa në oborr.

Shpirti më mërdhin shtegtimeve të vjeshtës,  shpirti ynë plot me shqetësime, me dallgë Joni, me këngë zogjsh që kujtojnë kthimin.

 Çamëri! Emri yt, moj zemër, është busulla jonë, lisat janë etrit tanë, ullinjtë buka jonë, jemi bijtë e Jugut, duam hisen tonë të diellit, jemi mësuar me çyrekun e tij të ngrohtë, aty në Qafën e Botës, në lumin Kalama apo në Kllogjerin e dhimbjes sonë.  Zgjas duart nga vendi im. nga peizazhi i vrarë në humnera përrenjsh, por ngre kokën e lënduar nga palgët e kujtimeve dhe në Sqepur qëndroj për të parë deri tej në Stillo e në Vrinë dhe më ngushëllon, më behet shtart i ngrohtë Konispoli im. 

Kronjtë përrenjtë e tij kanë gurgullima, legjenda e kumte të çuditshme. Te respektoj heshtjen, të zgjas duart nga trëndafilat dhe bajamet e Konispolit, që pëshpëritin vargje të muzgëta në takimet e tyre të përditshme me perënditë. S’kanë faj ato, as unë, as Hekurani! Ç’t’i bëjmë shpirtit?

Comments (0 posted):

Post your comment comment

Please enter the code you see in the image:

  • email Email to a friend
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Rate this article
5.00
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1
...
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1