Newsletter
Email:
Poll: Fjala e Lire
Si ndiheni tek Fjala e Lire?
Home | ANALIZA | Kosova: miti i Besës së Re, si një argument në memorjen kulturore

Kosova: miti i Besës së Re, si një argument në memorjen kulturore

Font size: Decrease font Enlarge font
image Myrvete dhe Begzad Baliu

Kosova: miti i Besës së Re, si një argument në memorjen kulturore

Nga Fatmir Terziu

 

Formimi i Kosova: miti i Besës së Re ose Miti(ri)Kosova mund të ndiqet në tërë dimensionet e saj nëpërmjet një parantese të shtruar nga çifti studiues Myrvete dhe Begzad  Baliu në librin e tyre me ese “Pesha e komunikimit” (2009). Që në fillim të kësaj teze sipas këtyre studiuesve shënojmë se Kosova edhe njëherë u bë vendi i një marrëveshjeje historike. Kjo për faktet e shtruar prej tyre, ‘në njërën prej tryezave shkencore, dy pjesët e ndara (arvanitët e Greqisë dhe arbëreshët e Italisë) u morën vesh që tash e tutje do të kenë një emër (etnonim) të përbashkët: Arbëror!’ që krahas identifikimit të tyre me atë që janë: relikt etnik i popullit shqiptar, ata ngritën edhe mitin e ri.’ Dhe konteksti shkon më tej kur çifti Baliu thekson hapur ‘Pasi deklaruan se Shqipëria për më së njëqind vjet nuk arriti të bëhet shenjë mbrojtëse e gjakut të saj të shprishur në Greqi dhe Itali, këtë mision tash e tutje do ta ketë Kosova. Besimi i tyre për Kosovën, si referencë e unitet kombëtar, tashmë konsiderohej i kryer me aktin e parë të këtij organizimi. Pra sipas tyre ‘tash e tutje, Kosova nuk do të jetë vetëm toka e dhimbjes kombëtare, por edhe e krenarisë dhe unitetit kombëtar, nënkuptohej nga diskutuesit. Kosova, një vend kryqëzimi i miteve ballkanike, kësaj here fitoi edhe një dimension të ri historik. A do të bëhet tash e tutje Kosova miti i Besës së Re!’ Ndërsa autorët nuk vendosin shenjën normative të pikëpyetjes, por atë të pikëçuditjes pas një fjalie pyetëse nuk mendojmë se ajo është një ‘gabim’ ortografik, se ndryshe do të ishte e kotë të merrej me një anlizë të tillë, por një ‘pikëçuditje’ që shkon tej miteve dhe mitologjisë së krijuar në dekanatet e letrave të instrumentit. Kjo shkon në një udhesë të gjatë të kombit shqiptar dhe për vendbanimet e para shqiptare që nga argumenti më i hershëm i tij. Në një linjë të drejtpërdrejtë me dualizmin e sotëm (shtetëror) Shqipëri-Kosovë, ngulitur që nga lindja e shtetit të ri të Kosovës, koha e artë në mjedisin meadiatik fill pas saj, edhe tashmë pas gjashtë vitesh pavarësi të Kosovës ende rrëmon në astare të vjetra.  

Koncepti i çiftit Baliu, në librin e tyre, ‘miti i Besës së Re’ i cili është i lidhur me ideologjinë debatuese liberale të disafolësve në konferencën në fjalë të cituar nga studiuesit, përcaktohet si një shtysë ndoshta përtej normave të argumentit kur tërësia mbetet vërtet një pikëçuditje. Dhe këtë e mirëkuptojnë autorët e librit ndaj kërkojnë që memorja të vihet në funksionin e duhur kulturor dhe etimologjik. Por kjo, ashtu sipas kuptimit të autorëve në këtë libër studimor, kërkon një kornizë konceptuale dhe një kujtesë racionale të tërë konceptit. Të paktën një shtysë në rrugët e komunikimit kërkues dhe mirëkuptues të normave dhe normativave.

 

1 . Kornizat konceptuale dhe studimet e kujtesës në këtë mes

 

Kultura shqiptare, pa e ndarë atë, pa e parcelizuar, por duke e pranuar me të gjitha normat e komunikimit si e tillë, përpos normave të kujtesës kumbon me kontekste të veçanta dhe zhvillimet e historisë së shqiptarëve që nga kohët më të hershme e deri në ditët tona janë vërtet një memorje e pasur kulturore. Risia proverbiale e së ashtuquajturës ‘miti i Besës së Re’, të perkufizimit të projektimi të republikës së Kosovës si një gjë e paparë deri në thelbin e komunikimit logjik kulturor, apo edhe të pranimit të saj si kornizë kulturore është i gabuar, është jashtë normave të kulturës dhe kulturëzimit, por si një pjesë e shërbimit universal, dhe konfliktit të shumëfishtë brenda shoqërive multietnike të gadishullit të Ballkanit ku jetojnë shqiptarët në trojet e tyre historike kanë mbështetur qëllimshëm dhe natyrisht duhen konsideruar si pjesë të instrumentuara të një rrjeti multivokal të elementëve të kujtesës kulturore.

Qasjet teorike që interpretojnë politike, sociale dhe kulturore, fuqia e komuniteteve të imagjinuara sipas politikave dhe traditave të shpikura në proceset e ndërtimit etnik të vendit dhe ruajtja e komunitetit të ofrojnë kuadrin konceptual për të vlerësuar rëndësinë e kujtimeve kulturore dhe përkujtimeve kolektive për formimin dhe stabilizimin e një shteti të ri, brenda normave politike, që është krijuar në mënyrë retorike dhe në aktet historike të politikës dhe besimisht në një formë opozite kulturore. Në të njëjtën kohë, gjetjet arkeologjike të njohura tashmë, studimet dhe materialet, falë një memorjeje kulturore por edhe ato që sugjeron çifti Baliu se ‘Viteve të fundit në botimet letrare qe nxitur një dialog i gjerë mes krijuesve, studiuesve e publicistëve për çështje aktuale të kulturës e të letërsisë shqipe. Fillimisht, këtij komunikimi i jemi bashkuar si lexues, e më pas jemi angazhuar edhe me fjalën tonë, në shenjë të një qëllimi të sinqertë, për të shquar disa çështje letrare dhe përgjithësisht kulturore e shkencore në hapësirën tonë kombëtare. Gjatë kësaj kohe është diskutuar për letërsinë si tërësi dhe si proces letrar, për kulturën e klaneve dhe kulturën si koncensues integrues kombëtar, për përgjegjësinë tonë intelektuale dhe historike, për identitetin kulturor, gjuhësor e kombëtar dhe madje për identitetin ‘krahinor’!

Pra shihet qartë një angazhim shumëdisiplinor me të cilin studimet shqiptare dhe agjenda multikulturore e disiplinës ka krijuar një perceptim se ‘guximi intelektual është rritur në ato përmasa sa e djeshmja, në mos të shihet atëherë së paku të lexohet kritikueshëm sikur lexohet gjithkund historia, nëse jo të gjykohet atëherë së paku të pranohet mendimi alternativ, nëse jo të merret pjesë në kritikën e përgjithshme atëherë se paku të vlerësohet mendimi i tjetrit.’ Vizioni për llogari për heterogjenitetit të hallakatur dhe jodiskursive, manifestimet e kulturave ballkanike të kujtesës dhe për të eksploruar konkurrenca politike dhe ekonomike për pjesëmarrje përkujtimore dhe autoritet në një shoqëri demokratike dhe pluraliste duket i kapur mirë nga çifti Baliu. Konceptet e mirë-vendosura të historisë së Kombit Shqiptar  për një të kaluar të përdorshme dhe nocioni i debatueshëm i lartcituar, si dhe të kuptuarit e terminologjisë ‘së re’ jashtë kornizave absurde dhe tejet johistoriciste të kulturës shqiptare janë si një hendek i zbrazur i betejës retorike, të lidhur mirë me aspektualitet socio-kulturore dhe kontruktiviste, ku sundojnë qasjet në studimet e kujtesës kulturore.

Këto qasje kulturore karakterizohen në këtë studim si norma ku nënkuptimi transkulturor është disi midisës dhe adekuar por didaktik pasi sipas studiuesve ‘Arbërorët filluan të flasin’ dhe shembulli është si më poshtë teksa citohet Atë Antonio Belushi, “Është e njohur tashmë ‘legjenda’ se si shtatë shekuj më parë një murg francez, nën vellon e të cilit fshihej misioni politik dhe madje ushtarak i princave francezë, i njohur me emrin Monakus Brokardus, kishte kaluar detin dhe kishte hyrë në Ballkanin Perëndimor. Ndonëse shënimet e tij për shqiptarët dhe kulturën e tyre janë të pakta dhe madje të relativizuara disa herë, për ne sot janë dëshmi të veçanta të kësaj periudhe. Po kaq shekuj më vonë, një murg shqiptar nën veladonin e priftit kalonte detin për të kujtuar dhe për të gjurmuar po ato relikte tash gojore, për të cilat fliste Brokardus, disa prej të cilave kishin mbetur te paraardhësit e tij në trojet e moçme arbërore.” Pikërisht me këtë hyrje, me këtë shembull lind edhe puna kulturore e letrare e qasur mes arsye së kujtimeve dhe ndërtimit letrar e posaçërisht të gjithë hapësirës shqiptare kulturore. Në këtë hapësirë është edhe misioni në fjalë ose ajo që shtrojnë studiuesit e këtyre eseve se ‘Në rrethet etnokulturore, kërkimore dhe shkencore ky mision për kohën dukej i pabesueshëm dhe i pamundshëm. Në kohën kur këto kërkime pengoheshin nga qeveria greke, (koha e korronelëve, - sikur shprehej Atë Belushi) madje edhe për studiues të shteteve perëndimore dhe Amerikës, Antonio Belushi nën petkun e klerikut, nisej për të mbledhur visare kulturore, historike, etnografike dhe gjuhësore, për t’i botuar ato më pastaj në disa dhjetëra artikuj dhe vepra të rëndësishme për arbërorët dhe albano¬lo¬gjinë, si: “Ricerche e studi tra gli Arberori dell’ Ellade- Da radici Arbereshe in Italia a matrici arberore in Grecia (Testi e documenti), - Kërkime dhe studime ndër arbërorët e Helladhës, Centro Ricerche socio-culturali “G. Castriota”, Cosenza, 1994; Gli arberori-arvaniti un popolo invisibile - Ricerche etnografiche nell’Ellade (1965-2000): Arbërorët – arvanitë një popull i padukshëm - Kërkime etnografike në Helladhë (1965-2000), Centro Ricerche Socio - Culturali G. Kastriota Frascineto (Cosenza), 2004; Dizionario fraseologici degli albanesi d’Italia e di Grecia (Testo originale nella parlata albanese. Traduzione in lingua italiana, inglese e francese.) – Fjalor frazeologjik i arbëreshëve të Italisë dhe të Greqisë (1989) Centro Ricerche Socio - Culturali G. Kastriota Frascineto (Cosenza), 2004 etj.’

Pos kësaj studiuesit Baliu ndalen në detaje më të gjera tek ‘Arvanitasit: Ju na lini të flasim ne!’; ‘Tribuna shkencore: 900 fshatra arvanite në Greqi’; ‘Etnonimi arbanit dhe miti i origjinës’; ‘Kulti i gjuhës ose “gjuha si prestigj i fshehur”’; ‘Aristidh Kola dhe kulti i heroit’ dhe natyrshëm pastaj shtrojnë edhe ‘Kosova: miti i Besës së Re’. Të gjitha këto kërkojnë natyrshëm sitet (faqet) e memorjes kulturore të vihet në funksion të plotë, dhe vetëm kështu realizohet transaprenca e komunikimit logjik kulturor.

 

2. Faqe e kujtesës dhe në hijen e debatit

 

Faqet e kujtesës janë vende ku grupe të njerëzve angazhohen në veprimtari publike përmes të cilave ata shprehin “një njohuri kolektive të përbashkët [...] e kaluara, në të cilën ndjenja e një grupi të unitetit dhe individualitet është e bazuar”. Grupi që shkon në zona të tilla trashëgon kuptime të njohura të ngjarjes, si dhe duke shtuar kuptime të reja. Aktiviteti i tyre është vendimtar për prezantimin dhe ruajtjen e vendeve përkujtimore. Kjo tek çifti Baliu ndodh mes një arsyeje të tillë të ndarë e kornizuar në disa diagrama. Ata shohin atë mes riciklimit të debatit letrar nën një ndarje kapitulare te komunikimi i përulur ndërakademik ku më pas lexuesi gjen arsyen tek struktura e pandryshuar e organizatave letrare     apo edhe tek mungesa e organizatave të reja letrare, më tej tek revistat letrare dhe gazetat. Shihet qartë kur grupe të tilla të njohura si site memorjeje funksionojnë të shpërndarë ose të zhduken, faqet e kujtesës humbasin inicialet e tyre të forcës, dhe mund të veniten tërësisht. Kështu miti i Besës së Re mbetet gati jetim dhe pa asnjë arsye të kuptueshme. Faqet e kujtesës në të gjitha format e tyre tentojnë të veprojnë në shumë nivele të bashkimit dhe prekin shumë aspekte të jetës asociative. Si pasojë, subjekti ka tërhequr shumë diskutime akademike dhe popullore. Ndaj edhe autorët rreken tek ‘kafeja kulturore’ dhe ndërtojnë aktet eseistike të parin, të dytin dhe të tretin mes të cilëve funksionon edhe ‘Kopili i eposit’ apo edhe ideja e tyre ‘Nga zeja historiko-letrare e kafenesë sonë kulturore’, ‘Pamja e parë’; ‘AjniShahja përurohet HanëmShahe’; ‘Pamja e dytë’; ‘AjniShahja përgëzohet ShahaDije’; ‘Pamja e tretë’; ‘A(j)niShahja i kthehet origjinës së saj’ e deri tek ‘Rikthimi i Kopilit të eposit’.

 

3. Memorja, komunikimi dhe historia e mentaliteteve

 

Midis kujtesës dhe historisë së mentaliteteve intelektuale dhe përkatësive metodologjike, ka nyje bashkuese edhe pse lidhjet janë jo të drejta. Në studimin e autorëve Baliu lidhjet midis kujtesës dhe mentaliteteve mund të shërbejë si një thirrje për dijetarët për të zgjeruar forcën interpretuese, shpjeguese, dhe tregimet e tyre narrative. Është pikërisht tek rinjohja, dhe komunikimi apo tek ‘Rinjohja!’; ‘Përpjekja për ndarje’; ‘Antologjitë: poezi, prozë, studime’; ‘Poezia            ‘; ‘Proza: tregimi, novela, romani’; ‘Drama’; ‘Studimet dhe kritika   ‘; ‘Botimet në gjuhën greke’; ‘Dramatizimi’; ‘Vepra që ishin planifikuar apo pritnin radhën në shtyp’; ‘Letërsia e vonuar!’ dhe të gjitha tregojnë se burojnë nga potenciali i nocionit të kujtesës, ndërsa në të njëjtën kohë funksionojnë për të ushtruar ashpërsi metodologjike. Të menduarit e kujtesës në bashkëpunim me mentalitete mund të jenë të dobishme në mënyrë që të ngrenë pyetje të reja, për të bërë lidhje të reja, dhe të jenë të vetëdijshëm për problemet dhe potencialet interpretuese në eksplorimin e vetë lidhjeve tek nocioni i kujtesës. Por a ka ikje nga historia? Studiuesit thonë se janë katër pika. Ne i japim ashtu si ata i parashtrojnë: “Mund të merret me mend ‘letërsia’ dhe ‘historia’, ashtu, të ndara si dije shkencore, por a mund të diskutohet mbi të njëjtat koncepte nëse historia dhe letërsia diskutohen si dy pjesë të një tërësie. Mbase më e drejtë do të ishte të flitej për letrarizim të historisë apo për një histori të letrarizuar. Ç’kuptim do të kishin letërsia dhe historia të përjashtuara nga logosi si laborator qarkues? Letërsia, si edhe historia, pothuajse pa përjashtim ndërtohen mbi faktet ‘historike’ dhe ‘letrare’.

Së pari, që në fillim historinë dhe letërsinë i bashkon paradigma e ‘ndërtimit’, që nënkupton pjesëmarrjen dhe përja¬shtimin e fakteve më pak a më shumë të njohura, në procesin e ‘ndërtimit’ të ‘historisë’ apo ‘letërsisë’.

Së dyti, edhe letërsia edhe historia, përkatësisht logosi i tyre arrihen duke u nisur mbi disa koncepte kur e kur personale dhe kur e kur kolektive (zakonisht të rrjedha nga shkolla dhe ideologji aktuale), të cilat në rrethana të tjera do të kishin të tjera rezultate.

Së treti, sot mund të lexosh shumë vepra letrare dhe vepra historike, kufirin e të cilave e ruan stili i shkrimit dhe disa përbërës letrarë të saj.

Dhe së katërti, por jo së fundi, edhe këtë kufi të fildishtë tashmë e ka rrënuar e ashtuquajtura ‘ese’ përkatësisht ‘sprovë’ në fushë të historisë, letërsisë, dhe madje jo vetëm të tyre. Ndryshe si mund të quhen tekstet historike mes mitit dhe realitetit dhe tekstet letrare mes reales dhe imagjinares.” Lidhja midis kujtesës dhe historisë në këtë mënyrë është e qartë.

Që në fillim të studimeve moderne të kujtesës sistemi i besimeve dhe emocioneve kolektive me të cilën njerëzit komunikojnë rreshtet në një mori kornizash kulturore. Disa prej tyre janë parë tek studimi në fjalë si forma që ngasin mes konkretes së debatit ‘letërsia dhe pashallëqet letrare’ apo edhe tek disa ‘ikje nga historia’ ku shihen ‘Kompleksi i çështjes’; ‘Qarku i ngushtuar i historisë’ dhe ndalen tek ‘kritika dhe etika’ dhe më tej tek ‘letërsia dhe gjinia’       si procese që trajtojnë ‘Letërsia për femrën’; ‘Letërsia e femrës’; ‘Letërsia e gjinisë’.

Sipas çiftit Baliu mësojmë se letërsinë shqipe e përbën tërësia e saj, ndaj edhe pyetja ‘a ka dosje të shkrimtarëve në kosovë’ sillet mes një parantezë, ku mund të vecohet ‘Dosja Demaçi dhe shkrimtarët’ apo edhe ‘Diskutimet e ndërprera’.

Por për studiuesit tashmë të njohur ekziston edhe pyetja ‘pse duhet të hapen dosjet në kosovë ‘që ravigohet mes dilemave se ‘Cilat dosje nuk mund të hapen’; ‘Cilat dosje mund të hapen’; ‘Pse të mos hapen këto dosje’ dhe tek vetë ‘Arsyet’. Tutje kalojmë kufirin e letrave dhe rreshkemi mes një dileme që kërkon përgjigje se ‘pse ankohej profesor Jup Kastrati’ ku dalin në pah Nostalgjia, Neveria dhe Dyshimi me disa nënpika të tyre. Sipas autorëve me vend është në këtë tematikë edhe Historia e kompleksuar; Përmbysja e historisë dhe Hivzi Sulejmani “dëshmoi në procesin gjyqësor kundër nacionaldemokratëve të Kosovës”.

E gjitha në këtë studim funksion interesante, normative akademike dhe tejet hulumtuese, bazuar në norma të mirëfillta studimore.   

 

Comments (0 posted):

Post your comment comment

Please enter the code you see in the image:

  • email Email to a friend
  • print Print version
  • Plain text Plain text
Rate this article
3.67
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1
...
Powered by Vivvo CMS v4.1.5.1